18e eeuwse pilastertegels met stads- en Provinciewapens er op afgebeeld

Deze keer een paar bijzondere tegels met de wapens van steden, Provincies of met een symboliek erop.

 

Eerste stadszegel
Een oorkonde van 31 december 1389 draagt als eerste het stadszegel met een paal met aan weerszijden een zespuntige ster, temidden van een gotische randversiering. Er is ook een gedeeltelijke afdruk van een zegel uit 1321 bekend met eenzelfde voorstelling, maar het is niet zeker of het daar om een stadszegel gaat. In de loop van de 15e eeuw verschijnt echter steeds een wapen met 6 sterren voor de stad.

Van twee naar zes sterren
Het zegel met de twee sterren bleef in gebruik tot 1615. In dat jaar besloot de vroedschap een nieuw zegel met zes sterren in gebruik te nemen. Het nieuwe wapen had een doornenkrans als randversiering, die ongetwijfeld ontwikkeld is uit de oudere, gotische voorganger

Spreuk
Na 1691 komt het wapen ook voor in versies met een spreuk; deze wordt pas na 1750 standaard. De spreuk wordt toegeschreven aan Gerard Traudenius, de rector van de Latijnse school (1617). Het is dus echter onwaarschijnlijk dat hij de spreuk heeft toegevoegd.


Wapenschild met het stadswapen van Gouda vastgehouden 
door een leeuw (Van Yzendoornpark Gouda)

 

Familiewapen
Vr 1389 bezegelden de leden van het geslacht Van Der Goude, die ook schouten van de stad waren, de stukken met hun eigen familiezegels. Jan van der Goude (1375-1411) voerde als wapen een zilveren dwarsbalk, van boven en van onder vergezeld door drie gouden sterren. Het gemeentewapen lijkt dus een gespiegelde versie van het familiewapen.


18e eeuwse pilastertegel met het stadswapen van Gouda.

Het huidige stadswapen
Op 24 juli 1816 werd het Goudse Wapen door de hoge raad van adel als volgt bevestigd: "... van keel beladen met eenen pal van zilver en vergezeld ter wederzijde van 3 zespuntige sterren van goud, staande in den zin van den pal. Het schild gedekt met eene kroon met 5 fleurons, alles van goud en omgeven van eene doornenkrans, voorts vastgehouden door 2 klimmende leeuwen in hunne natuurlijke verwen en onder hetzelve het oude motto 'Per Aspera ad Astra' ('door de doornen naar de sterren')."

 


18e eeuwse pilastertegel met de Dordtse Maagd in de Hollandsche 
Tuin. Pilasters bestaan uit 13 verticale tegels. Veel pilasters zijn uit 
een linker- en rechterexemplaar opgebouwd met exact dezelfde afbeeldingen die gespiegeld zijn weergegeven. Ook met dit wapen 
kan dat het geval zijn geweest.



Op de pilastertegel links staat afgebeeld de Dordtse Maagd 
zittend in de Hollandsche Tuin. Zij houdt een wapen vast, 
het wapen van Dordrecht.


Toelichting:
De Hollandse of geuzenmaagd is de personificatie van de vrijheid. Ze is mogelijk ontleend aan de stedemaagd van Dordrecht, de oudste stad van Holland, waar de Staten voor het eerst in vrije vergadering bijeen waren geweest).


De Hollandsche tuin symboliseert het vaderland in enge zin en dateert 
al uit de vroege Middeleeuwen.


Gevelsteen van de molen De Dortse Maagd, vanouds genaamd de Hoogmoed
 (foto: B. den Hartog, Dordrecht)

 


18e eeuwse pilastertegel met het stadswapen van Rotterdam.
Pilasters bestaan uit 13 verticale tegels. 



Op de pilastertegel links staat het Wapen van de stad Rotterdam.

In 1299 worden aan Rotterdam (voor de 1e keer) stadsrechten verleend maar deze worden echter al snel weer ingetrokken. Op 7 juni 1340 worden alsnog stadsrechten verleend door Graaf 
Willem II van Holland. Men begon vervolgens direct met de aanleg van grachten rondom de toenmalige stad.


Oude munt/zegel met het stadswapen van Rotterdam

 


     

18e eeuwse pilastertegel met het wapen van Groningen/Ommelanden.
Pilasters bestaan uit 13 verticale tegels. 



Op de pilastertegel links staat het Wapen van de stad Groningen, een dubbelkoppige adelaar. Het wapen symboliseerde gebieden die rechtstreeks onder het bestuur van deze stad vielen (Gorecht, beide Oldambten, Reiderland en Westerwolde.  

Het wapen van de Ommelanden ernaast bestaat uit drie (blauwe) balken en elf (rode) harten. Het is gebaseerd op het oude wapen van de koningen van Friesland. De drie balken staan voor de drie Ommelanden, Hunsingo, Fivelingo en Westerkwartier.  De elf harten verwijzen naar de elf onderkwartieren. 
Een wapen, ook wel wapenschild genoemd,  is een kleurig merkteken dat is verbonden aan een familie of een andere groep bij elkaar horende mensen. Ontstaan in de vroege Middeleeuwen. Traditioneel werd het wapen gedragen op het schild, de helm, het dekkleed voor het paard  en mogelijk op andere herkenbare plaatsen zodat de herkenbaarheid van de groep in een veldslag gewaarborgd was en eigendommen duidelijk aan de persoon gebonden. Benevens toepassing binnen families wordt het wapenschild tegenwoordig ook vaak gebruikt als een symbool  van een land, stad, gemeente, waterschap of provincie, naast een vlag. 


Voorbeeld van een aantal Middeleeuwse wapenschilden

De Groninger Ommelanden was een verzamelnaam voor de dorpen gelegen in graafschapjes en heerlijkheden rond de stad Groningen. De Ommelanden zijn zich met elkaar gaan verenigen na een uitbarsting van ontevredenheid jegens de stad Groningen. De stad Groningen domineerde namelijk het hele gebied om de stad heen en drong allerlei verplichtingen (o.a. het stapelrecht) op aan de boeren in de wijde omtrek. Vervolgens maakte de stad misbruik van deze verplichtingen. Tijdens de opstand tegen de Spanjaarden kozen de Ommelanden in 1577 de Staatse zijde en keerden zich tegen de Spaansgezinde stad Groningen. Alle verdragen met de stad werden opgezegd en zij richtten in 1582 de Groninger Ommelanden op met eigen krijgsvolk en een eigen wapen.


Penning met het wapen van Groningen-Ommelande

Het huidige Wapen van de Provincie Groningen is officieel vastgesteld in 1947. Maar  het oorspronkelijke wapen is veel ouder en dateert al uit de zestiende eeuw. Het is tot stand gekomen nadat de stad Groningen en de Ommelanden in 1594  verenigd werden in n gewest.




Tegel met het wapen van de Provincie Groningen-Ommelande. 
Datering ca. 1900.



Penning, 50 stuiverstuk uit het jaar 1672 met het wapen van Groningen-Ommelande

startpagina

vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen auteur