homepage
Benschopper Boezem Broedseizoen 2014

Succesvol broedseizoen in het weidevogelreservaat Benschopper Boezem 
in het voorjaar 2014.

Waarom broeden weidevogels zo graag in het (SBB) perceel op onderstaande foto's?  Allereerst: Het perceel is vochtig en heeft de afgelopen winter ten dele plasdras gestaan. Het heeft een pollerige vegetatiestructuur. Een groot deel van de vegetatie is vrij laag, wel afwisselend van hoogte. Soorten als geknikte vossenstaart, waterpeper en lokaal hoog opgaand rietgras domineren. Een ander deel van het perceel behoort weer tot het grote vossenstaart-veldzuringtype. Juist deze variaties zijn niet alleen geschikt als broedplaats maar ook als kuikenland. 

Al vanaf 1997 worden de weidevogelontwikkelingen in de het SBB reservaat de Benschopper Boezem nauwlettend gevolgd in het gedeelte gelegen tussen de Tiendweg en Ysseldijk. Het betreft een blok van ca. 10 hectare dat speciaal voor de weidevogels wordt beheerd. Het heeft een wat hogere waterstand t.o.v. het omringende agrarische grasland en de maaidatum ligt na 15 juni. Door het vroege voorjaar van 2014 begonnen de kieviten al heel vroeg met nestelen en ook de grutto's waren een stuk vroeger met nestelen dan in andere jaren.

Situatie voorjaar 2014 Benschopper Boezem.
 
Beeld van het reservaat Benschopper boezem tussen de Tiendweg en de Provinciale weg Oost op 11 april 2014. 
De greppels  nog lekker vochtig zoals op de rechter foto is te zien en alleen op de wat hoger gelegen  delen 
van het reservaat was er sprake van grasgroei. Aantrekkelijk voor weidevogels dus.

Beeld van het reservaat Benschopper boezem tussen de Tiendweg en de Provinciale weg Oost op 12 mei 2014.
Nog steeds met vochtige plekken.

Territoriumkartering 14 april 2014
Zie de onderstaande tabel

Alarmtelling 15 mei 2014
Grutto 8-9 paar
Tureluur 4-5 paar
Scholekster 1 paar
Agrarische percelen aangrenzend aan weerszijde reservaat waren gemaaid. De weidevogels alarmeerden in het reservaat zelf.

Alarmtelling 30 mei 2014
Grutto 6-7 paar
Tureluur 3-4 paar
Scholekster 1 paar
Binnen het reservaatgedeelte zelf alarmeerden nog maar twee paartjes grutto, een paartje tureluur en een scholekster. De andere grutto- en tureluurparen verbleven net buiten het reservaat waarvan de meesten aan de westkant op agrarisch beweide percelen die al eind april gemaaid waren.

Alarmtelling 6 juni 2014
Het reservaat was zo goed als leeg.
Grutto 1 paar + vliegvlug kuiken op de oostelijke kade grenzend aan reservaat
Tureluur 2 paar. 11 adulte grutto's verbleven als groepje in een agrarisch weiland aan de westkant van het reservaat.

Weidevogelontwikkeling Benschopper Boezem, het gedeelte tussen 
Tiendweg - Provinciale  Weg Oost
Soort  1997 1999 2000 2001 2002 2004 2006 2007 2011 2014
Grutto 6 3 9 6 5 5 8 11 1-2 10-12
Kievit 14 14 9 8 12 10 16 24 4-6 13-15
Tureluur 3 2 4 3 4 5 3 4 0-1 3-4
Scholekster  2 2 0 1 1 2 1 1 0 1

Voorjaar 2011     Onzeker broedsucces voor grutto's  
in de voormalige Benschopper in de polder Keulevaart bij Haastrecht

In het voorjaar van 2011 zijn in de voormalige Benschopper Boezem geen gedetailleerde gegevens verzameld over broedaantallen weidevogels. Maar het lijkt erop dat het een slecht broedjaar geweest is. Dit gebaseerd op telinformatie van derden in de maand april en een eigen telbezoek aan de Benschopper Boezem op 25 mei 2011. Op die datum was geen enkele weidevogel (meer) aanwezig in het reservaat, ook niet alarmerend. 

De percelen toonden erg droog en waren fors begroeid met een dichte vegetatie waarin gestreepte witbol behoorlijk dominant was. Het voorjaar van 2011 was erg droog. Er viel nauwelijks regen. Goed te merken aan de greppels die al vroeg in het voorjaar (begin april)  kurkdroog stonden. Normaal gesproken blijven die greppels vochtig (soms zelfs plasdras) tot in mei hetgeen gunstig is voor weidevogels die er graag met hun kuikens rondscharrelen.

Situatie 25 mei 2011 Benschopper Boezem.

Beeld van het reservaat Benschopper boezem tussen de Tiendweg en de Provinciale weg Oost op 25 mei 2011. 
De greppels  kurkdroog en maar weinig afwisseling tussen hoge en lage vegetatie.

In een paar agrarische graslanden gelegen ten oosten van het reservaat die begin mei gemaaid waren werden op 25 mei 2011 ook geen alarmerende grutto's gezien. Wel op wat grotere afstand richting Hoenkoopse buurtweg op een 2-tal met schapen beweide percelen. Daar verbleven verschillende alarmerende weidevogels waaronder twee gruttoparen, een tureluurpaar en een scholeksterpaar. Ook was hier ook een groep van ruim 20 grutto's aanwezig. Exemplaren zonder broedsucces want het waren allemaal adulte exemplaren.

Weidevogelontwikkeling Benschopper Boezem, het gedeelte tussen 
Tiendweg - Provinciale  Weg Oost
Soort  1997 1999 2000 2001 2002 2004 2006 2007 2011
Grutto 6 3 9 6 5 5 8 11 1-2
Kievit 14 14 9 8 12 10 16 24 4-6
Tureluur 3 2 4 3 4 5 3 4 0-1
Scholekster  2 2 0 1 1 2 1 1 0

 

Polder Groot Keulevaart als broedgebied voor weidevogels.
De polder Groot Keulevaart (Boven Haastrecht) stond in het verleden bekend als een gebied waar veel weidevogels broedden. Dat is nu wel anders. In het deel tussen het Hoenkoopse buurtweg en het Doove Gat noordelijk van de Tiendweg telde ik op 25 mei 2011 niet meer dan 4-5 alarmerende gruttoparen. Ook in het polderdeel zuidelijk van de Tiendweg was het droevig gesteld met het aantal alarmerende grutto's. Het ging om slechts een enkel paartje wat hier en daar alarmeerde. Misschien is een aantal grutto's  zo slim geweest om te gaan broeden in de voormalige
Hooge boezem bij Haastrecht want daar alarmeerden begin/half mei 2011 zo'n 15-20 paren.


Kaartje met de polder Groot Keulevaart waarop links met zwarte bolletjes aangegeven de voormalige Hooge boezem 
van Haastrecht (Stichting Zuid-Hollands Landschap) en rechts het weidevogeldeel in de voormalige 
Benschopper boezem (Staatsbosbeheer).


Voorjaar 2006
 Goed broedsucces voor grutto's in de voormalige Benschopper boezem zuidelijk van Hekendorp

Het broedsucces van de grutto in Nederland is al een aantal jaren slecht. De aanwas van jongen die vliegvlug worden is zo gering dat de Nederlandse populatie onder druk staat en zelfs aan het afnemen is. In 1990 nog 90.000 paar en rond 2005 gedaald naar 45.000 paar, en de laatste gegevens reppen over misschien nog wel minder. Een belangrijke oorzaak van het slechte broedsucces wordt veroorzaakt door het vroege maaien van agrarische graslanden en de verslechterende terreincondities.

Deze voormalige polderboezem, sinds 1998 reservaat van Staatsbosbeheer,  ligt in de polder Boven Haastrecht in de Lopikerwaard ten zuiden van het Klooster in Hekendorp. Grutto's en andere weidevogelsoorten broeden hier in een vochtig graslandblok ter grootte van een kleine tien hectare gelegen aan de zuidkant van de Hollandsche IJssel, tussen de Tiendweg en de IJsseldijk. Het aantal gruttoparen  is in de loop der jaren in het reservaat min of meer gelijk gebleven, terwijl de gruttostand in de agrarisch graslanden in de omgeving sterk is afgenomen.  De broedtrouw aan het gebiedje is gerekend over de jaren erg groot. De graslanden waarin de grutto's  broeden zijn aan de natte kant, vooral in de winter en het vroege voorjaar. De graspercelen hebben een voor weidevogels zeer aantrekkelijke vegetatiestructuur, pollerig en veel variatie met lage en hogere delen. 

Soort  1997 1999 2000 2001 2002 2004 2006
Grutto 6 3 9 6 5 5 8
Kievit 14 14 9 8 12 10 16
Tureluur 3 2 4 3 4 5 3
Scholekster  2 2 0 1 1 2 1

Situatie begin februari 2002

Plasdras afgewisseld met drogere plekken.

Situatie april 2002

Al flink opdrogend maar weinig vegetatie.

Situatie eind mei 2002

Mooie vegetatiestructuur.

Situatie half mei 2004

Mooie vegetatiestructuur.

Situatie eind maart 2006.

 De geschiedenis herhaalt zich.
Plasdras afgewisseld met drogere plekken.

Kale delen en lage vegetatie in het grasland wisselen elkaar af en gaan over in stukjes grasland met een wat hogere vegetatie, die niet al te dicht is. Het broedsucces van de grutto's is de afgelopen jaren goed geweest. Dat kon voor de jaren 2000 t/m 2006 goed worden afgeleid door het aantal alarmerende oudervogels, dat werden geteld bij late tellingen in Juni. Wat  steeds weer opviel was dat vrijwel alle gruttoparen met hun kuikens binnen het reservaatblok bleven tot aan het moment dat de jongen vliegvlug waren. De maaidatum voor het reservaat is vastgesteld op 15 juni, hetgeen betekend dat de kansen voor de jonge grutto's om vliegvlug te worden optimaal zijn. Ook kievit en tureluur profiteren daar van. 

 



Vanaf een paaltje wordt de omgeving goed in de gaten gehouden op eventuele belagers van de kuikens.                 Naar links kijken


En naar rechts kijken

De 8-9 gruttopaartjes en 2 tureluurparen, die in 2006 in het weidevogelblok tussen de Tiendweg en de Winterdijk van de Hollandse IJssel broedden stonden model v.w.b. het gedrag dat je graag (mede voor hun welzijn) wilt zien tijdens het broedseizoen. In de diverse telronden waren alle paartjes aanwezig in het hooilandblok. Wel verdwenen diverse gruttoparen in de loop van het broedseizoen als gevolg van predatie of andere mij onbekende factoren. Na het uitbroeden van de nesten zwierven de grutto-ouderparen met hun jongen rond, maar bleven, (op een enkel kort uitstapje na) steeds  keurig in het hooilandblok. De reden daarvan was ongetwijfeld de voor weidevogels goede structuur van de vegetatie. Niet te hoog, niet te dicht,  met voldoende afwisseling van kale en begroeide delen in en rond greppels, welke in het voorjaar nog onder water stonden. De paren van grutto en tureluur  zijn binnen het broedgebied gebleven, totdat hun jongen vliegvlug waren. Op 5 juni werden  tijdens  de telling verschillende bijna vliegvlugge jonge grutto’s waargenomen, nog steeds in het hooilandblok. En de ouders van de jongen maar alarmeren boven mijn hoofd.

Hoewel het hier om maar een betrekkelijk klein stukje weidevogelreservaat gaat, is dit een prachtig voorbeeld van een stukje graslandpolder,  wat door zijn specifieke beheer voor weidevogels en de juiste terreincondities een belangrijke kraamkamerfunctie heeft voor de de koning van de weidevogels, de grutto. Jammer genoeg gaf het voorjaar van 2007 een heel ander beeld te zien.



Vegetatiegroei was er nog amper dus het nest lag er 
zeer open bij.

 

Het voorjaar van 2006 was erg koud en de verwachting was 
dan ook, dat de weidevogels later zouden gaan nestelen. 
Toch werd in de Benschopper Boezem al op 8 april 
2006 een gruttonest gevonden met een volledig legsel 
van vier eieren.

 

Voorjaar 2007 - Gruttodrama
Weinig vliegvlugge jonge grutto's in reservaat de voormalige Benschopper Boezem 
ten zuiden van Hekendorp

In 2006 hadden de weidevogels in de Benschopper Boezem een geslaagd broedseizoen. Met name de grutto's  deden het in dat voorjaar goed en diverse broedparen brachten binnen het reservaat een of meerdere jongen groot. 


Ook 2007 leek een prima jaar te worden, zelfs met een toename van het aantal paartjes dat in het reservaat ging nestelen. Maar dit jaar verlieten de meeste grutto-ouders het reservaat met de jongen zo omstreeks de derde week van mei. Ze vertrokken naar aangrenzende agrarische graslanden welke begin mei voor de eerste keer waren gemaaid en inmiddels al weer aardig begroeid waren. Blijkbaar was daar meer voedsel voor de kuikens te vinden. Het bleek een noodlottige keuze te zijn want wat gebeurde er? Op 4 juni werden de meeste van deze agrarische percelen die begin mei gemaaid waren voor de tweede keer gemaaid. De gruttokuikens van de ongeveer 10 gruttoparen die op deze percelen zaten, (en andere weidevogeljongen) hadden weinig kans. Direct na het maaien waren zwarte kraaien, kleine mantelmeeuwen en ooievaars aanwezig om de restanten te verorberen. De dag erna nog eens gaan kijken. Op de inmiddels afgeruimde percelen zaten 23 volwassen grutto's als groep bij elkaar. Geen alarmgedrag en ook geen gruttokuikens. Binnen het reservaat alarmeerden gelukkig nog wel 3 gruttopaartjes (en drie tureluurpaartjes). Die waren zo verstandig geweest om niet naar het agrarisch gebied te vertrekken. 

Soort  1997 1999 2000 2001 2002 2004 2006 2007
Grutto 6 3 9 6 5 5 8 11
Kievit 14 14 9 8 12 10 16 24
Tureluur 3 2 4 3 4 5 3 4
Scholekster  2 2 0 1 1 2 1 1

Situatie 31 Maart 2007

Plasdras, het perceel heeft maar weinig droge plekken. 
Geen probleem voor kieviten waarvan al weer 
verschillende nesten aanwezig zijn.

Situatie 18 april 2007

Al flink opdrogend, maar nog steeds weinig vegetatie. 
Dat is ook  de reden dat er op dit perceeldeel maar twee 
paartjes  grutto's gevestigd waren, goed zichtbaar op het nest 
zittend.  Een 6 á 7-tal gruttoparen had er voor gekozen op een 
perceel  te gaan nestelen meer richting Hollandse IJssel. Ook 
dat  was nog vrij kaal, maar minder nat. Op dat perceel waren 
3 grutto's zittend op het nest waar te nemen via de verrekijker. 

Situatie 9 mei 2007

Nog steeds weinig vegetatie. Wel begint de pitrus 
zich steeds  meer uit te breiden

Situatie 24 mei 2007

Mooie structuur met hoge en lage vegetatiepatronen

Situatie 18 april 2007

De natte plekken zijn inmiddels drooggevallen maar nog volledig kaal.  
Op het perceel begint steeds meer pitrus te groeien, een ontwikkeling die op termijn bedreigend 
kan worden  voor de weidevogels.

Situatie 24 mei 2007

 Zelfde plaats als op de foto hierboven. Op het middendeel groeit nog steeds weinig 
vegetatie.  De randen zijn wel wat hoger begroeid. Een ideale situatie voor jonge weidevogels zou je verwachten. 
Toch gingen de meeste  grutto's met hun jongen naar aangrenzend agrarisch gebied, wellicht omdat daar meer voedsel 
voor de kuikens aanwezig was.

Conclusie: Weidevogelreservaten met een geringe oppervlakte kunnen, als de terreincondities goed zijn, belangrijke broedgebieden zijn, waar forse aantallen weidevogels tot broeden kunnen komen. Deze gebieden geven echter nog geen garantie dat de kuikens vliegvlug worden, en zeker niet als de oudervogels met hun kuikens uit het reservaat vertrekken naar aangrenzende agrarische graslanden waar een intensief maaibeheer plaatsvindt. In grotere weidevogelreservaten (oppervlakte 250-1000 hectare), met voldoende mozaiekbeheer  zal dit probleem zich overigens minder snel voordoen.

Wilt U meer lezen over positieve resultaten door het vernatten van het reservaat de de Benschopper Boezem klik hier

Wilt U meer lezen over de cultuurhistorie van de Benschopper Boezem klik hier

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen