27 januari 2013          In het spoor van o.a. de roerdomp, watersnip, bokje en waterral
(Foto)verslag van de winterse vorstperiode met sneeuw en ijs 11 t/m 27 januari 2013

De voorspellingen zijn dat de winterse periode die ongeveer twee weken heeft geduurd ten einde komt. Morgen zaterdag 26 januari 2013 wordt het de laatste dag dat er geschaatst kan worden. Aan het eind van de dag zal de dooi flink in gaan vallen met regen en temperaturen die op kunnen gaan lopen tot 10 graden boven nul. Schaatsliefhebbers zullen het jammer vinden. Een echte elfstedenkoorts is er nauwelijks geweest want het ijs in Friesland was erg slecht. 

Voor de vogels is de overgang naar hogere temperaturen een zegen, want de langdurige vorst i.c.m. het sneeuwdek begon steeds meer slachtoffers te eisen. Ik heb al heel wat foto's van dode houtsnippen, bokjes, waterrallen en een enkele ijsvogel op Internet langs zien komen.  Een paar van de vogelsoorten die slecht tegen langdurige vorst en sneeuw kunnen. Maar ook grote zilverreigers, grauwe ganzen en meerkoeten begonnen het slecht te krijgen, goed te zien aan de ijsvorming op het verenkleed. Verschillende grote zilverreigers begonnen zich vreemd te gedragen door plat op het ijs te gaan liggen met de poten onder de veren. Een teken dat de uitputting nabij was. Dat kon ook niet anders. Al ruim een week geen open water meer met vismogelijkheid in de buurt, en muizen konden ook niet gevangen worden door de vele sneeuw.

Onderstaand een fotoverslag.

 

Moeilijke tijden voor roerdomp en ijsvogel door de winterse omstandigheden

Wat een stiekemerd was deze roerdomp. We wisten dat het exemplaar op die plek aanwezig moest zijn omdat we hem 
in een glimp hadden gezien.
De vogel hield zich lang verscholen achter een rietkraag maar liet zich uiteindelijk even zien.
Lang genoeg om een paar foto's te kunnen maken. Foto's: 21 januari 2013.

Uiteindelijk liet de roerdomp zich een half minuutje in vol ornaat bewonderen. Met op de voorgrond een 
laag stuifsneeuw een paar dagen eerder ontstaan door de harde wind..

Het wintert al weer bijna twee weken. Alle Reeuwijkse plassen m.u.v. de voormalige zandwinplas Broekvelden zijn voorzien van een ijslaag. Moeilijke tijden voor moerasvogels zoals o.a. ijsvogels en waterrallen. Ook voor de roerdomp. In Reeuwijk is de roerdomp uiterst zeldzaam geworden. De laatste jaren broedden er geen meer of hooguit nog maar een enkel paartje. Nog in de 70er jaren van de vorige eeuw broedden jaarlijks zo'n 4-5 paren in het plassengebied. Ook in de wintermaanden worden in het Reeuwijkse Plassen de laatste jaren maar weinig roerdompen gezien. Ze moeten het hebben van open water om te kunnen vissen. Al bijna twee weken vriest het inmiddels en vrijwel overal de plassen en sloten bevroren. Dit exemplaar werd op 21 januari 2013 waargenomen bij plas Broekvelden. De roerdomp liep in open water te vissen langs de oever van de surfplas. Goed gecamoufleerd en zich tergend langzaam bewegend tussen riet en andere moerasplanten.


IJsvogel loerend langs de oever van de surfplas naar visjes vanuit een struik op 22 januari 2013. Een paar dagen eerder telde ik 
tijdens een rondje plas Broekvelden nog 3 stuks ijsvogels. Hoe langer het winterde des te minder werden het er. Op 24 januari 2013 
was nog maar een exemplaar aanwezig. Het ergste wordt gevreesd. Dit soort winterse omstandigheden zijn funest voor ijsvogels 
die standvogels zijn en niet wegtrekken.

12 januari 2009. Na een vorstperiode van ruim twee weken was er een serieuze dooiaanval. Deze ijsvogel gefotografeerd bij plas 
Broekvelden oogde nog wel gezond maar was het niet. Het verenkleed ietwat verfromfraaid en de vogel was verdacht 
tam, w.s door zwakte. 

 

Zonnend kauwtjespaar in de sneeuwzon 

22 januari 2013 liet de zon zich na een aantal dagen weer eens zien. Bij een temperatuur van min 3 graden 
vond een kauwenpaar het toch wel aangenaam vertoeven in het zonnetje. Het leek waarachtig wel of ze het voorjaar 
in de kop hadden. Zittend op de pruik van een knotwilg die voor een haagbeuk stond. Volledig uit de wind.

 

Laatste dag van schaatspret 

De dooi komt er aan. Veel mensen maakten op zaterdag 26 januari 2013 nog snel gebruik om op de
Reeuwijkse Plassen te gaan schaatsen. Zo ook op de plas s'-Gravenbroek waar een baan was
uitgezet. Met op de achtergrond de toren van de Nederlands Hervormde kerk van Sluipwijk.



Het was gezellig druk op plas s'-Gravenbroek. Maar ook op andere plassen zoals Elfhoeven,  de Vrijhoef en plas Kalverbroek.
De sneeuw die een paar uur viel kon de pret niet drukken. Een lang lint van schaatsers ging tot laat in de middag door.

 

Ralachtigen in de sneeuw en op het ijs
     
Boven en onder. Waterhoen in de sneeuw. Foto's 22 januri 2013.

Waterhoentjes kunnen redelijk goed tegen langdurige vorst en sneeuw. Ze hebben het in het Reeuwijkse plassengebied tamelijk goed. Ze worden massaal bijgevoerd door de bewoners. Dus die overleven het wel. Anders gesteld is het met de Reeuwijkse waterrallen. Die hebben het nu al wat moeilijker. Maar ze hebben als er bijna geen voedsel meer voorhanden is een wel heel speciale manier van overleven. Ze gaan dan over op aas. Het worden dan echte lijkenpikkers. Plukken aan een dode vogel is geen uitzondering. Ik heb het meerder malen gezien in het plassengebied.


Ook de waterral, een zeldzame vogelsoort in het Reeuwijkse Plassengebied krijgt het door de langdurige vorstperiode behoorlijk 
moeilijk. Het aantal paren van deze vogelsoort dat in in het Reeuwijkse Plassengebied broedt bedraagt minder dan 25 broedparen. Door 
de aanhoudende vorst wordt het vinden van voedsel steeds moeilijk. Foto gemaakt terwijl de waterral in de schaduw liep.


Waterral maar nu is de foto gemaakt terwijl de waterral in het zonnetje liep. Foto: 23 januari 2013.



Hier gedraagt een waterral zich als aaseter tijdens een langdurige vorstperiode.  De vogel vreet aan een dode gans .
Foto gemaakt op 29 december 2010 op de plas Broekvelden in Reeuwijk

 

Krakeenden volharden en blijven op de surfplas
   
De dooi afwachtend zat een groep krakeenden op een smal restant van een eilandje in plas Broekvelden. 
Foto:
22 januari 2013. De plas volledig open niet bevroren.
  
Nog een groep krakeenden op een eilandje in de surfplas. Foto: 22 januari 2013. De plas lag op die dag nog volledig open.


Foto: 25 januari 2013. Plas Broekvelden was de afgelopen nacht voor de helft dichtgevroren. De krakeenden en smienten 
zitten op het ijs. De in de loop van de dag opstekende wind zorgde er voor dat het meeste ijs al weer snel verdween.

De onderwaterzetting van de voormalige polder Broekvelden/Vettenbroek dateert van april 1970. Eerst heeft men toen langdurig zand gewonnen en delen van de plas hebben een diepte van meer dan 30 meter. Door die enorme diepte vriest de plas vrijwel nooit dicht. Ik heb het maar een keer meegemaakt dat er op geschaatst kon worden in een periode dat het streng vroor zonder wind. In de ochtend van 25 januari 2013 lag de plas bijna voor de helft dicht. Na een windstille nacht met strenge vorst. Maar in de loop der dag verdween al weer veel ijs omdat er een licht briesje opstak waardoor het ijs werd verbrokkeld door golving.


Ongeveer de helft van de surfplas lag in de ochtend van 25 januari 2013 dicht gevroren.
Een paar bergeenden slapend op het ijs.



Krakeenden en smienten op het ijs van de plas Broekvelden. Foto: 25 januari 2013.



Krakeenden en wilde eenden op het ijs van de plas Broekvelden. Foto: 25 januari 2013.


Al vroeg in de ochtend aanwezig op 25 januari 2013. Ongeveer de helft van plas Broekvelden dichtgevroren met 
hier en daar open plekken waar eenden in verbleven.

Een vrouwtje nonnetje en een kokmeeuw in winterkleed zwommen in een stuk open water. 
Op de achtergrond ijs.


Zaterdag 27 januari 2013. Alleen een deel van het zuidelijke deel van plas Broekvelden lag nog dicht. Hier concentreerden
vrijwel alle krakeenden en smienten zich, zittend op het ijs. Dit is een deel van de naar schatting 3000 krakeenden. 
Ze zaten op een grote kluit, dicht tegen elkaar om maar zo veel mogelijk warmte vast te houden. Misschien voelen ze het al aan, 
misschien ook niet, maar nog even geduld. De dooi komt er aan.

 

    Maandag 28 januari 2013. De dooi is fors ingevallen.


Alleen aan de zuidrand van plas Broekvelden lag nog een randje ijs. Het grootste deel van de naar schatting 4000 krakeenden
zat op het ijs. In het noordelijke deel van de plas waren weer  tienduizenden smienten aanwezig, al weer snel terug
van de tijdelijke verhuizing naar sneeuwvrije gebieden elders in Nederland.


Krakeenden op het ijs op maandag 28 januari 2013. Het zal de laatste dag wel zijn want de dooi
is fors ingevallen.


Een chinook helikopter vloog twee keer over de plas en veroorzaakte veel paniek onder de
aanwezige eenden.

Een chinook helikopter vliegt regelmatig vanuit Oost-Nederland naar West-Nederland. De vliegroute loopt precies
over plas Broekvelden. Bij het over de plas vliegen ontstaat veel paniek onder de aanwezige eenden en ganzen.
Op de achtergrond het bedrijvenpark van Reeuwijk-Bodegraven.


Twee slobeend woerden na de winterse periode. Ze zien er niet al te florissant uit maar
hebben in ieder geval de vorst overleefd. Slobeenden trekken bij invallende vorst weg maar dit
2-tal was op plas Broekvelden achtergebleven tijdens de vorstperiode.

Een overzicht van een paar vogelsoorten en de aantallen op/bij plas Broekvelden
Plas Broekvelden 17-jan-13 18-jan-13 19-jan-13 20-jan-13 22-jan-13 25-jan-13 26-jan-13 27-jan-13 28-jan-13
Grote zilverreiger 1 1 4 1 2 1    
Slechtvalk 1         1      
Havik     1 1     1    
Kuifduiker 1   1            
Geoorde fuut   1 1   1   1    
Dodaars 6 10 9 8 10 8 7 5 8
Nonnetje 7 5 13 12 5 10 21 14 9
Smient 3500 2500 3100 n.g. n.g. n.g. 5000 6500 33000
Krakeend 3000 4000 3500 n.g. n.g. n.g. 4000 3500 4000
Brilduiker 8 11 9 9 11 8 13 6 7
Kleine zwaan 29     4   2 60    
Wilde zwaan   1              
IJsvogel 2 3 1 1 2 1 1 1 1
Waterral 1 3 1   3   2 1 1
Houtsnip                 1
Roerdomp         1 1   1 1

 

Langdurige vorst: open water van levensbelang voor snipachtigen.
   
Een watersnip op de voorgrond en een bokje er achter. Let op het grootteverschil. Een watersnip is groter en 
heeft een langere snavel dan een bokje. 

Snipachtigen zoals watersnip, bokje en houtsnip krijgen het bij wat langere winterse omstandigheden met vorst en sneeuw al vrij snel slecht. Ook nu was dat het geval. Open water is dan van levensbelang om te drinken en met de lange snavel de vochtige bodem af te prikken op zoek naar voedsel. Vrijwel alle sloten waren bevroren. Wel waren er een paar plekjes open water in een slootje achter een stuwtje waar water stroomde. Diverse vogels hadden het open water in de gaten gekregen waaronder watersnip, bokje en witgatje. Een flinke fotoserie kon worden gemaakt zonder de vogels te verstoren. Sterker nog, ze trokken zich totaal niets aan van mijn aanwezigheid aan, hetgeen natuurlijk ook te maken had met het feit dat ze na veel zoeken, vermoeid zijnde, eindelijk weer voedsel tot de beschikking kregen.


Bokje in close up. Foto: 23 januari 2013.

Bokjes zijn mijn absoluut favoriete snippensoort, al mijn hele leven als enthousiaste vogelaar. Ik bedoel daarmee het kleinste snipje wat er bestaat. De Reeuwijkse benaming voor een bokje is doverik. Aannemelijk is dat deze naam is  ontstaan omdat men dacht dat het snipje doof was. Bokjes blijven n.l. heel lang zitten. Tot wel op een meter afstand of nog dichterbij. Als je echt te dicht in de buurt komt en bijna op ze trapt vliegen ze in een rechte lijn geluidloos op, in tegenstelling tot een watersnip die zigzaggend en luid schreeuwend wegvliegt. Ze vallen dan ergens vlak in de buurt weer in. Zoeken ernaar heeft weinig zin want die kleine donders vertrouwen op hun enorme schutkleuren. Jaarlijks kom ik maar enkele exemplaren tegen in de najaars- en voorjaarstrek. Ze hebben voorkeur voor moerassige plekken die bruinig zijn waardoor de camouflage goed uitkomt. De weinige bokjes die ik tegen kwam zag ik vrijwel altijd in natuurreservaten. Het was dan ook een absolute buitenkans om nu mijn favoriete vogel zo mooi van dichtbij te kunnen zien en dan ook nog eens te kunnen fotograferen.


Close up van een bokje.



Bokje zittend in een open plekje water tussen een laag stuifsneeuw.


Links een bokje en rechts een watersnip gescheiden door een plukje moerasplanten.

 

Watersnip met een fraaie spiegeling in het water.


 
Close up van watersnippen.

Deze watersnip ging er eens goed voor zitten. In het zonnetje.

  
Nog twee plaatjes van watersnippen. Rechts een voedselzoekend exemplaar.

Ook een witgatje kwam met drukke bewegingen voedsel zoeken in het niet bevroren water.

 

Fazanten hebben weinig problemen met de winter

Fazantenhanen in de sneeuw.

Fazanten zijn planteneters. Ze lijken niet erg te lijden onder de winterse omstandigheden ondanks het pak sneeuw wat er lag. De hanen  hadden zelfs nog de energie om met elkaar te kibbelen over de plekjes waar de lekkerste en meeste plantenzaadjes te vinden waren.


Grauwe gans met ringen en een halsband. Op de achtergrond een wal van stuifsneeuw langs een sloot.

Diverse grauwe ganzen hebben het door het sneeuwdek niet gered. Dit exemplaar voorzien van ringen om de poten en een halsband toonde nog uiterst vitaal. Een aantal grauwe ganzen is door onderzoeksinstituut Alterra voorzien van dit soort merken die goed afleesbaar zijn met verrekijker en telescoop. Bedoeld om het trekpatroon van grauwe ganzen te kunnen volgen.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen