14 november 2013      Schaaldieren op antieke wandtegels

Op tegels treft  men drie soorten schaaldieren aan namelijk  kreeften, krabben en garnalen. Als voorbeeld diende o.m. de gravures van Adriaen Collaert (1560-1618) en Nicolaes de Bruyn (1571 Ė 1656). De prenten hiervan, die voor weinig geld op de hoek van de straat werden verkocht in de prentenstalletjes,  zouden best wel eens als spons voor de tegelschilder gediend kunnen hebben. De fraaie polychrome in Rotterdam gemaakte tegel met de kreeft op de groene zee is daar een mooi voorbeeld van. In vergelijking met de krab en de garnaal komt de kreeft het minst op tegels voor. Hij is zeldzaam. Soms moeilijk van de garnaal te onderscheiden, maar als er een schaar aanzit is het een kreeft.

  
Twee gravures van Adriaen Collaert (gravure 8 Piscium Vivae Iconus) met afbeeldingen van kreeft en zeekrab.. Eind 16e eeuw.

  
Twee gravures van Nicolaes de Bruyn (gravure 9 Libellus Varia genera piscium) met afbeeldingen van kreeft, zeekrab en garnaal. 
Eind 16e eeuw.

Met dank aan tegelvrienden uit Vlissingen en Amsterdam voor het aanleveren van tekst, 
afbeeldingen van gravures en van tegels.

 

Kreeft



Kreeft. 1e helft 17e eeuw. Rotterdam

                          

Garnaal of kreeft? Op de fraaie gekleurde tegel links uit het begin van de 17e eeuw  staat een kreeft afgebeeld. Geschilderd naar een gravure van Adriaen Collaert of wellicht Nicolaes de Bruyn.
Tegels met kreeften als voorstelling komen maar weinig voor. De meeste voorstellingen die bij verzamelaars bekend staan als kreeft betreffen voorstellingen van garnalen.



Tegel met een kreeft. 17e eeuw.
De scharen zijn moeilijk te zien.



Tegel met een kreeft. 17e eeuw.
Foto uit 'Dieren op tegels' 
van Jan Pluis



Tegel met een kreeft. 17e eeuw.
Foto uit 'Antieke tegels' 
van Ten Broeke-Van Sabben

 

De schaaldieren (Crustacea) vormen een substam van geleedpotige dieren. Schaaldieren  worden ook wel kreeftachtigen genoemd, niet te verwarren met de schelpdieren die tot de weekdieren behoren. Kreeften en krabben behoren tot de grootste dieren van deze substam; de meeste soorten zijn veel kleiner. Lang niet alle schaaldieren hebben scharen, en de meeste kreeftachtigen worden in veel gevallen ten onrechte 'kreeft' genoemd, zoals de langoest. Ook worden kleinere soorten echte kreeften juist weer als 'garnaal' aangemerkt. De met twee paar voelsprieten getooide kop van de kreeftachtige is vaak met het borstpantser vergroeid.

Schaaldieren leven vrijwel alle in zee, maar soorten uit diverse groepen zijn ook in zoetwater of op land te vinden. Op het land wordt hun plaats ingenomen door de insecten. Heremietkreeften en pissebedden omvatten landbewonende soorten. Veel krabben en kreeften houden het wel enige tijd uit op het land, maar overleven de droge lucht niet lang omdat schaaldieren ademen met kieuwen, wat hen anders dan bijvoorbeeld insecten, met hun stelsel van tracheeŽn, vatbaar maakt voor uitdroging.

De meeste grotere schaaldieren zijn veelal aaseters; ze struinen de bodem van de zee af op zoek naar dood of rottend organisch materiaal. Ook zachtere dieren als wormen worden vaak gegeten, evenals schelpdieren die met de scharen gekraakt worden. De zware bepantsering met vaak grote scharen maakt sommige soorten tot geduchte vijanden.

Kreeftachtigen zijn een onmisbare bron van voedsel voor veel andere dieren. Een aantal soorten vissen, schildpadden, vogels, salamanders en in zee levende zoogdieren als walvissen zouden niet bestaan zonder de Crustacea.. Ook bij de mens staan ze vaak op de menukaart.

(bron: http://nl.wikipedia.org/wiki/Kreeftachtigen)

 

Garnaal



Tegel met een garnaal 
(midden 17e eeuw)


Afbeelding van een garnaal



Tegel met een garnaal 
(midden 17e eeuw)


Tegel met een garnaal 
(midden 17e eeuw)


 
Tegel met een garnaal
(midden 17e eeuw)


Tegel met een garnaal
(midden 17e eeuw)

 
Tegel met een garnaal
(midden 17e eeuw)


 
Tegel met een garnaal
(eind 17e eeuw)


Tegel met een garnaal
(midden 17e eeuw)

 
Tegel met een garnaal
(eind 17e eeuw)

 

(Zee)krab

 
Kwadraattegel met een zeekrab.
Datering: Eind 16e/begin 17e eeuw   


Kwadraattegel met een zeekrab.
Datering: Eind 16e/begin 17e eeuw   



Kwadraattegel met een zeekrab.
Datering: Eind 16e/begin 17e eeuw   

 

Cirkeltegel met een zeekrab.
Datering: Eind 16e/begin 17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterlo      


Kwadraattegel met een zeekrab.
Datering: Eind 16e/begin 17e eeuw   



Tegel met een zeekrab
met een gezicht.
17e eeuw.

 

Tegel met een zeekrab
(eind 17e eeuw)
   


Tegel met een zeekrab
(midden 17e eeuw)



Tegel met een zeekrab
(eind 17e eeuw)


 
Tegel met een zeekrab
(midden 17e eeuw)
   


Tegel met een zeekrab (in mangaan uitgevoerd) 
(eind 17e eeuw)


Tegel met een zeekrab 
(midden 17e eeuw)


 
Tegel met een zeekrab.
Eind 17e eeuw.
   
Coll: Tegel Museum Otterlo      


Tegel met een zeekrab.
Midden 17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterlo      



Tegel met een zeekrab 
(eind 17e eeuw)

startpagina

vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen auteur