23 December 2010      KONING WINTER REGEERT.  BIJNA 30 CM SNEEUW IN HET GROENE HART.
DE VOGELS KRIJGEN HET MOEILIJK.

Na een korte periode van dooi half december roert de winter zich weer in alle hevigheid. Nederland is volledig in de greep terecht gekomen van de winterse omstandigheden waarbij een paar dagen van sneeuwval inmiddels al heeft gezorgd voor een dikke laag van een kleine 30 centimeter sneeuw. Het dagelijkse leven wordt behoorlijk in de war schopt. Lange file's op de wegen zijn het gevolg en mensen glibberen en glijden over straat. 

De dikke laag sneeuw zorgt bij de jeugd voor veel sneeuwpret maar voor veel vogels breekt nu een slechte tijd aan. De graseters onder de vogels kunnen niet meer bij hun voedsel terecht. Het gaat vooral om ganzen, zwanen, meerkoeten en verschillende soorten eenden. Ook uilachtigen krijgen het steeds moeilijker want muizen vangen lukt met zo'n dikke sneeuwlaag niet al te best.


Kerkuil in de sneeuw

Dat uilen het moeilijk hebben als er een dikke laag sneeuw ligt wordt bevestigd door onderstaande foto. Deze kerkuil zat op 22 december 2010 overdag langs de oever van een sloot noordelijk van de plas Broekvelden. De vogel trok zich weinig van mij aan. Tussen mij en de uil lag een brede sloot. Ik liep op het daar aanwezige fietspad. Na een tijdje vloog de kerkuil richting het bosgedeelte van de Reeuwijkse Hout terwijl een paar zwarte kraaien en eksters er luid roepend achter aan vlogen. De uil oogde vitaal maar zijn aanwezigheid in het open polderlandschap was wel opvallend en afwijkend. Kerkuilen houden zich overdag meestal schuil in schuren en andere verdekte plekken.


Een groepje schapen staat een beetje beteuterd te kijken in een dikke laag sneeuw. Geen gras te bekennen en het is vrijwel onmogelijk om bij grassprieten die onder een dikke laag van 30 cm sneeuw zitten te komen. Een schaap probeert dat nog wel zoals op de foto hieronder is te zien. De eigenaar van deze schapen voerde de schapen overigens bij met hooi. Dus ze kwamen niets te kort.


Een schaap probeert nog wat gras te vinden maar moet wel eerst door een laag van een 
kleine 30 cm sneeuw heen wroeten.

        

Aan de dakranden van met riet bedekte boerderijen hangen als gevolg van de winterse omstandigheden flinke ijspegels. 
Wel hele lange ijspegels hingen er aan een boerderij langs de Steinse Dijk tussen Gouda en Haastrecht. 
De langste ijspegel was ruim twee meter lang.

 

     

Een plaatje van een zonovergoten Reeuwijkse Hout in de sneeuw.

Freek Mayenburg op 19 december 2010 met de verrekijker turend over zijn geliefde vogelstek, de plas Broekvelden in Reeuwijk. 
Met dank aan Hans van Gasteren die aandrong om een foto van mij te maken.

Een stukje sneeuwlandschap in een graslandperceel in de de polder Sluipwijk in Reeuwijk met hier een daar een 
klein sneeuwduintje veroorzaakt door de aanwezigheid van een plukje vegetatie.

 



Kuifduiker in winterkleed op de surfplas aanwezig op 22 december 2010. Er is maar weinig verschil tussen een geoorde fuut 
en een kuifduiker in winterkleed. Kuifduikers hebben het zwart lopen van oog naar de achterkant van de kop. 
Bij geoorde futen loopt het zwart wat verder onder het oog naar beneden door.

Een gedeelte van de 37 stuks kleine zwanen op de plas Broekvelden op 22 december 2010. Eerder op 20 december 2010 telde 
ik op de plas maar liefst 95 kleine zwanen. Een vogelaar liet mij later weten dat er op dezelfde dag ook nog eens 
30 wilde zwanen op de plas waren neergestreken.

Op 22 december 2010 verbleven er maar 10 smienten op de plas Broekvelden. Een vreemd gezicht is dat want onder normale 
omstandigheden kan het in de wintermaanden gaan om aantallen die oplopen tussen de 50.000 tot 60.000 exemplaren. 
De smienten zijn hals over kop vertrokken want door de dikke laag sneeuw konden ze niet meer bij hun voedsel komen 
en dat is gras.

Zijn alle smienten vertrokken van plas Broekvelden, krakeenden zijn er nog met flinke aantallen aanwezig. Wel  minder 
dan de 1500 exemplaren die ik een tijdje geleden nog telde. Op 22 december 2010 verbleven er grofweg geschat nog zo'n 600 - 700 stuks.

Flinke aantallen knobbelzwanen zijn naar de plas Broekvelden gekomen omdat deze plas niet bevroren is. Ook knobbelzwanen zijn graseters. 
Ze kunnen in de dik besneeuwde polder niet bij het gras. Ik telde op 22 december 2010 ruim 100 exemplaren op de surfplas.

 



Een beetje een geheimzinnige foto gemaakt op 8 december 2010. Landschap in de mistige polder Sluipwijk met knotwilgen,
 landhek en aan weerszijden brede poldersloten.

Vrijwel dezelfde foto maar gemaakt op 18 december 2010. Nu met een dik sneeuwpakket in de polder Sluipwijk.

 

Vogelleed. Zomerganzen hebben het moeilijk.

Door de dikke laag sneeuw zijn de echte wintergasten onder de ganzen zoals kolganzen en brandganzen uit de Reeuwijkse polders vertrokken. Een week geleden zaten er nog ongeveer 8500 stuks. Ganzen eten gras en ze kunnen door de dikke sneeuwlaag niet meer bij hun voedsel komen. Toch zitten er op en in de buurt van de surfplas nog steeds zo'n 600-700 grauwe ganzen. Ze concentreren zich vooral op de Plas Broekvelden want die ligt open en ze kunnen er drinken. Alle andere plassen in Reeuwijk zijn dichtgevroren en ook alle sloten in de polders. De grauwe ganzen die in Reeuwijk zijn achtergebleven noemen we zomerganzen, ganzen die in het gebied geboren zijn en er ook het hele jaar aanwezig. De trekdrang bij deze ganzen is verminderd of ontbreekt zelfs. Nu hun belangrijkste voedsel wat gras is niet meer bereikbaar is door een dikke laag sneeuw verslechtert de conditie van tal van die zomerganzen in rap tempo. De eerste slachtoffers heb ik al aangetroffen. Dode exemplaren zijn niet erg moeilijk te lokaliseren omdat er meestal wel een paar aasetende vogelsoorten in de buurt zitten zoals buizerden, zwarte kraaien of eksters. Nu het flink wintert gaan veel vogels aan het zwerven op zoek naar voedsel. Zo ook een raaf die ik tot mijn verbazing aantrof naast het lijk van een grauwe gans.

Als de winter doorzet hetgeen door weerdeskundigen wordt voorspeld en de aanwezige sneeuwlaag niet snel weg dooit bestaat de kans dat veel meer vogels het loodje zullen gaan leggen. Is dat erg? Ja en nee. Immers de sterken zullen het overleven.Wat de zomerganzen betreft. Men wil de aantallen sterk verminderen in verband met overlast voor de boeren. De winterse omstandigheden zullen daarbij wel een handje helpen verwacht ik. 
Maar ook diverse zeldzame vogelsoorten zoals ijsvogel, waterral en roerdomp kunnen slecht tegen langdurige winteromstandigheden. Van de ijsvogel is de regionale stand in de twee voorgaande winters al flink uitgedund. Deze winter heb ik rond de surfplas nog geen enkele ijsvogel gezien. Maar ook uilachtigen krijgen het voor hun kiezen. Muizen vangen is door de dikke sneeuwlaag amper mogelijk. 


Een groepje brandganzen zittend op het ijs in de polder Sluipwijk in Reeuwijk. De graslanden bedekt met een dikke laag sneeuw dus de vogels kunnen niet bij hun voedsel komen wat uit gras bestaat. De 3500 brandganzen die net voor de sneeuwval nog rond Reeuwijk verbleven zijn dan ook allemaal vertrokken op zoek naar gebieden die nog wel sneeuwvrij zijn. De brandganzen op de foto zijn achtergebleven. Ze zijn in dit gebied geboren. Al zo'n 15 jaar broeden in en rond het Reeuwijkse Plassengebied brandganzen. Het gaat inmiddels om vele honderden broedparen. Ze worden zomerganzen genoemd.


Een groepje zomerganzen die proberen te overleven in het Reeuwijkse, 
grauwe- en brandganzen op plas Broekvelden.


Een groepje grauwe ganzen op plas Broekvelden. Ze liggen stil en bewegen zich nauwelijks. 
Dit gedrag vertonen ze om maar zo weinig mogelijk energie te verbruiken. 
 
Links een kolgans in slechte conditie die zijn vleugel laat hangen. Rechts een brandgans met een gewonde poot. 
Vogels met een slechte conditie verliezen hun natuurlijke schuwheid. De oorzaak ervan is verzwakking.
 
Twee van de tientallen grauwe ganzen die al in slechte conditie verkeerden op plas Broekvelden. 
Ook al diverse dode exemplaren gezien.

Een groep grauwe ganzen in de sneeuw. Ze bewegen zich amper om maar zo weinig mogelijk energie kwijt te raken.
 
Vreten kunnen ze niet want het gras zit onder een dikke laag sneeuw verborgen. Ze wachten nu de dooi maar af.

Alles bij elkaar verbleven er op 22 december 2010 in de polders Reeuwijk en Sluipwijk en op de plas Broekvelden ongeveer 600 - 700 grauwe ganzen. Tussen de grauwe ganzen al enkele tientallen exemplaren in slechte conditie. 

Met wat cynisme: Als de winter maar lang genoeg aanhoud wordt het recent ingestelde afschotbeleid van zomerganzen door de Provincie Zuid-Holland vanzelf overbodig.

Wilt U meer lezen over de winter in de 1e helft van december 2010-2011:  klik hier

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen