20 november 2012            De wipwatermolen in de polder Oukoop bij Reeuwijk

Mijn uitgebreide digitale fotoarchief over het Groene Hart rond Gouda-Reeuwijk  bevat meer dan 40.000 foto's. Daaronder  ook een fotoserie die betrekking heeft op het fraaie landschap alsmede de cultuurhistorie van de polder Oukoop bij Reeuwijk. Op die foto's staat de wipwatermolen in de polder Oukoop centraal in combinatie met het fraaie landschap al dan niet aangevuld met voor het Groene Hart kenmerkende flora en fauna elementen. De foto's zijn gemaakt verspreid over een periode van zeven jaar en laten soms in de loop der jaren opmerkelijke verschillen zien die aantonen dat natuur- en landschappelijke ontwikkelingen snel kunnen gaan. Soms verarmend maar ook soms verrijkend.



Nog meer foto's en geschreven teksten over de polder Oukoop en de Zuidzijderpolder kunt U vinden door op een link te klikken van eerder geschreven vertellingen

Klik op: Cultuurhistorie/natuur Zuidzijderboezem

of


Klik op:    Fotoserie polder Oukoop



De Oukoopse wipwatermolen.
Foto: 28 oktober 2012

 

Eeuwenlang landschapsbepalend beeld in de polder Oukoop: 
de wip(water)molen al sinds 1530 in bedrijf 

Een mistige en enigszins geheimzinnige ochtend met op de achtergrond de waterwipmolen in de polder Oukoop 
langs de Enkele Wiericke. Foto: 15 november 2012

De wipwatermolen op een vroege ochtend in een mistig landschap. Op de voorgrond de schapen 
van Dirk Kruyt grazend op de Prinsendijk. Foto: 26 oktober 2008.

De wipwatermolen met opgespannen zeilen op de achtergrond . Op de voorgrond de Prinsendijk. 
Foto: 8 oktober 2012.


De Oukoopse wipwatermolen met opgespannen zeilen. Op de voorgrond een bloemrijk grasland waarin een pink.
Foto: 12 mei 2012.
 
Sneeuwlandschap in de winter met op de achtergrond de watermolen. Foto: 18 december 2009.

Een grasland vol kruipende boterbloemen met op de achtergrond de Oukoopse watermolen.
Foto: 26 mei 2010


Er loopt een wandelroute langs de de watermolen welke onderdeel is van een polderwandeling
door de polders Lang Roggebroek-Oukoop. Ook de Prinsendijk maakt onderdeel uit van de route. De wandeling 
kan o.a. gestart worden aan de Twaalfmorgen in Reeuwijk en loopt ten dele over land van Staatsbosbeheer. 
De wandeling staat aangegeven met bebording. Foto: 28 oktober 2012.

 









Op bovenstaande foto's verschillende details van 
de Oukoopse wipwatermolen.

Bemaling van twee polders westelijk van de Enkele Wiericke

Er is in het poldergebied nabij Reeuwijk in de loop der eeuwen ongelooflijk veel werk verzet om waterlast tegen te gaan en het bezwaarwater af te voeren om droge voeten te houden zodat de boeren een beetje fatsoenlijk hun werk konden doen.

Onderstaand een stukje geschiedenis over twee polders die grensden aan de westkant van de Enkele Wiericke, de Zuidzijderpolder en polder Oukoop. Watermolens speelden een belangrijke rol bij het droog houden van het zompge veenland.

In het (water)molentijdperk wat vroeg in de 15e eeuw begon ontstonden door het verzanden en daardoor ondieper worden van de Hollandsche Yssel steeds meer problemen voor de polders bij Reeuwijk om het bezwaarwater afgevoerd te krijgen op genoemde rivier. Maar de afvoer van bezwaarwater via de Oude Rijn was in die tijd nog moeilijker vanwege ernstige verzanding van de riviermond langs de Noordzee bij Katwijk. Om de waterbeheersing effectiever te krijgen (toen nog zonder watermolen bemaling) zijn er zelfs plannen geweest om van het grootste deel van het poldergebied bij Reeuwijk in de winter maar een grote bergboezem te maken. Men beredeneerde daarbij dat door de kracht van het uitstromende water uit de bergboezem de Hollandsche Yssel dan ook weer zou worden uitgeschuurd. Maar die plannen zijn nooit uitgevoerd door het invoeren van polderbemaling met watermolens en de invoering van boezemsystemen. In kleine polders was een watermolen al voldoende om het teveel aan water weg te malen, maar grotere polders hadden uiteraard behoefte aan meerdere watermolens al dan niet getrapt aangevuld met bergboezems.

Ook in de 16e eeuw waren er grote problemen en ruzies over de afvoer van bezwaarwater in de Zuidzijderpolder. De afvoer van de Zuidzijderpolder ging via de Enkele Wiericke naar de Hollandsche Yssel. Deze polder had al rond 1500 behoefte aan een bergboezem door inklinking van het land waardoor niet al het overtollige water meer probleemloos kon worden weggemalen. De bouw (eind 15e eeuw) van een watermolen met bergboezem in de Zuidzijderpolder maakte dat wel mogelijk.
Men ging een stuk land pachten in de zuid-oosthoek noordelijk van de huidige s'Gravekoopse Dijk (bekend staand als de
Zuidzijderboezem) en de hier geplaatste watermolen maalde het bezwaarwater via de bergboezem op de Enkele Wiericke. Door steeds verdergaande inklinking werd er een 2e watermolen geplaatst als extra trap. Deze 2e wipmolen heeft tot 1880 gefunctioneerd waarna de bemaling van de boezem is overgenomen door de watermolen in het noordelijke deel van de polder.

Ter informatie, na 1569 werd het bezwaarwater van de Zuidzijderpolder weer via een andere nieuw gebouwde watermolen op de Oude Rijn geloosd. Deze watermolen stond en staat nog steeds in het noordelijke deel van de polder dicht tegen de Oude Rijn aan.

Wanneer de Oukoopse watermolen nu precies begon met het bemalen van de
polder Oukoop is niet exact bekend. Wel is zeker dat deze molen rond1608/1609 zijn bezwaarwater op de Enkele Wiericke mocht spuien. Maar er is een proceskaart van ca. 1530 bekend waarop vermeld staat dat er ook toen al een watermolen in de polder Oukoop stond. 

Ik wil U aanbevelen het interessante boekwerk van Sophie Visser HET REEUWIJKSE LAND. Daar heb ik enkele passages uit ontleend.


Handgetekend kaartje van ca. 1530 met de Oukoopse wipwatermolen. Rechts van de molen de Enkele Wiericke toen nog de Wiericksloot geheten.

 



Winters beeld van de polder Oukoop met de watermolen op de achtergrond.
Foto: 18 december 2009.


Brede sloot in Reeuwijk in de polder Oukoop tussen de Oukoopse Dijk en de wipwatermolen. Bovenstaande foto is gemaakt
op 2 september 2008.Toen groeide daar nog geen krabbenscheer. Inmiddels is een flink deel van deze sloot begroeid met
krabbenscheer.



Vergelijk de foto met die van hierboven. Nu staat er wel veel krabbenscheer terwijl het ontbrak
op 2 september 2008.  Hier werden op 24 augustus 2012 twee patrouillerende mannetjes groene glazenmaker (libellensoort)
waargenomen. Foto: 25 augustus 2012.

 




Grasvretende grauwe ganzen in een zwaar berijpt landschap met op de achtergrond de watermolen in Oukoop.
Foto: 10 januari 2009.

Een grote groep grasvretende brandganzen met op de achtergrond de watermolen in Oukoop.
Foto: 11 maart 2010.


Steeds meer grote zilverreigers zijn te bewonderen in het Reeuwijkse landschap. Er overnachtte in november 2012 zelfs 
een groep van bijna 100 exemplaren ergens op de Reeuwijkse Plassen.  Op de achtergrond de Oukoopse watermolen.
Foto: 22 maart 2010.


Een knobbelzwaan, eigendom van zwanendrifter Piet Oostveen uit Nieuwerbrug. Een mooie combinatie. Zowel de watermolen 
als de knobbelzwaan maken onderdeel uit van een belangrijk stukje natuur/cultuurhistorie. De watermolen als onderdeel en overblijfsel 
van de eeuwenlange strijd tegen het water. De knobbelzwaan als onderdeel van een eeuwenlang oud beroep voor de zwanenteelt.
Foto: 12 december 2009.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen