Zomer 2010   Groeiplaatsontwikkeling krabbenscheer, gewoon blaasjeskruid en enkele fonteinkruidsoorten in het  Reeuwijkse Plassengebied.

Waterkwaliteit Reeuwijkse Plassen
Bejaarde Sluipwijkers herinneren zich nog wel dat bepaalde hoeken van plassen begroeid waren met velden krabbenscheer en andere waterplanten. Het water was zo helder dat je zo'n beetje tot op de bodem kon kijken. Het heldere water was ook prima om te drinken als je dorst had. Die tijd ligt ver achter ons. Waterplanten groeien nog amper op de plassen (uitgezonderd plas Broekvelden) en het water is een groot deel van het jaar erg troebel.

Er is veel te doen over de (slechte) waterkwaliteit van het Reeuwijkse Plassenwater. Over een aantal zaken is men het wel eens. De bestaande jarenlange inlaat van grote hoeveelheden gebiedsvreemd rivierwater uit de Hollandse Yssel bij Gouda moet worden gestopt. Samen met het rivierwater komen grote hoeveelheden nutriŽnten het gebied binnen. In de loop der jaren is de hoeveelheid sulfaat in het Plassengebied zo sterk opgelopen dat veenrot is ontstaan. Verder is het water erg troebel. Zonlicht kan nauwelijks doordringen in het water en dat houdt de ontwikkeling van plantengroei tegen. De hoeveelheid natuurlijke oevers waar waterriet in groeit is door grootschalige aanleg van beschoeide oevers dramatisch afgenomen. 

Eerder in de zomers van
2005 en 2007 heb ik al aandacht besteed aan de verspreiding en het voorkomen van krabbenscheer en gewoon blaasjeskruid in en rond de Reeuwijkse Plassen. We zijn nu weer een paar jaar verder en wat blijkt: het gaat steeds beter met genoemde soorten. Alleen niet in de plassen zelf. Krabbenscheer en gewoon blaasjeskruid komen in steeds meer weteringen en sloten in het plassengebied voor. Soms nog aarzelend met hier en daar een paar planten, maar toch ze zijn er. Op verschillende plaatsen  zoals langs de Twaalfmorgen, de Oukoopse Dijk, de 's Gravenkoopse Dijk en de de Lecksdijk groeit krabbenscheer soms al aardig slootbedekkend. 

Die uitbreiding is niet overal op een natuurlijke manier tot stand gekomen. Men (de mens) heeft krabbenscheer binnen het Reeuwijkse Plassengebied zo hier en daar een handje geholpen door exemplaren te verplaatsen naar plekken waar de soort ontbrak. Maar zeker is dat krabbenscheer zich op diverse  plaatsen op een natuurlijke manier aan het uitbreiden is.


Deze recentelijk nieuw gegraven sloot in de omgeving van Reeuwijk Dorp is aangelegd met een verlaagde plasdrasoever. Om de beoogde natuurdoelen snel te realiseren heeft men alvast wat planten van krabbenscheer uitgezet. 

 

   Opmars van gewoon blaasjeskruid in het Reeuwijkse Plassengebied

Gewoon blaasjeskruid was voor zover ik weet altijd al zeldzaam in het Reeuwijkse Plassengebied. De laatste jaren duikt deze waterplant op steeds meer plekken op. Ten dele spontaan, maar het op steeds meer plekken verschijnen heeft ook te maken met het plaatselijk herintroduceren door de mens. Het zijn vooral de weteringen langs de wegen in het Reeuwijkse Plassengebied waar steeds meer gewoon blaasjeskruid verschijnt.

  • Twaalfmorgen. Rond de boerderij van Jos Straver in de wetering, ook aan het begin van de Vlietdijk. Er groeien hier veel planten maar opvallend weinig planten stonden in de bloei. Gewoon blaasjeskruid bloeit wel vrij massaal tussen de boerderij van Klaas v.d. Heuvel en het westelijk gelegen recreatiegebied. Verder groeit het blaasjeskruid in een paar slootjes in de polders Kort- en Lang Roggebroek. In de polder Stein zelf groeit het blaasjeskruid vrij massaal in de meest westelijke sloot langs de Willenskade.

  • Platteweg. Gewoon blaasjeskruid heb ik hier nooit eerder waargenomen maar nu kwam ik een paar paar groeiplaatsen tegen vlak bij de Breevaart.

  • Nieuwenbroeksedijk. Twee groeiplaatsen. Ontstaan door herintroductie. Een mooie uitgebreide groeiplaats is te vinden bij villa het Veenhuis. Exemplaren zijn ook in de noordelijk gelegen wetering terecht gekomen.

  • Ree. Groeit op een paar plekken maar in de zomer van 2010 niet bloeiend.

  • Polder Stein. Langs de Willenskade komt een groeiplaats voor. Ook in de polder Kort Roggebroek groeit gewoon blaasjeskruid in sloten net buiten het reservaat van Staatbosbeheer.

  • Polder Stein zuid. In een sloot langs de Steinsedijk komt een groeiplaats voor.

Of het gewoon blaasjeskruid ook op de plassen groeit is minder goed bekend. In het verleden was dat wel het geval. Maar toen was de waterkwaliteit nog een stuk beter beter dan nu. Een grote groeiplaats herinner ik mij nog van de plas Kalverbroek in een pluimzegge-moeras maar die is al jaren verdwenen.


Kleine roodoogjuffer zittend op een bloem van gewoon blaasjeskruid.


Gewoon blaasjeskruid in de wetering langs de Twaalfmorgen.


Massaal bloeiend.


Massaal staat het gewoon blaasjeskruid op 16 juli 2010 te bloeien in een paar boerenslootjes in de 
polder Lang Roggebroek. Foto genomen met de 300 mm telelens. Slootlengte ca. 250 meter.


Vliegend mannetje vroege glazenmaker 16 juli 2010 boven een veldje krabbenscheer langs de Kooidijk. 
Foto niet helemaal scherp maar wel goed bruikbaar voor determinatie. Vroege glazenmakers zijn vrij zeldzaam maar deze soort 
doet het de laatste jaren in Nederland steeds beter. Ook in het Reeuwijkse Plassengebied zie ik er steeds meer.



De naam blaasjeskruid is gebaseerd op de ondergedoken blaasvormige aanhangsels, de vangblaasjes welke aan de 
bladeren zitten. Gewoon blaasjeskruid is een vleesetende overblijvende waterplant. Met de vangblaasjes worden 
kleine waterinsecten gevangen.

 

   Opmars van krabbenscheer in het Reeuwijkse Plassengebied

Al eerder in de jaren 2005 en 2007 heb ik naar de verspreiding van krabbenscheer gekeken in het Reeuwijkse Plassengebied en aangrenzenden graslandpolders. In vergelijking met die jaren heeft krabbenscheer zich fors uitgebreid. In vrijwel alle weteringen en sloten  in het Plassengebied groeit krabbenscheer. De belangrijkste groeiplaatsen komen voor langs de Twaalfmorgen, Oukoopse Dijk, s'Gravenkoopse Dijk, Lecksdijk, Polder Sluipwijk, Platteweg, s' Gravenbroekse weg, Nieuwenbroekse Weg, Kooidijk, Oudeweg, Ree en de Zoetendijk. Op de plassen zelf ontbreekt krabbenscheer.

Opmerkelijk is de ontwikkeling in de polder Sluipwijk. T.o.v. een paar jaar geleden toen de soort in deze polder steeds verder achteruit leek te gaan, hetstelt krabbenscheer zich nu weer goed. In de Polder Stein, vroeger een uiterst belangrijk bolwerk van krabbenscheer, is de waterplant tegenwoordig uiterst zeldzaam. In Stein Noord komt nu nog maar een kleine groeiplaats voor van een paar mtr2. Wel zijn enkele planten nieuw verschenen in het deel Kort Roggebroek. In het recreatiegebied Het Goudse Hout was krabbenscheer in de tijd dat de polder nog agrarisch was een zeer algemene waterplant waar zelfs nog kleine kolonies zwarte sterns op broedden. Nu komen er verspreid in Het Goudse Hout nog maar enkele tientallen planten voor.


Krabbenscheer in de wetering langs de Twaalfmorgen in Reeuwijk ter hoogte van de 
boerderij van K. van den Heuvel.


Sinds enkele jaren is er een nieuwe groeiplaats van krabbenscheer in de polder Reeuwijk noordelijk 
van de Plas Broekvelden.


Nog een nieuwe groeiplaats van krabbenscheer op de hoek van de Oukoopse dijk-Nieuwenbroekse dijk.


Op een aantal nieuwe groeiplaatsen van krabbenscheer gaat het soms maar om de verschijning van enkele planten 
zoals hier in de wetering voor het museum de Oudheidkamer langs de Oudeweg.

Een paar jaar geleden leek het er nog op dat krabbenscheer volledig uit de polder Sluipwijk zou gaan verdwijnen.  Inmiddels een heel ander beeld in dit reservaatgebied. Het lijkt erop dat de soort zich weer goed aan het herstellen is. Op een spontane manier en zonder hulp van de mens. Op bovenstaande foto een paar veldjes van planten op een plek waar de soort eerder ontbrak. In steeds meer poldersloten steken de bladtoppen van jonge planten boven het water uit.

 

Fonteinkruidachtigen in het Reeuwijkse Plassengebied

Het wel of niet aanwezig zijn van bepaalde fonteinkruidsoorten, dit  in combinatie met de mate van helderheid van het water, zegt iets over de waterkwaliteit. In het Reeuwijkse Plassengebied komen een paar (grootbladige) fonteinkruidsoorten voor die indicatief zijn voor een redelijke waterkwaliteit (matig voedselrijk). Ook in troebel water zijn ze goed herkenbaar omdat ze aan de oppervlakte drijven. Het gaat om de soorten glanzig fonteinkruid, doorgroeid fonteinkruid, drijvend fonteinkruid en stomp fonteinkruid. Een aantal jaren geleden groeiden verschillende van de genoemde fonteinkruiden nog in luwe hoekjes van verschillende plassen, maar nu komen ze vrijwel alleen nog maar voor in sloten en weteringen langs de wegen in het Plassengebied. Op min of meer geÔsoleerde plekken waar het indringen van grote hoeveelheden vers rivierwater beperkt blijft. Door de lange droge zomer worden grote hoeveelheden voedselrijk Ysselwater ingelaten. Daardoor bestaat de kans dat dit type water ook de wat meer afgelegen plekken waar juist de verschillende soorten fonteinkruiden, krabbenscheer en gewoon blaasjeskruid groeien zal instromen.


Glanzig fonteinkruid

     
Links: glanzig fonteinkruid in de bloei.     Rechts: glanzig fonteinkruid en krabbenscheer in de noordelijk gelegen wetering 
langs de s' Gravenbroekseweg bij Reeuwijk Brug.

Met name in de weteringen langs de s' Gravenbroekseweg, Twaalfmorgen en Oudeweg  komen mooie groeiplaatsen 
voor van glanzig fonteinkruid


Doorgroeid fonteinkruid
Uitgebreide groeiplaatsen kwamen tot voor kort voor langs de Vlietdijk-Platteweg en langs de s'Gravenbroekse weg. Heb het idee dat deze soort het moeilijk heeft. Er lijkt sprake te zijn van afname en nogal wat van de exemplaren die ik deze zomer bekeek zagen er maar beroerd uit.


T.o.v. een paar jaar geleden lijkt het aantal groeiplaatsen van doorgroeid fonteinkruid verminderd te zijn is mijn indruk. Maar het kan ook zijn dat de soort minder goed zichtbaar is omdat het water op veel plaatsen zo troebel is. Deze fonteinkruidsoort komt in laagveengebieden vooral voor  in veenplassen.


Drijvend fonteinkruid
In het Reeuwijkse Plassengebied ken ik eigenlijk maar een paar groeiplaatsen en die komen voor in de noordelijk gelegen wetering langs de Twaalfmorgen.


Stomp fonteinkruid
Deze fonteinkruidsoort groeit massaal langs de Oudeweg-Kooidijk. Ook in de sloot langs de Steupel en verder in een klein slootje en een wetering langs de Lecksdijk. Opvallend is de mate van helderheid van het water op de plekken waar deze waterplant groeit.

Stomp fonteinkruid is een niet wortelende fonteinkruidsoort. De stengel is afgeplat met afgeronde randen, meestal vanaf de voet vaak vertakt. De lijnvormige bladen variŽren in kleur van groenig tot bruin-roodachtig. Komt vrij zeldzaam voor in laagveengebieden. De soort is beschermd en staat op de rode lijst. In Reeuwijk groeit deze fonteinsoort in (geÔsoleerde) sloten met helder matig voedselrijk water.

 

Waterplanten op de surfplas (plas Broekvelden)

In de ondiepe(re) delen van de plas Broekvelden groeien massaal waterplanten. Deze planten vormen een belangrijke voedselbron voor de aanwezige vogels. Bij een telling op 18 juli 2010 van de belangrijkste waterplanten etende vogelsoorten kwam ik op ruim 1500 meerkoeten en 70 knobbelzwanen die zich te goed deden aan de deels onder water groeiende, deels boven water uitstekende waterplanten als stijve waterranonkel, smalle waterpest, aarvederkruid, kranswieren en draadwier. Wat de laatste jaren opvalt is dat er op de ondiepe bodemdelen steeds meer draadwier groeit en in de hele ondiepe delen langs oevers flap de kop begint op te steken.

          
Een van de witgekleurde veldjes met de bloemen van stijve waterranonkel  in de plas Broekvelden


Meerkoeten vreten zich vol met waterplanten die in een ondiep gedeelte van de plas Broekvelden groeien.


De ondiepe delen langs de oevers van plas Broekvelden zijn volledig begroeid met flap/draadwier. Dat was een paar jaar 
geleden nog niet het geval.

 

Blauwalg op de Sloene

Door de aanleg van een stuwsluisje en het aanbrengen van een stuwdrempel in een brug  langs de Oudeweg heeft de plas Sloene in 2009 een eigen waterhuishouding gekregen. In 2015 moet de waterkwaliteit een stuk beter zijn dan nu. Nu treedt in de Sloeneplas vrijwel ieder jaar blauwalgbloei op. Ook deze zomer. De waterkwaliteitsverbetering  moet tot stand gaan komen door een pakket van maatregelen zoals het aanleggen van natuurvriendelijke oevers en het terugdringen van vissoorten die het bodemslib opwoelen. 


Stuwsluisje aan het eind van de Steupel. Het water op de voorgrond is groen gekleurd van de (blauw)alg.


Luchtfoto van de Sloeneplas met in geel het gebied wat een eigen waterhuishouding heeft gekregen.

            
Blauwalg op 16 juli 2010 in de Sloeneplas in de wetering langs de Oudeweg.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen