Stadsomroepers op antieke tegels

Stadsomroepers op Antieke Tegels

                                             Toen & Nu

Hoort… & Zegt het Voort!

Stads- en dorps omroepers en lezende figuren komen sporadisch voor op blauwe antieke tegels. Nog niet ben ik op de vroegere gekleurde cirkel en kwadraattegels een dergelijke voorstelling tegengekomen en wil dat graag van u vernemen als dat bij u wel het geval is. Toch was het omroepen inzake belasting innen, pachten, gebieden verdedigen, geboden en verboden en andere zaken al vroeg bekend. Maar blijkbaar had het nog geen prioriteit rond het begin van de zestiende eeuw om tussen een kwadraat of cirkel in kleur gepenseeld  te worden. Als we de blauwe tegels nader bekijken met een stadsomroeper, zien we maar enkele tot bijna geen leuke varianten in de bijna saaie uitvoeringen. Blijkbaar is de hoofdspons langdurig gebruikt zonder aanpassingen van het toch wel markante gereedschap wat deze omroepers zeker gebruikten.

 



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.


Tegel met een mannelijke
stadsomroeper. 
17e eeuw.

 



Tegel met een vrouwelijke stadsomroepster. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo.

 

Toeters & Bellen…

Zo mis ik de trompet, een grote roeptoeter, de jachthoorntjes, de grote koperen of bronzen bel, de ratel, een leuke vlag, verschillende bellen, een trommel een gong of ander gereedschap. We zien slechts een mannetje al dan niet op een verhoging een mand, kist of steen staan met een blad tekst in de handen. Ook stonden zij gewoon op de grond met een slagschaduw naar rechts of links geschilderd. Anderen weer met de schaduw in een vierkant of rechthoek geschilderd bij de voeten wat dan een geringe verhoging aangaf, maar wel degelijk een bevestiging dat het hier om een dorps of stadsomroeper ging. Een enkele keer zien we de omroeper op een ton staan wat een grappig gezicht is, tevens een omroeper op een tegel van voren gezien valt op. Opmerkelijk is de tegel met een vrouw als omroepster tussen al de mannen in en reken maar dat deze dames met hun stem zeker niet onderdeden voor de mannen… Zo woont vandaag de dag In Dordrecht de enige vrouwelijke stadsomroeper van Nederland.

 



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.



Tegel met een stadsomroeper
of wellicht heraut. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. Eind 17e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 17e eeuw.



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 
17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo



Tegel met een mannelijke stadsomroeper. Eind 19e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper.  1e helft 20e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. Westraven Utrecht.
 20e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 2e helft 20e eeuw.


Tegel met een mannelijke stadsomroeper. 2e helft 20e eeuw.

 

De Stadsomroeper aan het Woord…

Een dorps of stadsomroeper verkondigde vroeger het nieuws in de stad of het dorp toen er nog geen kranten bestonden. Hij bracht de bevolking op de hoogte van verordeningen en mededelingen van het stadsbestuur, maar ook van aanbiedingen van middenstanders. Landeigenaren en kasteelheren lieten hem pachten, wetten en belastingen bij het volk verkondigen. Dit viel niet altijd in goede aarde, wat menig omroeper met de dood heeft moeten bekopen. Executies waren in de middeleeuwen een soortement van volksvermaak en braken de dagelijkse sleur. De stadsomroeper ging dan al roepende door de stad om zoveel mogelijk volk op de been te krijgen. Er werden dan regelmatig kermissen of braderieën aan gekoppeld met als hoogtepunt de onthoofding of ophanging van een veroordeelde.  

Middenstanders lieten door de omroepers hun waren bij de bevolking aanprijzen. Ook als er een noodslachting plaats vond ging de omroeper op pad. In de vele vissersplaatsjes, die Nederland rijk was, ging de omroeper op pad als de vloot binnenliep en verkondigde hij wat de schol, schar, bot, paling of een andere soort vis moest kosten. Op tal van plaatsen langs de rivieren verkondigde de omroeper als er een schip met turf of kolen bij de loswal was gearriveerd wat de prijs per mud was. Buiten bij de kerk na de zondagsdienst, was vaak de omroeper te vinden op een kleine verhoging of steen en hij of zij verkondigde dan een aankomende raadsvergadering, of grond die ter veiling of te koop werd aangeboden, waar en wanneer dat allemaal plaats zou vinden. In den lande waren nog veel ongeletterde mensen, die op de hoogte gehouden werden door de berichten van de stadsomroepers.

 

  Gestileerde Tekst & Uitleg op Tegels…

Verder laten wij u hier een aantal tegels met ‘boeklezers’ zien die mogelijk niets met omroepen te maken hebben. Meestal gezellig bij de herdertjes te vinden, een exemplaar van voorlezen aan kinderen, maar ook aan volwassenen die de leeskunst nog niet meester waren. We laten u zelfs een exemplaar van een leraar en leerling bij een schoolbord met tekst zien. Het voorkomen van gestileerde aangegeven –niet leesbare teksten- op tegels ter lering en overdracht aan anderen staat in deze sessie centraal. Dat heeft ons doen besluiten dat we toch ook niet om Mozes heen konden met het tonen van de Tien Geboden op de stenentafelen en laten we u ook daarvan enkele zien. Immers, ook nu kunt u daar nog steeds niet omheen, vandaar…  



Tegel met een engel die een boek leest. 
1e helft 20e eeuw


Tegel met een boek lezende man of 
toch een stadsomroeper? 
17e eeuw.

Boeklezende figuren en Mozes met de stenen tafelen op tegels



Tegel met een boek lezende chinees. 
Eind 17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo


Tegel met een boek lezende man
of toch een stadsomroeper? 
17e eeuw.


Tegel met een boek lezende man. 
17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo



Tegel met een leraar die leesles geeft aan een kind. 
2e helft 17e eeuw.


Tegel met een herderin die een boek leest. Midden 19e eeuw.


Tegel met een herderin die een boek leest. 18e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo


Tegel met een boek lezende engel. 
17e eeuw.



Tegel met een leraar die leesles geeft aan een kind. 
2e helft 17e eeuw.



Tegel met een Mozes en de Stenen tafelen. 18e eeuw.


Tegel met een Mozes en de Stenen tafelen. Eind 17e eeuw.


Tegel met een Mozes en de Stenen tafelen. Eind 17e eeuw.


Tegel met een Mozes en de Stenen tafelen. Eind 17e eeuw.

 

Dorps- en stadsomroepers nog steeds actief

Belgische Bellemannen…

In België ondermeer in Gent, zijn stadsomroepers als belleman nog steeds actief. Ook kleinere gemeentes hadden in de vorige eeuwen bellemannen in dienst. Met een bel maakten ze hun aanwezigheid bekend en kwamen de mensen naar buiten om te luisteren naar hun mededelingen. In Sluis in Zeeuws- Vlaanderen is de oudste belleman ter wereld nog steeds actief. Deze 83 jarige stadsomroeper vierde zijn 70 jarig jubileum en was bekend door de woorden ‘Aandacht! Aandacht!’…



Gentse belleman. Foto 2011.



Dorpsomroeper. Omstreeks 1915.



Stadsomroeper Sloten. Foto 1988.



Stadsomroeper Sloten. Foto 1990.

Nederlandse Stadsomroepers Nu…

Nederland telde in 1907 nog 437 stadsomroepers. Bijna was het beroep uitgestorven, naar Nederland zou Nederland niet zijn als de stemmen niet weer opnieuw verheven werden… Want ook nu zijn er in Nederland al ca 26 stads- en dorpsomroepers actief die zelfs in Zwolle een eigen stadsomroepersmuseum hebben waar attributen als bellen en kostuums getoond worden. Zij hebben zich aangesloten bij het omroepergilde: “Eerste Vereniging Stads- en Dorps Omroepers Nederland” De vereniging heeft zich tot doel gesteld om het ouderwetse ambacht van het omroepen uit te dragen en te promoten opdat het niet verloren gaat. Zo is In Appingedam een stadsomroeper aangesteld door de lokale VVV. Ook in Winschoten, Meppel, Ootmarsum en Ravenstein is een stadsomroeper in de binnenstad actief en Ravenstein heeft zelfs een lokale krant genaamd “de Omroeper.” In Zwolle is een stadsomroeper officieel benoemd door de burgemeester. Ook Alphen aan de Maas, Ede, Dordrecht en Bolsward hebben hun eigen stadsomroepers. In Domburg liep in de zomer nog een dorpsomroeper rond die activiteiten voor de toeristen aankondigde.

 

Antieke tegels met stadsomroepers, hun verhaal is hier een beetje het onze geworden ter ondersteuning van de tegels waar zij op staan afgebeeld. Dat die historische beroepsgroep niet vergeten mag worden. Vertel het uw kinderen en kleinkinderen, laten zij even hun iPod wegleggen en naar u luisteren, want;  Hoort… & Zegt het Voort!



Stadsomroeper Meppel. Foto 2007.


      
Links stadsomroeper Zwolle. Foto 2011. Rechts stadsomroeper Almelo. Foto 1999.

startpagina

vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen auteur