4 Juli 2013            Zwarte sterns bekwame libellenvangers

Hongerige kuikens en libellen vangende zwarte sterns.

Zuid-oostelijk van Haastrecht in de polder Vlist Oostzijde in de Lopikerwaard broedt een flinke kolonie zwarte sterns. Op vlotjes die zijn gelegd op luwe plekken in sloten in agrarisch gebied. Op dit moment hebben de zwarte stern kuikens, dus zijn de ouders druk met het voeren van de jonge vogels. Het viel mij op dat er steeds diverse zwarte sterns aan het voedsel zoeken waren boven de (voormalige) Benschopper Boezem, reservaat van Staatsbosbeheer. Regelmatig zag ik zwarte stern vanuit dit gebied terugvliegen naar de kolonie met gevangen prooien. Die bleken voornamelijk te bestaan uit libellen. Een deel van het reservaat Benschopper Boezem is moerassig en er komen veel libellen voor. Mooi om te zien was de tactiek die de zwarte sterns gebruikten om een libel te vangen. Een tijdje klapwiekend stilstaan vlak boven de vegetatie en dan toeslaand als er een libel opvloog die schrok door de biddende stern. Na het vangen van een libel vlogen de zwarte sterns direct via een vaste route terug richting kolonie en kwamen precies over de plek waar ik mij verdekt had opgesteld. Een paar leuke foto's konden worden gemaakt.


Overvliegende zwarte stern.


Overzicht van het reservaat Benschopper Boezem. Aantrekkelijk voedselgebied voor zwarte stern
door de grote aantallen libellen.


Speurende zwarte stern boven de (voormalige) Benschopper Boezem.



Zwarte stern gefotografeerd net voor het biddend stil gaan staan boven de vegetatie.

  
Terug naar de kuikens met de gevangen buit, libellen.


De zwarte stern kuikens in afwachting, verlangend uitkijkend naar de ouders die druk op jacht zijn naar voedsel.




Zwarte sterns broedend op uitgelegde vlotjes. Tussen de witte waterlelies en gele plompen.
Zo'n beetje de hele Nederlandse broedpopulatie broedt op vlotjes die worden uitgelegd.



Zwarte stern zittend op een vlotje tussen de gele plompbladen. Een vliegvlug jong.



Groepje zwarte sterns vliegend achter een trekker die gras maait. De insecten die omhoog vliegen door 
de maaiactiviteiten zijn een gemakkelijke prooi voor de sterns. Foto gemaakt in de buurt van de zwarte stern kolonie 
in de Zouweboezem in de Vijfheerenlanden.

Rond 1956. Zwarte sterns broedend op krabbenscheer in de polder Stein
Zwarte sterns broedden vroeger niet op kunstmatige broedplaatsen zoals vlotjes maar bouwden hun nest op natuurlijke vegetaties. Vooral sloten waar de moerasplant krabbenscheer massaal voorkwam waren favoriet. Ik kan me nog herinneren, dat krabbenscheer vroeger in de polder Stein  heel gewoon was. Veel sloten in het deel van Stein noordelijk van de spoorlijn waren vrijwel helemaal dichtgegroeid met deze waterplant. Het water in de sloten waar krabbenscheer in groeide was glashelder. De zwarte stern was in die tijd een algemene broedvogel waarvan rond de Reeuwijkse Plassen meerdere kolonies op krabbenscheervegetaties broedden. Ik haal daarbij een voorbeeld aan. Zo rond 1956, ik was toen tien jaar oud, werd ik in een graslandperceel aangevallen door alarmerende zwarte sterns. Het slootje met krabbenscheer waarin de kolonie huisde was niet erg breed. Bij het aflopen van een deel van het perceel langs de oever kon ik de nesten die tussen krabbenscheerplanten waren gebouwd goed tellen. Bij 75 nesten ben ik gestopt, kan ik me nog herinneren, want toen begon de lol van het tellen eraf te gaan. Trouwens, veel moeite had ik om al die aanvallende zwarte sterns van mijn lijf te houden. Regelmatig werd ik op mijn hoofd gepikt. Er lagen nog meer nesten, allemaal gebouwd op de krabbenscheer, maar hoeveel het er uiteindelijk waren blijft de vraag. En dit was niet de enige kolonie in deze polder. De zwarte stern is in de loop der jaren geleidelijk afgenomen en broedt nu helemaal niet meer in de polder Stein.


Vervelende koppikkers
Een lezer reageerde met het volgende bizarre verhaal over zwarte sterns.
Een schrijnende doch ware jeugdherinnering. 
Als scholier van de lagere school in het Beijersche (Stolwijk Krimpenerwaard) speelde ik begin jaren '70 veel bij een klasgenoot, die voor z'n buurman eens een karweitje had te doen. 'Kom maar 's mee dan zul je wat zien', zei die jongen. We liepen bij z'n buurman de wurf op, langs de stal en de hooiberg om achter over het hek geklommen, het land in te lopen. Ondertussen had hij een lange dunne stok opgepakt waarmee wij langs de Japie's Vliet, verder naar achteren liepen. Eenmaal via een hoveling de Achterwetering over gestoken zag de lucht vol van de zwarte sterns. De Vliet was hier grotendeels dichtgegroeid met gele plomp (kreukelblad) en daarop lagen tientallen nesten, vol eieren en kuikens.
Vervolgens maaide dat jong met die stok door de lucht om met het uiteinde vol in een nest terecht te komen. Alles tot snot slaand... 'Wat doe je nou', riep ik nog.'Dat mot van m'n buurman, elke dag. Hai het last van al die pikkende vogels in z'n kop, tijdens het koeien melken', legde hij me uit. 'Zelf heb ik ok telkens veul last van die krengen als ik hier loop..!' Dit heeft' ie enkele weken volgehouden, tot de naast z'n ouders wonende boer hem tevreden z'n zakcentje uitbetaalde. De zwarte stern is er in de loop der jaren verdwenen, het kreukelblad evenwel doet 't daar nog immer heel goed.

Het verhaal komt mij niet helemaal onbekend voor. De zwarte stern werd soms als een uiterst irritant vogeltje ervaren, dit omdat ze zo fel hun broedsel beschermden en als lastige muskieten maar om de hoofden van werkende boeren en daggelders bleven rondzwermen. Vroeger ging men veel met de schouw melken en men kwam dan wel eens langs een zwarte sternkolonie. 'De vaarboom (gebruikt om met de schouw te bomen) op de nesten leggen' was onder meer een manier om van de lastposten af te komen.


Zwarte stern in zomerkleed op paaltje


De binnenkant van de snavel  heeft een rode kleur.


Hier wordt duidelijk waarom de stern de naam zwarte stern heeft gekregen.

Meer lezen over zwarte sterns klik hier en/of hier

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen