Roofvogels en valkeniers op tegels

Roofvogels en Valkeniers op Tegels

                                               Wereldwijd komen er 65 soorten Valken en 60 soorten Arenden voor.

Valken, Sperwer & Havik op Tegels

Roofvogels op antieke tegels komen niet al te veel voor, maar ze zijn er wel en soms komt net als in de natuur er plotseling één of meerdere langs vliegen. Ze behoren tot de soorten tegels die erg gewild zijn en al snel door verzamelaars gevangen worden die net het juiste voer in hun portemonnee bij zich hebben. Ze hebben iets fascinerends, iets stoers en door hun uiterlijk en straffe penseelvoering spreken deze tegels velen aan. Bij de uilen is dat ook zo, goed te zien op de pagina Uilen op Tegels op deze site. Maar deze keer laten we de uilen hier als roofvogels verder buiten beeld. Soms zijn er valkensoorten of een sperwer of havik op tegels te herkennen aan hoofdzakelijk hun contourvorm.  Als we geluk hebben, dan zien we ook nog een wigvormig of een recht of rond staartuiteinde met één, enkele, of geen dwarsbanden die de determinatie van roofvogels op tegels ten goede komt. Derhalve gaan wij deze keer de roofvogels op tegels niet allemaal determineren op een enkele soort na die wel te herkennen is.

 

     
Twee laat 16e eeuwse cirkeltegels met de afbeelding van een roofvogelachtige.
Tegel links: Coll. J. Holtkamp.

 


De Vlucht van de Arend…

Tegels met arenden erop zijn soms ludiek met de gangbare kleuren versierd, met bijvoorbeeld flink oranje schouders, wat zij in het echt niet hebben. Toch zijn het vaak wel mooie en vrolijke plaatjes die wel degelijk de charme van antieke tegels uitbeelden waar we niet omheen kunnen en die we eigenlijk ook niet willen missen. De oorzaak naast het beperkte kleurenpallet, zal ook zijn dat ze vaak nagemaakt zijn naar de zwart/wit prenten van Adriaen Collaert en men verder dus verstoken bleef van een zichtbare kleurvoering op de juiste plaatsen. Derhalve geven wij hier slechts de groep of verzamelnaam aan van: Arenden. Opmerkelijk is dat de arenden, net als de prenten, bijna altijd zittend zijn afgebeeld op de tegels. In tegenstelling tot de groep valken, sperwer en havik die soms wel vliegend zijn afgebeeld, heb ik nog geen vliegende arenden gezien. Wel bij de uilen komen vliegende bosuilen voor op tegels, die weer niet zo op de prenten staan en door de schilders zelf bedacht zijn.

     
Links tegel met een arend in bruintint uitgevoerd. Rechts dezelfde voorstelling maar nu in andere kleuren. 17e eeuw
Beide tegels vervaardigd in Gouda bij DE SWAEN

Bij het verzamelen van fotomateriaal is toch een mooie arend met de vleugels uit met prachtige bruintinten komen aanvliegen welke wij U hier tonen. Maar natuurlijk zijn er ook andere afbeeldingen met een arend of van andere roofvogels in kleur of blauw. Een arend met zijn vleugels een klein beetje uit, is wel te zien op een bijbeltegel waar de apostel Johannes  aan het schrijven is met naast hem een arend als zijn symbool. (Zie Pluis Bijbeltegels op pagina 402 tegel nr. 1118. N 4; paars, Utrecht, 18 c.)

 


 
Tegel met de voorstelling van een roofvogel (arend) met 
gevangen prooi, 17e eeuw. Hoekvulling franse lelie spits. 
Gouda": de SWAEN.

Twee tegels met een arend. 17e eeuw. Hoekvulling franse 
lelie blauwe dwarsstreep. Alle drie de arenden zijn geschilderd uit 
dezelfde spons. Mooi is te zien dat de drie roofvogels speels zijn ingekleurd met verschillende kleurcombinaties.
Gouda: de SWAEN.

 


      
Foto links en rechts: tegels met een roofvogel, een arend. 1e helft 17e eeuw. Tegel rechts: Coll: Tegel Museum Otterloo.
Als voorbeeld is gebruikt een afbeelding van een gravure van Adriaen Collaert. Eind 16e eeuw.

   
 
Tegel met een roofvogel op een tak.
1e helft 17e eeuw. Naar een gravure van Collaert.
Coll: Tegel Museum Otterloo.


  
Tegel met een roofvogel op een tak.
1e helft 17e eeuw. Naar een gravure van Collaert.
Coll: Tegel Museum Otterloo.

   

Kwadraattegel met een roofvogel. 
Omstreeks 1600.



Tegel met een roofvogel.
1e helft 17e eeuw



Kwadraattegel met een roofvogel. 
Omstreeks 1600.
Coll: Tegel Museum Otterloo.



Tegel met een roofvogel
17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo.

 

Ruige Roofvogels…
Arenden of adelaars zijn krachtige dagactieve grote ruige roofvogels met brede vleugels, een stevige snavel en scherpe klauwen. Het verenkleed is bij het mannetje en vrouwtje meestal gelijk. Wel is het vrouwtje doorgaans groter net als bij de meeste (roof)vogels. Ze krijgen hun volwassen verenkleed pas na enkele jaren. Ze eten voornamelijk knaagdieren, konijnen, hazen, vogels, hagedissen en soms een slang zoals specifiek de slangenarend dat doet, of zelfs flinke vissen zoals de visarenden dat doen. Er zijn wel eens grote vissen gevonden met nog de klauwen van een visarend in hun rug die dan verder vergaan is. De prooi is dan overschat en dan heeft de te sterke vis de arend onder water getrokken en gehouden. Ook pakken zij soms jong vee, een lammetje, een vosje of andere jonge dieren. Zij beschikken over een meer dan uitstekend gezichtsvermogen. Veel verschillende soorten arenden komen hoofdzakelijk voor in Europa, Azië en Afrika. Amerika kent slechts enkele soorten.


Tegelnisje met op de voorgrond torenvalkjes

De Geliefde & Gehate Adelaar…
Vele landen gebruiken de arend als een geliefd nationaal symbool omdat ze macht, schoonheid en onafhankelijkheid uitstraalt. Hij staat symbool voor de goddelijke kracht, van alle dieren kan de arend het hoogste in de hemel vliegen en het sterke zonlicht verdragen. De indianen zagen hem als het dier dat heel dicht bij de “Grote Geest” komt en van oudsher gebruikten de sjamanen arendsveren om de aura van zieken te helen. In de christelijke iconografie is een arend het symbool van de apostel Johannes die de “Adelaar van Patmos” wordt genoemd. De Romeinen gebruikten de adelaar op hun standaarden, tevens is hij het attribuut van Jupiter, in de Romeinse mythologie de oppergod van de hemel en het onweer. De tweekoppige adelaar is zowel van het Duitse Rijk als het Russische Rijk. Op sommige oude tegels is dat te zien. Bij de russen stond er echter op de borst van de arend een schild met daarop een ruiter afgebeeld. In Nazi Duitsland is de (gehate) adelaar het wapendier gebleven van het Duitse Rijk. In de Nederlandse heraldiek is de adelaar iets zeldzamer, maar komt hij wel regelmatig voor als “Friese Adelaar ” in Noord-Nederlandse wapens.

    
Links:Majolica wandbordje met een tweekoppige adelaar. 17e eeuw.
Rechts: Cirkeltegel met eenkoppige adelaar. Eind 16e/begin 17e eeuw

 



Tegel met valkachtige. Begin 16e eeuw.
Zuid-Europa.


Papkom met valkenier. Spanje. 18e eeuw


Tegel met adelaar met kroon. Ca. 1600.
Zuid-Europa.

 


        
Laat 16e eeuwse tegels in kabelrand met roofvogels met opgezette kuif.

 


 Tegel tableaux vervaardigd door de Porseleyne Fles met de voorstelling van een roofvogel met kroontje en een soort van strik dragend. Speciaal gemaakt voor een bierbrouwerij genaamd "De gekroonde valk".
Datering: 1e helft 20e eeuw.


17e eeuwse tegel met een roofvogel zittend op de wip

 

Afbeeldingen op Tegels van het Jagen met Valken

Een andere groep tegels met roofvogels is die waarop een valkenier aan het jagen te zien is met valken. Al in 1700 voor Christus werd in Babylonië een bas-reliëf gevonden met een man met een valk op de hand. Ook in China wordt al in ca. 680 v. Chr. melding gemaakt van het jagen met valken en schreef de Japanse keizer Mintoku in 335 n. Chr. zelf een 81-delig handwerk over het jagen met valken. Terwijl er in Japan al een 600 handboeken waren over dit schijnbaar daar belangrijk onderwerp. In reisverslagen uit het einde van de 14e eeuw wordt aangegeven dat de vorsten in China en Turkije 6 à 7000 valkeniers in dienst hadden. Ook in het vroege Europa, de Noormannen, de kruisridders, waren bekend met het jagen met valken en andere roofvogels. De afbeeldingen in West Europa op onze tegels van een man met een valk op de hand, zijn uit de vroeg zestiende eeuw tot heden. De valk werd altijd tijdens het jagen op de linkerhandschoen gedragen, ook zijn er tegels waarop de valk op de rechterhand is te zien, mogelijk is dan de spons gedraaid. Nagenoeg alle Europese vorsten en hoge adel hielden zich generaties lang als vermaak en statussymbool bezig met het jagen met torenvalken, boomvalken, het smelleken, de onovertroffen slechtvalk, haviken en sperwers. Uit het buitenland werden de lannervalk en de sakervalk ingevoerd. Speciaal de Groenlandse en IJslandse giervalken stonden in hoog aanzien om hun mooie witte uiterlijk en hun kostbaarheid van aanschaf. Ook werden zij als geschenk aan andere vorsten gegeven en zelfs gebruikt als betaalmiddel om bepaalde politieke wensen tot stand te brengen.

             
Valkenier te paard met een roofvogel op de arm. 19e eeuw

De jacht met valken was strikt voorbehouden aan de adel en vorsten, het was een zeer kostbare zaak, zowel de aanschaf van de dure valken, het onderhoud en het deskundig personeel, maar ook de aanschaf van de uitgebreide kostbare documentatie. Deze jacht had geen economische grondslag, zij diende slechts tot het vermaak van de vorst en zijn gasten. Er was speciaal leren gereedschap gemaakt, vaak versierd met de naam van de eigenaar. Ook droegen de valken tijdens het transport een kapje over de kop, een huifje en werden enkele belletjes aan de poot van de valk bevestigd om een eventueel weggevlogen vogel makkelijker te kunnen opsporen als zij eenmaal waren losgelaten.

 
IJslandse giervalk

Op onze tegels is dus meestal een gehuifde valk met belletjes aan de poot te zien. Vaak-dus niet altijd- is dat dan de hier uit het noorden ingevoerde Groenlandse of IJslandse giervalk met een huifje op de kop die daar model voor stond. De giervalk is ook terug te vinden op verschillende prenten van Adriaen Collaert en anderen, die als voorbeeld gediend hebben. Deze vaak Duitse tegels uit de fabriek van Johann Georg Weisz te Crailsheim zijn meestal rond 1750 in paars uitgevoerd, waarvan enkele met een blauwe trek en hebben een groter formaat van 16,8 x 16,8 cm  of 17 x 17 cm tot 18 x 18 cm. In het Duitse Museum van Gunzenhausen bevindt zich een boeiende collectie van 115 tegels met de afbeeldingen van de jacht met valken. Bijgaand tonen wij u een paarse tegel uit die betreffende serie van een gehuifde IJslandse giervalk met belletjes aan de poot.


Tegel met roofvogel met huif en belletje aan de poten. Duitsland 1754. Tegelformaat 17 x 17 cm.

De Vraag van Vorsten naar veel Valken…

Ook zijn er tegels van dezelfde soort waarop een valkenier te zien is met een cagie, een draagrek, een soort ladder, twee lange stokken en dwarsverbindingen waar de valkenier in het midden liep met draagriemen om zijn nek. Op dat rek werden wel 12 IJslandse of Groenlandse giervalken tegelijkertijd gedragen. De inlandse vangst met lokvogels en vangnetten om aan de grote vraag naar valken te kunnen voldoen was niet meer voldoende, er werden valken aangekocht uit Schotland, Denemarken, IJsland en Groenland, maar ook uit Malta en  Oost-Europese gebieden. Al die vogels werden op hun taak afgericht volgens strikte richtlijnen en werden ze gewend aan hun leren accessoires.

        

Valkeniers te paard. Westraven Utrecht. ca. 1880

Vliegende Valken in Jachtslot Falkenlust

Keurvorst Clemens August von Köln (1723-1761) liet in de nabijheid van zijn slot Augustusburg te Brühl het jachtslot Falkenlust bouwen. Het geheel betegelde trappenhuis geeft een goed beeld van de valkenjacht in die tijd. Deze tegels met valken zijn in 1731 gemaakt door de Rotterdamse fabriek “De Blompot,” die van 1674 tot 1731 werd geleid door Jan Aalmis senior. De voorstellingen met valken werden daar niet van bestaande gravures overgenomen, maar zijn geschilderd naar tekeningen die de keurvorst Clemens August zelf naar Rotterdam stuurde. Een unieke uitvoering van het jagen met valken op tegels die typisch in de Valkenhof thuishoren waren het gevolg. Ook in Slot Seuszlitz bij Dresden bevinden zich blauwe tegels met motieven van de jacht met valken met een sterke overeenkomst met de tegels uit Gunzenhausen. In Portugal bevinden zich in belangrijke gebouwen en musea soms zeer grote tegeltableaus met afbeeldingen die ontleend zijn aan de jacht met valken. In alle gevallen zijn vliegende valken te zien die op losse tegels nagenoeg niet voorkomen.

 
                                                  Twee tegels uit jachtslot Falkenlust (ca. 1730-1740).

Max Emanuel, Clemens August – aartsbisschop en keurvorst van Keulen-  heeft zowel voor zijn paleis in Brühl als voor het nabij gelegen jachtslot Falkenlust in 1731 resp.1736 ongeveer 10.000 tegels over de valkenjacht door atelier De Bloempot van de familie Aalmis te Rotterdam laten maken. Omlijst door tegels met blauw/witte ruiten, de kleuren van Beieren. De eerste serie omvat in 10 variaties 18 tegels met valkeniers te voet of te paard, twee tegels met dames die de valkenjacht bijwonen en vijf tegels met valken en/of reigers. De tweede serie bestaat uit afbeeldingen van dezelfde vogels, waarbij de strijd tussen valk en reiger centraal staat. De twee tegels met twee valken op hun borst gezien dragen de initialen C.A. van Clemens August op hun kapjes. Ook dit duidt erop dat de tegels speciaal op bestelling voor de valkenier Clemens August zijn gemaakt. Het ontwerp van de tegeldecoraties is van de hand van Stephen de la Rocque die ook het plafond van het trappenhuis ontwierp. Bovenstaand treft u twee tegels uit deze serie.

 

Roofvogels en Valkeniers op Tegels

   

Kwadraattegel met een valkenier.
Omstreeks 1600



Balustertegel met valkenier 
met vogel op de arm.
1e helft 17e eeuw


Tegel met valkenier met vogel 
met huif op de arm. 
1e helft 17e eeuw


Tegel met valkenier met vogel 
met huif op de arm. 
1e helft 17e eeuw

   

Tegel met een valkenier met 
polsstok en vogel op de arm. 
17e eeuw.



Tegel met valkenier met vogel 
op de arm.1e helft 17e eeuw


Tegel met valkenier met vogel 
op de arm. 17e eeuw


Tegel met man met speer 
en vogel op de de arm. 
17e eeuw.

 

Tegel met putti-achtig zeewezen 
als valkenier met vogel 
op de arm. 17e eeuw.


Engel als valkenier met vogel 
op de hand. 1e helft 17e eeuw



Tegel met een putti  als valkenier 
die op een hond wil gaan zitten. 
Met vogel op de hand. 
Geschilderd naar een 
gravure van Goltzius.
17e eeuw



Tegel met een putti  als valkenier 
die op een hond wil gaan zitten. 
Met vogel op de hand. 
Geschilderd naar een 
gravure van Goltzius.
17e eeuw



Tegel met valkenier met vogel 
op de arm.1e helft 17e eeuw


Tegel met een valkenier. 17e eeuw.



Tegel met een putti-achtig 
zeewezen als valkenier met 
vogel op de arm.17e eeuw


Tegel met valkenier met vogel 
op de arm. Eind 17e eeuw



Tegel met valkenier met vogel 
op de arm. Eind 17e eeuw


Tegel met voorstelling van 
De Hoop met vogel op arm. 
18e eeuw.



Tegel met valkenier met 
vogel op arm. 
Eind 19e eeuw



Tegel met roofvogel met 
huifje. Op een spijker.18e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo.



Steenuil op tak omgeven door alarmerende zangvogels. 17e eeuw.



Steenuil op kruk omgeven door alarmerende zangvogels waar op gejaagd werd. 17e eeuw.



Steenuil op kruk als lokvogel
voor zangvogeltjes. 17e eeuw.


        
Drie tegels met een oehoe op een kruk. Met een uil werden vogels gelokt. 17e eeuw.


     
Tegels met een valkenier te paard. Midden/eind 20e eeuw.
Vervaardigd in Perzië.

  
Links: tegel met een valkenier te paard. Begin 20e eeuw. Vervaardigd in Perzië. Coll: Rijksmuseum Amsterdam.
Rechts: tegel met een valkenier. 17e eeuw

 

Roofvogels en Valkeniers op Tegels.     Collectie Valkerij Museum/particulier



Tegel met een valkenier. 1e helft 17e eeuw.
Tegelmaat: 130x130mm. Dikte:1,4cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. 1e helft 17e eeuw.
Tegelmaat: 130x130mm. Dikte:1cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. 1e helft 17e eeuw.
Tegelmaat: 130x130mm. Dikte:1,5cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. 17e eeuw.



Tegel met een valkenier te paard. 17e eeuw.



Tegel met een valkenier. 18e eeuw.



Tegel met een valkenier. Eind 17e eeuw.
Tegelmaat: 125x125mm. Dikte:0,6cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. Eind 17e eeuw.
Tegelmaat: 125x125mm. Dikte:1cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. 18e eeuw.
Tegelmaat: 127x127mm. Dikte:0,7cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.


Tegel met een valkenier te paard. 18e eeuw.



Tegel met een hoornblazende valkenier. 
Midden 19e eeuw.



Tegel met een valkenier. 19e eeuw.



Tegel met een valkenier. Eind 17e eeuw.
Tegelmaat: 125x125mm. Dikte:0,6cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard. 



Tegel met een valkenier. 19e eeuw.
Tegelmaat: 130x130mm.Dikte:0,6cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. 19e eeuw.
Tegelmaat: 125x125mm. Dikte:0,6cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. 18e eeuw.
Tegelmaat: 130x130mm. Dikte:0,6cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.



Tegel met een valkenier. Eind 17e eeuw.
Coll. Kleyn



Tegel met een valkenier. 19e eeuw.
Coll. C. den Otter



Tegel met een valkenier. 19e eeuw.


Landschapstegel met jachtpartij waaronder een valkenier
te paard. 2e helft 18e eeuw.



Tegel met een roofvogel met huif. 
Eind 20e eeuw. Coll. Blerck.


Tegel met een valkenier te paard. Midden/eind 20e eeuw.
Vervaardigd in Perzië.
Tegelmaat: 180x130mm. Dikte:1,1cm
Coll. Valkerij Museum Valkenswaard.

 

Gevangen & Gevaarlijk…

Nog steeds is het jagen en showen met valken, buizerds, haviken, sperwers, uilen en zelfs sommige soorten arenden, een passie voor vele mensen die een valkerij als hobby hebben. Bezoekers, waaronder vele kinderen, kunnen dan die roofvogelshows in gevangenschap bekijken. Toch blijven ze gevaarlijk en moet men afstand houden. De mogelijk educatieve opzet en achtergrond van de vaak zeer betrokken en kundige ‘eigenaars,’ leert ons dat er eigenlijk in het primitieve aspect van dieren in gevangenschap nemen, niet echt veel veranderd is in de loop der vele eeuwen.  

 


                 
Drie tegels van het type spijkervogels. Dit is geen Goudse produktie!! Met een roofvogel met huifje op een spijker zittend. Laat 17e eeuw.
     
            
Drie tegels met roofvogels met een huifje. De linker- en rechtertegel 17e eeuw. Tegel midden 18e eeuw.    

 

 

Roofvogels Algemeen:

Ook bij roofvogels is het vrouwtje soms flink groter dan het mannetje. Het gewicht van de vrouwtjes is dan tevens zwaarder, zo weegt bijvoorbeeld het vrouwtje van de giervalk circa 1710 gram tot zelfs wel 2 kilo en weegt het mannetje van de giervalk circa 1070 gram. Vaak is het verenkleed van de mannetjes en de vrouwtjes bij roofvogels ook erg verschillend van elkaar, met enkele uitzonderingen bij de arenden.

           
Roofvogels. 17e eeuw

Al met al is veel kennis en zeker ervaring nodig van de vele verschillende soorten roofvogels, hun vliegbeeld, hun gedrag in een specifiek landschap en hun geluiden om een snelle, betrouwbare en juiste determinatie te doen. Een snelle blik in één oogopslag, vaak heeft men niet meer voordat hij weer uit beeld is, is noodzakelijk om de soort aan zijn vliegbeeld te herkennen. Soms worden die dan doorgegeven aan de plaatselijke vogelwerkgroepen, die al die gegevens landelijk bijhouden, zeker als het een zeldzame waarneming, dwaalgast, of een zeldzaam broedgeval betreft. In Nederland zijn alle roofvogels beschermd. Helaas, soms trekkend in de richting Spanje, Frankrijk en Italië worden deze door ons beschermde (roof)vogels regelmatig bewust gevangen en afgeschoten. (Roof)vogels kijken, fotograferen, waaronder de uilen, bestuderen, tellen en beschermen is een meer dan boeiende hobby die door jong en oud vaak onder alle weersomstandigheden fanatiek beoefend wordt.

                   
Roofvogels. 17e eeuw

 



Tegel met klapwiekende roofvogel. 17e eeuw


Tegel met klapwiekende roofvogel. 17e eeuw.
Coll. J. Holtkamp.



Wandbord met klapwiekende roofvogel. Diameter 30 cm. Haarlem. Datering: ca. 1630.
Coll. A. Vrij.



Tegel met een klapwiekende roofvogel. 17e eeuw



Cirkeltegel met een roofvogel. Omstreeks 1600.



Tegel met een klapwiekende roofvogel. 17e eeuw.
Gouda de SWAEN.


Tegel met een klapwiekende roofvogel. 17e eeuw

 



Cirkeltegel met klapwiekende roofvogel. 17e eeuw


Kwadraattegel met een valkenier. 17e eeuw



Tegel met een klein roofvogeltje op een tak. 
Haarlem. 1e helft 17e eeuw.



Tegel met roofvogel zonder hoekvulling. 17e eeuw


Kwadraattegel met een roofvogel.
Omstreeks 1600



Tegel met klapwiekende roofvogel op een tak. 
1e helft 17e eeuw.



Tegel met roofvogel. 17e eeuw


Tegel met roofvogel. 17e eeuw


Tegel met roofvogel. 17e eeuw



Tegel met een roofvogel op tak. 
17e eeuw. Naar een gravure van  Collaert.


Tegel met een roofvogel, een arend. 
17e eeuw. Naar een gravure van Collaert.



Roofvogel zittend op een stobbe. 2e helft 17e eeuw


Balustertegel met roofvogel. 17e eeuw



Kwadraattegel met een ludiek uitgevoerde giervalk. Datering: ca. 1600



Roofvogel. 19e eeuw



Tegel met roofvogel op de wip. Met huifje.
17e eeuw



Tegel met roofvogel. Laat 17e eeuw



Tegel met roofvogel op een tak. 
Laat 17e/begin 18e eeuw



Randtegel met roofvogel. 18e eeuw



Tegel met roofvogel, een zeearend.
 Westraven Utrecht.Midden 20e eeuw


Tegel in kleur, een havikachtige.
Vervaardigd in Duitsland (midden 18e eeuw)

startpagina

vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen auteur