23 Maart 2014          Chinese personen op antieke tegels
startpagina

Chinezen op antieke tegels

Bijgaand treft u vele verschillende afbeeldingen met Chinese personen op antieke tegels. Dat wil niet zeggen dat deze soorten maar te kust en te keur voorkomen. Ze zijn sporadisch te vinden in het decoratieve totaaldecor van de Nederlandse tegels en zijn zeker gezocht door verzamelaars. Het hoekornamentje ontbreekt vaak wat een fraai open karakter van de paarse en blauwe Chinese decoratie laat zien. Tegels met wel een hoekornamentje zoals een spinnetje en soms een ossenkop of iets anders doen het qua decoratie ook erg goed. Vaak zijn de afbeeldingen niet extreem groot in uitvoering op een enkele na. Er zijn mij echter geen wanden of schouwen bekend met uitsluitend een Chinese decoratie, ze zijn los geplaatst zomaar tussen andere onderwerpen in waarin ze vaak niet echt pasten en zeker opvielen. Want de import van het Wan-li porselein inspireerde Hollandse porseleinbakkers om vanaf 1620 hun producten te vernieuwen. In navolging van Chinese decoraties werden schotels, kommen en kannen, uitbundig versierd. Zo ontstond ook soms een opmerkelijke mix op de tegelwanden van overgenomen Boeddhistische symbolen en Chinese mystiek naast Bijbelse taferelen en Hollandse landschappen met zelfs hier en daar een herdertje. De Hollandse tegelwand liet opnieuw een allochtoon tintje zien naast de enkele zeldzame tegels met Romeinse en Moorse krijgers die we al eerder kenden uit rond het begin 1700.


Tegel met Chinese vrouw in kleur uitgevoerd.
18e eeuw.

 



17e eeuwse gravure met oud Chinees foltertuig dat werd gebruikt om te straffen.De houten halskraag stond bekend als de straf van de Kea of Cangue.
Coll: Edwin van Drecht



Tegel met Chinees in een foltertuig.
Omstreeks 1700.
Coll: Edwin van Drecht

Militaire officieren en andere mensen die een misdaad hadden begaan in China werden aan lichamelijke straffen onderworpen. De straf (bekendstaand als Kea of Cangue) bestond uit een zwaar houten raam wat gesloten kon worden. Het woog tot wel 50 kg en had een opening voor het hoofd en (soms ook)voor de handen.

De schuldige werd met deze kraag tentoongesteld aan het publiek met een opschrift over zijn misdaad. Tot wel een maand lang moest de persoon de kraag dragen. Hij kreeg dan wel te eten en te drinken.



Chinese persoon met halskraag
en opschrift over zijn vergrijp.



Chinese persoon met halskraag
en opschrift over zijn vergrijp.


Chinese personen met halskraag.

 

Chinoiserie

In West Europa maakte men dus vanaf het eind van de 15e eeuw kennis met het naar Europa getransporteerde Chinees porselein uit de Ming-dynastie waarop later het Delfts blauw is gebaseerd. Italiaanse en later ook Portugese en Spaanse handelaren verkochten dit ‘witte goud’ aanvankelijk sporadisch in Holland. Het was zo duur dat alleen de allerrijksten het konden betalen. In 1602 werd de scheepslading van het Portugese schip de St. Jago buitgemaakt door twee Zeeuwse VOC-schepen. De buit, die voor een groot deel bestond Chinees porselein, werd vervolgens voor een kapitaal bedrag geveild in Middelburg. Hierdoor werd het Chinees porselein bekend en bemind onder een breder publiek. De VOC zou het voortaan zelf op grotere schaal uit China gaan importeren. Dit exotische aardewerk werd al gauw zo populair dat de Hollandse productie van aardewerk in gevaar dreigde te komen. Om hun bedrijven te redden bootste men het Oosterse porselein na en was het “Delfts blauw” geboren. Voor de decoratie keek men o.a. naar illustraties of prenten uit reisboeken en handboeken met modellen voor grafiek. In de gouden 17e eeuw kwamen al spoedig scheepsladingen vol porselein, lakwerk, ivoor en zijde met de scheepvaart mee terug naar West-Europa. Daarmee groeide de fascinatie voor China, of Cathai, zoals het land toen nog genoemd werd. Al gauw werden de Chinese kunst en decoratietechnieken in vorm en kleur door de Europeanen gekopieerd. In de tweede helft van de 17e eeuw raakte Europa naast de tulpenmanie, ook in de ban van alles wat Chinees was. De rijken richtten kamers in voor hun verzamelingen Chinees porselein en verkleedden zich op feestjes zelfs in Chinese stijl. Deze chinoiserie, die in de 18e en vroeg 19e eeuw op haar hoogtepunt is, betreft vooral de toegepaste kunsten.

        

Vier tegels met Chinese vrouwelijke personen in kleur uitgevoerd. 18e eeuw

 



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon met vlag.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon 
met bos riet.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon met vlag.
Mangaan uitvoering. 18e eeuw.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700

Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700

Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese personen.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
17e eeuw
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese personen.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese personen.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese personen.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel van porcelein met 
Chinese personen.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese tempel.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met persoon, een Chinese herder.
Omstreeks 1700.



Tegel met 
Chinese personen.
18e eeuw?


Tegel met Chinese personen.
2e helft 18e eeuw.


Tegel met bergachtig landschap.
18e eeuw?



Tegel met Chinese personen.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700


Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1700

 

Van Ming tot Ping-Ping…

In musea, op veilingen en particuliere verzamelingen zijn Chinese tegels later gevoelsmatig in een vierpas of meer, weer bij elkaar geplaatst als dat kon. Ook komen er meerdere aantallen voor met de mooie “Chinezen tuinen” die wij een andere keer zullen behandelen. Tevens komen er soms grotere tableaus voor met een complete Chinese vertelling in de 18e eeuw gemaakt. Deze hebben prachtige heldere kleuren en vormgeving met mystiek gepenseelde voorstellingen van rituelen en draken. Het zijn vaak wat duurdere tegels of tableaus, je hebt er wel enige ‘Ping-Ping’ voor nodig…

Maar hoe dan ook, de belangstelling voor alles wat Chinees is, was in de Nederlanden gewekt. En meer dan dat, met grote “Delfts blauwe” gevolgen welke is gebaseerd op het in het einde van de 15e eeuw naar Europa gebrachte Chinees porselein uit de Ming-dynastie.  De Hollandse afbeeldingen op porselein, aardewerk en tegels, zijn vaak nuchter en tijdsgebonden in hun opzet; koetjes en kalfjes, bloemetjes en bijtjes. De Bijbeltegels worden als groep vaak al te gemakkelijk allemaal als “historisch” aangemerkt. Maar het bijzondere van de Chinese decoraties op o.a. tegels is dat zij vergeleken met de Europese die een -‘vooruitgang’ belangrijk vonden,- de Chinezen afbeeldingen veel meer traditioneel georiënteerd waren. We zien tegels met afbeeldingen van lijfstraffen, tempelrituelen, jonken op het water, klederdrachten, het keizerlijk hof, de lange vlecht van de mandarijn, krijgslieden, de Samoerai, voorstellingen uit de opera met rituele dans en zelfs bouwwerken in pagode stijl. De meesten als personen weergegeven dus. Dieren als centraal decor en andere typisch Hollandse voorstellingen zien we niet op de naar Chinese voorbeelden geschilderde tegels. Wel soms een vogel of vis als vrij groot hoekornament. Het valt mij op dat het de toch wel ludiek te noemen Hollandse tegelschilders is gelukt, -dat zij de discipline hebben kunnen opbrengen,- om de Chinese voorstellingen op de tegel met rust te laten en geen typisch Hollandse toevoegingen hebben gedaan. Mocht u toch een Chinese voorstelling hebben met op de achtergrond een molen, boerderij, twee koeien en struikgewas, dan horen we dat graag…

 



Tegelviertje met Chinese personen.
Omstreeks 1700



Tegelviertje met Chinese personen.
Omstreeks 1700



Tegelviertje met Chinese personen.
Omstreeks 1700

 



Tegel met Chinese personen en Chinese jonk.
Omstreeks 1700


 
Tegel met Chinese personen en Chinese jonken.
Omstreeks 1700.
Blokje tegels rechts Coll: Tegel Museum Otterlo

 



Titel van 17e eeuws boek 'Het GEZANTSCHAP 
Der NeerlandtSche OoSt-IndiSche Compagnie' (1665).
Coll: Edwin van Drecht.


Gravure uit bovenstaand boek met Chinese personen. 
17e eeuw. Coll: Edwin van Drecht

Zie de afbeeldingen links op de gravure

  
Tegel met Chinese personen.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



  

Tegel met Chinese personen.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.

 



Tegel met Chinese jonk.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese jonk.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.



Tegel met Chinese jonk.
Omstreeks 1700
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese jonk.
Omstreeks 1700



Tegel met Chinese persoon 
in tempel.
Omstreeks 1900
Friesland.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1900
Harlingen Friesland.



Tegel met Chinese persoon.
Omstreeks 1900
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel met Chinese personen.
Eind 19e eeuw

 

Andere productieplaatsen van Chinese tegels

Tegels met Chinese voorstellingen werden niet alleen in Nederland gemaakt. Uiteraard ook in China, en verder in Frankrijk, Duitsland, Engeland en diverse andere landen werd dit type tegel vervaardigd. Een aantal wordt hieronder getoond.



Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.



Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.




Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.


Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.



Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.



Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.




Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.


Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.



Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.



Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Frankrijk.




Tegel met Chinese persoon.
Periode 1650-1700. Mexico.



Tegel met Chinese personen.
18e eeuw. Duitsland.



Tegel met Chinese personen.
18e eeuw. Duitsland.



Tegel met Chinese personen.
18e eeuw. Duitsland.


Tegel met Chinese persoon.
18e eeuw. Engeland.



Tegel van porselein met 
Chinese persoon.
1e kwart 18e eeuw. China.
Coll: Rijksmuseum Amsterdam.



Tegel van porselein met 
Chinese ruiter.
1e kwart 18e eeuw. China.
Coll: Rijksmuseum Amsterdam.


Tegel van porselein met Chinese persoon.
1e kwart 18e eeuw. China.
Coll: Tegel Museum Otterlo.


Tegel van porselein met 
Chinese persoon.
1e kwart 18e eeuw. China.
Coll: Rijksmuseum Amsterdam.

 

Koninklijke Chinezen uit Makkum…

De Koninklijke Tichelaar in Makkum heeft in 1950 het artistieke penseel weer opgepakt met een meer dan prachtige serie tegels met Chinezen. De serie bestond uit 55 stuks met wit fond en idem met zwart fond. In 1970-1980 startte zij een tweede serie met dezelfde vaardigheid maar met aanvullende voorstellingen. Ca. 100 Chinese personen zijn te bewonderen op tegels van Tichelaar. De uitvoering is gaaf en van hoge kwaliteit. Het subtiele afwijkende kleurgebruik met vele mengkleuren zijn een lust voor het oog naast de mooie tussentonen en krachtige volvlak tonen daar waar nodig. De penseelvoering is knap en met vaste hand gedaan. Vooral de “trek” (contour) van de figuren, die nauwkeurig moest aansluiten tegen het zwarte fond, is bij de zwarte tegels zorgvuldig uitgevoerd. De onderlinge dikte van de lijnen zijn een spel op zich. Wat opvalt is dat de tegels met een wit fond allen enkele zeer dun geschilderde Chinese lettertekens of symbolen hebben onder elkaar geplaatst. Deze karakters versterken nog eens de Chinese uitstraling. Bij de zwarte uitvoeringen is dat weggelaten, waarschijnlijk omdat de dunne lijntjes tijdens het bakken dicht vloeiden. Ik weet zeker dat ze het wel met grote inzet geprobeerd hebben. Deze opmerkelijke serie Chinezen op tegels konden wel eens de nieuwe “spijkertegels” van nu , maar zeker van de toekomst worden. Dus jongelui…grijp uw kans.

 Freek Mayenburg uit Gouda en Frits Lobel uit Amsterdam.






Serie tegels met Chinese personen.
Tichelaar Makkum. Omstreeks 1970-1980.

============================================================



     

   

    



     
Tegels met Chinese personen.
Tichelaar Makkum. Omstreeks 1950.

===============================================================





Serie tegels met Chinese personen.
Tichelaar Makkum. Omstreeks 1970-1980
=================================================.


           
Tegels met Chinese personen.
Tichelaar Makkum. Omstreeks 1950.

 

Kamasutra op tegels

Er bestaat ook een kleine serie midden 20e eeuwse tegels waarop erotische taferelen staan afgebeeld geïnspireerd vanuit de kamasutra. 
Om deze tegels te zien
klik hier.

startpagina

vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen auteur