13 november 2013               Plaatstrouwe kieviten in reservaat Polder Stein Noord bij Reeuwijk.

Sinds het opzetten van de waterstand in het reservaat polder Stein Noord hebben grote aantal wintervogels in de najaars- en winterperiode het gebied uitgekozen als pleisterplaats. Ook in het najaar van 2013. Graslandpercelen vol met smienten en kieviten. Het water hoog in de sloten, zo hoog dat een aantal greppels en stukken grasland plasdras staan. Door de vele regen van de laatste weken staan percelen zelfs min of meer plasdras. Regelmatig bezoek ik de de polder Stein  en hou extra goed in de gaten om welke aantallen vogels het gaat. In onderstaande tabel staan de telgegevens uit 2010 welke nu zijn aangevuld met die van pleisterende kieviten in het najaar 2013.

Vogelsoort Datum Gebied Aantal
kievit 26-okt-10 polder stein noord 2300
kievit 3-nov-10 polder stein noord 3100
kievit 7-nov-10 polder stein noord 5000
kievit 10-nov-10 polder stein noord 4500
kievit 15-nov-10 polder stein noord 5000
kievit 17-nov-10 polder stein noord 5000
kievit 25-nov-10 polder stein noord 2300
kievit 28-nov-10 polder stein noord 1750
smient 26-okt-10 polder stein noord 3000
smient 3-nov-10 polder stein noord 5300
smient 7-nov-10 polder stein noord 2800
smient 10-nov-10 polder stein noord 3700
smient 15-nov-10 polder stein noord 6500
smient 17-nov-10 polder stein noord 5800
smient 6-dec-13 polder stein noord >10000
smient 14-dec-13 polder stein noord 3500
kievit 28-okt-13 polder stein noord 1375
kievit 1-nov-13 polder stein noord 2700
kievit 4-nov-13 polder stein noord 3500
kievit 8-nov-13 polder stein noord 5000
kievit 9-nov-13 polder stein noord 4000
kievit 10-nov-13 polder stein noord 5000
kievit 13-nov-13 polder stein noord 250
kievit 15-nov-13 polder stein noord 0
kievit 17-nov-13 polder stein noord 0
kievit 20-nov-13 polder stein noord 16
kievit 22-nov-13 polder stein noord 0
kievit 26-nov-13 polder stein noord 0
kievit 6-dec-13 polder stein noord 0
kievit 14-dec-13 polder stein noord 1650
kievit 6-jan-14 polder stein noord 575
kievit 17-jan-14 polder stein noord 400

Deze tabel zal regelmatig worden aangevuld met nieuwe telgegevens.

13 november 2013. Tijdens een fietstochtje door de Lopikerwaard valt mij aan de westkant van polder Hoenkoop een grote groep kieviten op. Het blijken er ongeveer 4300 te zijn. Zouden dit soms kieviten uit Stein kunnen zijn zo vroeg ik me af. Dus doorgefietst naar de polder Stein om daar de kieviten te tellen. En inderdaad, maar 250 kieviten in deze polder aanwezig. Hemelsbreed is het voor de kieviten uit de polder Stein maar een klein afstandje. Dus ze maken zo af en toe een uitstapje naar andere polders in de buurt. Ook in de polder Stein Zuid heb ik al eens grote groepen gezien.

15 november 2013 t/m 9 december 2013. Geen kieviten aanwezig in de polder Stein. Alleen op 20 november 2013 een klein groepje aanwezig bij de westelijk gelegen plasdras. Dan weer op 14 december 2013 een grote groep aanwezig tijdens een midwintertelling (telling Hans van Gasteren).

17 januari 2014. Het is tot op heden een zeer zachte winter. Nog steeds verblijft een een flinke groep kieviten in polder Stein Noord. De "hoge" wintertemperaturen is de oorzaak waarom de kieviten nog niet weggetrokken zijn.

 


Kieviten in het najaar 2010 en 2013 in de polder Stein

Ieder najaar verblijven een aantal weken een paar duizend kieviten in de polder Stein Noord. Op 3 november 2010 telde ik 
ruim 3000 stuks en op 17 november 2010 waren het er ongeveer 5000.

Op de achtergrond een gedeelte van de ongeveer 5000 kieviten die op 15 november 2010 in de polder Stein verbleven.
Let op de hobbeligheid van de percelen door vertrapping van de zode door vee.

Kieviten en voedselaanbod in de polder Stein
Een fors aantal kieviten is erg plaatstrouw en verblijft al jarenlang vanaf midden-eind oktober en aansluitend de maand November in de polder Stein Noord. Tot het moment dat de vorst invalt want dan vertrekken ze zuidwaarts. In de loop van de maand oktober druppelen groepen polder Stein binnen. De aantallen groeien dan langzaam in de maand november uit van enkele duizenden exemplaren naar een maximum van ca. 5000 stuks of zelfs iets hoger is de constatering van de laatste jaren. De kieviten blijven dag en nacht in het gebied en zijn dus ook voor hun voedsel afhankelijk van het reservaat. Hoeveel eet een kievit op een dag vraag je je af. Uitgaande van het gewicht van een kievit wat ongeveer 200 gram bedraagt is dat ongeveer 25 gram en wellicht een maximum van 50 gram voor de grote eters. Dat lijkt mij realistisch want een grote pier (waarvan ze er flink wat op kunnen) weegt alleen al een paar gram. Ze eten wormen, emelten en allerlei ander klein grut. Het betekent in ieder geval wel dat er veel voedsel aanwezig moet zijn om zo'n fors aantal kieviten te voeden. Het zijn oogjagers en ze pikken alles op wat eetbaar is. Ze hebben ook het vermogen om wormen die net onder de bodem verblijven te pakken. Terugkerend naar die veronderstelde 25 tot 50 gram voedsel per dag die ze eten kom ik uit op een totaal van 125-250 kg dierlijk materiaal wat zo'n 5000 kieviten dagelijks naar binnen werken. Voor een periode van een maand verblijf in de polder Stein van 5000 kieviten komt dat neer op 30 x 125/250 kg hetgeen 3750 tot 7500 kg aan dierlijk voedsel zou betekenen. Er van uit gaande dat de 5000 kieviten minstens twee maanden in Stein verblijven betekent dat een opname van 7,50 tot 15 ton dierlijk voedsel!! Als het niet gaat winteren kan hun verblijf in het reservaat zelfs nog langer zijn.

Een opmerkelijk getal want veel percelen in het reservaat Stein worden steeds voedselarmer omdat ze maar zeer beperkt worden bemest. Welke verklaring kan gezocht worden voor de aanwezigheid van al dat voedsel voor kieviten?  In ieder geval is duidelijk dat als gevolg van de hoge grondwaterstand het dierlijke bodemleven gedwongen is om dicht onder de toplaag van het grasland te kruipen om niet te verzuipen. Daardoor vormen ze een gemakkelijke prooi voor kieviten neem ik aan. 


De kieviten waren erg schichtig. Een overvliegende buizerd was voor de kieviten al genoeg om massaal 
op de vleugels te gaan. Op de achtergrond het Klooster van Hekendorp.

Een aantal vliegende kieviten wat verder uitvergroot.

De lucht boven de polder Stein vol met kieviten.


Verschillende buizerden zwerven steeds rond in de buurt van de aanwezige vogelmassa van 5000 kieviten en 
vele duizenden smienten in de hoop er wat eetbaars te vinden. Zoveel vogels dan moet er toch wel eens een doodgaan. 
Buizerden vangen zelf geen levende kieviten of smienten. Zo af en toe komt er ook wel eens een slechtvalk langs, en die pakt wel 
een levende kievit of smient. In de loop der jaren heb ik in Stein slechtvalken diverse smienten te grazen zien nemen. Een jagende 
slechtvalk veroorzaakt enorm veel paniek onder de vogels.

Buizerden gaan graag op een paal zitten en gebruiken die als uitkijkpost.


Een groepje kieviten op een al vroeg in het najaar berijpt perceel. De onder water staande greppel bevroren. 
Verschillende kieviten zitten op het ijs.

28 november 2010. De polder Stein vroeg in de ochtend. Het landschap berijpt door de matige vorst van de afgelopen nacht. De kieviten dus nog niet vertrokken in zuidelijke richting hetgeen ik eigenlijk wel verwachtte. Maar het waren er wel een stuk minder dan de 5000 stuks die op 17 november 2010 de polder Stein bevolkten. Ik telde nog ongeveer 1500 stuks en net over de poldergrens in de aangrenzende polder Oukoop verbleven ook een kleine 250 kieviten. Toch is te verwachten dat als het blijft vriezen de kieviten snel uit de Groene Hart polders zullen verdwijnen. Ze volgen de vorstgrens en zoeken gebieden op waar nog wel voedsel te vinden is.
Wilt U meer lezen over kieviten in voorgaande jaren in de polder Stein: klik hier

 

Smienten in de polder Stein

Een perceel vol met smienten. Op 3 november 2010 verbleven maar liefst 5300 smienten in de polder Stein Noord. Op de achtergrond 
de toren van de Nederlands Hervormde kerk in Haastrecht.

Smienten en voedselaanbod in de polder Stein
Smienten zijn gek op gras. En als het drassige graslanden betreft waar sappig gras groeit komen ze er in grote aantallen op af. Zo ook in de polder Stein Noord. Vanaf het moment dat het reservaat Polder Stein in 2005 een eigen waterhuishouding kreeg nam het aantal overwinterende smienten fors toe. In het najaar van 2010 heb ik wat extra aandacht besteed aan de aanwezige grote aantallen smienten en op welke manier er gebruik gemaakt wordt van het gebied. Wat opvalt is dat de smienten het westelijke deel van het reservaat mijden. Ze concentreren zich meer in het midden- en oostelijk deel van de polder. Smienten hebben een dag- en nachtritme. Overdag verblijven veel smienten op een plek waar ze rusten. De plas Broekvelden (ook wel surfplas genoemd) in Reeuwijk is zo'n gebied. s' Nachts vertrekken ze van zo'n rustgebied om te gaan vreten in graslandpolders in de directe omgeving. Maar als het gebied waar ze plegen te vreten voldoende rustig is blijven ze er ook wel permanent. 
Dat nu is in het polderreservaat Stein het geval. De polder ligt er in het najaar op de vele vogels na verlaten bij. Menselijke activiteiten zijn er amper. De meeste boeren die land pachten van Staatsbosbeheer komen nu niet meer in de polder want het vee staat inmiddels op stal. Ook wordt er maar zeer beperkt gejaagd en zeker niet op smienten dus de vogels hebben van de mens weinig te duchten. Over een aantal jaren gerekend schommelt het aantal smienten in de winterpeiode in de polder Stein zo tussen de 3000 en 7500 exemplaren. Sommige graspercelen zitten soms werkelijk barstensvol met smienten zoals bijgaande foto's laten zien. De percelen flink drassig en soms half plasdras. De ideale situatie voor de smient. 

Buurtbewoners, vogelaars en recreanten, ze genieten er van. Sommigen spreken mij er soms zelfs op aan dat het zo'n prachtig gezicht is al die wintervogels. 

De wat meer onwetende recreant-natuurliefhebber blijkt vooral verbaasd te zijn over de vele aanwezige grote zilverreigers in Stein (soms wel 10 stuks). Maar zij hebben er geen weet van, dat diverse van deze opvallende witte reigers ook overdag betrekkelijk dicht in de buurt van de slaapplaats (waar ca. 30-60 exemplaren slapen) voedsel blijven zoeken.


Op de voorgrond een groepje wilde eenden. Wat meer op de achtergrond voornamelijk smienten en kieviten.

Aalscholverkolonie in de Reeuwijkse Hout getooid in herfstkleuren. Met in het midden in miniatuur afgebeeld een grote zilverreiger.

Wilt U meer lezen over welke natuurontwikkelingen in de polder Stein plaats vinden  klik hier
homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen