17e eeuwse tegels met een aalsteker



  Tegel met een landman geconcentreerd bezig met een aalsteker
 in aanslag. 1e helft 17e eeuw.


  Tegel met een landman geconcentreerd bezig met een aalsteker
 in aanslag. 1e helft 17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo.

De hiernaast bovenstaand afgebeelde 17e eeuwse tegel werd mij voorgeschoteld als zijnde een tegel met de afbeelding van een soldaat met een getand wapen dan wel als een boer met een riekachtig voorwerp. Maar ik had al direct de bedenking dat het wel eens om een heel ander voorwerp zou kunnen gaan n.l. een aalsteker ook wel alger genoemd.

Aalstekers werden in vroegere tijden gebruikt om paling te vangen. Men gebruikte een aalsteker vooral in de tijd als er een dikke laag ijs lag. De vissen waaronder paling kregen het met name als er een laag sneeuw op het ijs lag moeilijk door gebrek aan zuurstof en gingen zich onder de wateroppervlakte van gehakte bijten concentreren. Dat was het ideale moment om met een aalsteker aan het werk te gaan. 
Ook liep men langs de oevers van sloten op zoek naar luchtbellen en borrels onder het ijs. Waar het borrelde werd een gat in het ijs gemaakt en met de aalsteker gestoken. 
De aalstekers beschikten (althans zo dachten ze er toen over), over een prima te gebruiken gebruiksvoorwerp hetgeen speciaal was ontworpen om palingen te vangen. Het zijn ware stalen kunststukjes gemaakt door de lokale smid. 

Gesmede drietanden, viertanden, vijftanden en zestanden. Allemaal gericht op het vangen van paling d.m.v. het steken en dan maar hopen dat er tussen de tanden paling zat die werd gerookt en  geconsumeerd.


  Tegel met een landman geconcentreerd bezig met een aalsteker
 in aanslag. 1e helft 17e eeuw.
Coll: Tegel Museum Otterloo.
Opmerking: hier lijkt de aalsteker eerder op een drietandriek maar de houding van de persoon verraadt dat het hier om een aalsteker
moet gaan. Coll: Tegel Museum Otterloo.

 

Drie verschillende aalstekers, een drietand, een viertand en een vijftand. Een zestand bestaat dus ook.

 

Deze vijftand aalsteker is door de maker voorzien 
van zijn initiaal CvD.


Een elftands ijzeren voorwerp. Of dit ook voor de vangst van paling is gebruikt lijkt me onwaarschijnlijk. Eerder denk ik dat dit werd gebruikt om snoek en andere grote vis te harpoeneren.

De visserij kent van oorsprong nauwe relaties met de jacht. Voor de jacht werd een speer of pijl gebruikt. Die jachtmiddelen ging men vervolgens ook gebruiken voor de visvangst en werd later uitgebreid met een gespecialiseerd voorwerp, de aalsteker om palingen te vangen. Het verhaal gaat dat de drietandige aalsteker is afgeleid van de drietand van de Griekse God Poseidon/Neptunes. Aalvisserij met een aalsteker is in Nederland verboden volgens de Visserijwet.
De aalsteker kent diverse lokale benamingen zoals aalvork, aalschaar, aalgeer, aalst, aalspeer, elger, alger, palingschaar en palingsteker.

startpagina

vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen auteur