12 juni 2011     Ontwikkelingen in de plantenwereld in reservaat polder Stein Noord
en over eendensoorten in het Reeuwijkse Plassengebied.

De waterstand in de polder Stein is 6 jaar geleden fors omhoog gebracht. In de winterperiode wordt de slootwaterstand op hoog niveau gehouden, de percelen staan dan nog net niet onder water. Ook in het voorjaar en zomer wordt het waterpeil vrij hoog gehouden. Dit is gedaan om inklinking van het veen te voorkomen maar tevens bedoeld om planten die groeien in vochtige tot natte omstandigheden betere kansen te geven. Inmiddels heeft het nieuwe peilbeheer van Staatsbosbeheer al geleid tot veranderingen in de vegetatiestructuur van het reservaat, in het bijzonder in de oevers. Die worden geleidelijk aan soortenrijker. Plantensoorten als gele lis, echte koekoeksbloem en verschillende zeggensoorten zijn duidelijk aan het toenemen. 

Verder zijn recentelijk een paar plantensoorten verschenen die naar bekend is nooit eerder zijn aangetroffen in de polder Stein. Het gaat om muizenstaart, waterpostelein en goudknopje. Hieronder kunt U er meer over lezen.

 

Een paar (recente)  botanische ontdekkingen in Stein

Groeiplaats van goudknopje op 2 juni 2011 op de plasdras in de polder Stein Noord. Op de achtergrond de spoorlijn met 
voorbijrijdende trein.

Goudknopje komt oorspronkelijk uit Zuid-Afrika. Deze plant groeit vooral in kustgebieden. Hij komt pas sinds 1972 in Nederland voor, eerst in Flevoland, later ook langs de Groningse en Friese kust en in Zeeland. Goudknopje heeft vroeger op enkele Duitse en Deense waddeneilanden gegroeid, maar daar staat hij nu niet meer. In 2004 werd hij op Texel ontdekt. 
Plotseling stond er dit voorjaar een veld vol goudknopjes in de polder Stein Noord! Toch is dat niet zo vreemd als je bedenkt dat de planten vaak verspreid worden door ganzen en eendachtigen. Als die op modderige plekken grazen, plakken de zaadjes aan hun poten. Als ze dan ergens anders landen, komen die zaden daar in de grond en kunnen ze ontkiemen. Goudknopje is een echte pioniersplant. Hij komt voor op brakke tot zilte klei- en veengronden, die 's winters onder water staan en zomers niet te droog worden. Ze worden vaak door watervogels verspreid, die de zaden meevoeren aan hun modderige poten. Goudknopje overleeft zolang de grond vochtig blijft. Als het te droog wordt, gaan ze dood.


Close up met een aantal planten van goudknopje groeiend tussen veenwortel.


Goudknopje op de voorgrond met op de achtergrond het Klooster van Hekendorp.


Plasdras in de polder Stein Noord op 19 mei 2011. Op de achtergrond staat een tractor met pomp het perceel vol te 
pompen met water. Op de voorgrond geen goudknopje maar een veld bloeiende kruipende boterbloemen. De goudknopjes groeien 
achter de pitrus langs de natte oeverranden van de plasdras.

 
In 2003 kwam ik voor het eerst goudknopje tegen op het Griekse eiland Lesbos. Massaal groeiend op een zoute kustvlakte vlak bij 
het lieflijke vissersdorpje Skala Kalloni.

 

Waterpostelein

   
Waterpostelein in de oevers van een gegraven plasje in het reservaat in de polder Ruigeweide

Deze plantensoort dook een aantal jaren geleden plotsklaps op langs de oever van nieuw gegraven plasjes in de polders Stein en Ruigeweide. Het is een soort die meestal groeit in laag blijvende pioniersvegetaties op een vochtige bodem. 

Waterpostelein (Lythrum portula) is een eenjarige plant uit de kattenstaartfamilie( Lythraceae). De plant wordt 5-25 cm hoog en heeft een 10 cm lange, kruipende, vaak roodachtige stengel. De kiemplantjes drijven in het water. Planten die in ondiep water staan bloeien niet. Waterpostelein bloeit van juni tot de herfst met paarsrode of witachtige bloempjes. In Reeuwijk heb ik overigens geen bloeiende exemplaren aangetroffen. Waterpostelein neemt de laatste jaren in Nederland vrij sterk toe: in de eerste plaats is dit te danken aan de vele natuurherstelprojecten die worden uitgevoerd.

 

Muizenstaart (Myosurus minimus)


Grote groeiplaats van muizenstaart op een toegangsdam in de polder Stein/Lang Roggebroek. De plantensoort heeft het er twee jaar 
uitgehouden maar de groeiplaats is inmiddels weer verdwenen.

Mijn stoutste droom werd half april 2009 bewaarheid: honderden ... neen ... duizenden kleine bloeiende plantjes sierden de zwarte grond bij de ingang naar een graslandperceel langs de Twaalfmorgen in Reeuwijk,... muizenstaart!!!

Muizenstaart (Myosurus minimus) is een eenjarige plant , die behoort tot de ranonkelfamilie  (Ranunculaceae). De plant komt van nature voor in EuraziŽ, Noord-Amerika en AutraliŽ. De plant groeit op zonnige, open vochtige tot natte plekken die in het voorjaar en zomer oppervlakkig uitdrogen. Soms op venige grond zoals dus in Reeuwijk. In het Groene Hart komt de plant vooral voor op vochtige tot natte grond, vaak aan de ingang van weilanden. Muizenstaart bloeit rond de maand mei met groenachtig gele bloemen. De bloem bestaat uit 3-4 mm lange kelkbladen (kroonbladen ontbreken), tot honderd stampers en ze hebben een tot 2 mm lange spoor.

Helaas bleek de groeiplaats langs de Twaalfmorgen dit voorjaar verdwenen te zijn. Door het droge voorjaar was de ingang naar het perceel sterk uitgedroogd. Maar de kans bestaat dat muizenstaart in het volgende (natte?) voorjaar weer aanwezig zal zijn. We zullen het in de gaten houden.


Close up van bloeiende exemplaren van muizenstaart.

 

Grauwe ganzen met een halsband
 

Het onderzoeksinstituut Alterra heeft in het Reeuwijkse Plassengebied enkele tientallen grauwe ganzen gemerkt met een halsband. De halsbanden hebben een unieke code die kan worden afgelezen. Op die manier kan in de gaten worden gehouden waar de ganzen zich plegen op te houden. Het aflezen van de code is soms niet zo eenvoudig en dat is mooi te zien op de twee bovenstaande foto's. In dit geval dacht ik dat het gaat het om grauwe gans exemplaar L20. Dat bleek echter toch niet het geval te zijn.Kreeg een reactie van Arjan Boele van het SOVON met de volgende tekst:

Dat lijkt mij niet L20 te zijn maar LZC. Kijk maar naar de 'hoekige 2' (is een Z) en de 'niet gesloten 0' (is een C). Ik heb de vogel tijdelijk ingevoerd in www.geese.org <http://www.geese.org> en bedenk me nu dat het ook nog eens een hele leuke vogel is want deze vogel heb ik een aantal keren tevergeefs gezocht dit voorjaar in natuurontwikkelingsgebied Willeskop bij Montfoort! De vogel werd daar gezien door o.a. Gerrie Abel en Kees de Leeuw. De grauwe gans is in juni 2010 in Reeuwijk geringd door mijn collega Berend Voslamber.

 


   

Jonge boerenzwaluwen op 1 juni 2011 aan de Ruigeweide bij Oudewater

Deze jonge boerenzwaluwen staan op het punt van uitvliegen. Het is een van de drie nesten dit jaar in een (voormalige) boerenstal bij goede vrienden van mij. Jaarlijks broeden in deze stal tussen de 4 en 6 paartjes.
 
De meeste mensen krijgen warme gevoelens bij het zien van de eerste boerenzwaluw en dat is volstrekt begrijpelijk! Boerenzwaluwen zijn immers de boodschappers van de lente en zijn met hun sierlijke vluchten prachtig om te zien. Bovendien zijn ze altijd in de buurt van mensen te vinden. Helaas gaat het niet goed met de boerenzwaluw. De soort staat als Ďgevoeligí op de Rode Lijst door een afname van 50-75% in de afgelopen 40 jaar. Hoe dat precies komt en welke maatregelen effectief zijn ter bescherming is nog niet goed bekend. Vogelbescherming Nederland en SOVON Vogelonderzoek hebben daarom 2011 uitgeroepen tot het jaar van de Boerenzwaluw. Samen met waarnemers, boeren en buitenlui willen deze Organisaties meer te weten komen om de soort echt goed te kunnen beschermen. En daar waar het kan, alvast maatregelen nemen die de Boerenzwaluw helpen.

 

Eendachtigen in en rond het Reeuwijkse Plassengebied

 Vrouwtje tafeleend met kuikens op 16 mei 2011 op de plas s'-Gravenkoop in Reeuwijk. De eerste tafeleend met pulletjes 
die ik dit dit voorjaar in het Reeuwijkse Plassengebied zag.


Kuifeend met twee kuikens op 2 juni 2011 op een woelige surfplas in Reeuwijk. Het was windkracht vijf.


Deze kuifeendvrouw zwom op 11 juni 2011 met zes kuikens langs de Lecksdijk in Reeuwijk.

Kuifeenden zijn vrij late broeders. Op dit moment verschijnen her en der vrouwtjes met hun pikzwarte eendballetjes. De woerden liggen in groepjes bij elkaar en zijn inmiddels al aan het ruien. Ik telde op een wandeling rond de plas Broekvelden een totaal van 28 losse kuifeendwoerden en nog eens 9 
paartjes. De kuifeend doet het goed als broedvogel in het Reeuwijkse Plassengebied. De soort lijkt in aantal toe te nemen. Dit in tegenstelling tot de tafeleend waarvan er de laatste jaren minder lijken te broeden dan een paar jaar geleden.


Losse kuifeendwoerd tussen de witte waterlelies op 3 juni 2011 bij de Sloeneplas in Reeuwijk. Het begin van het ruikleed is 
al zichtbaar.

Slobeendvrouw met kuikens in een kroossloot in de Goudse Hout op 8 juni 2011

 

Slecht broedsucces in Reeuwijk voor krooneenden in het voorjaar van 2011
  
 
Op surfplas invallende krooneenden, twee woerden en een vrouw. 15 mei 2011.

Krooneenden zijn als broedvogels al een aantal jaren ingeburgerd in het Reeuwijkse Plassengebied. De laatste jaren besteed ik veel aandacht aan het broedsucces van deze mooie duikeenden. Wat opvalt is dat maar een deel van de aanwezige krooneenden aan het broeden slaat. De laatste jaren heb ik (en anderen) maar een enkel vrouwtje met kuikens waargenomen. Wat opvalt is dat van die kuikens maar weinig exemplaren groot worden. Dit voorjaar werd alleen begin juni een vrouwtje met kleine kuikens (waarnemer Pim Steenbergen) gezien op plas Broekvelden. Daarna zijn er geen waarnemingen meer geweest van krooneenden met kuikens. 

Begin juni 2011 telde ik op een dag op de plas Broekvelden elf krooneenden. Acht woerden en drie vrouwtjes waren aanwezig. Ook begin juni van dit jaar was in de Goudse Hout een paartje aanwezig hetgeen er vandaag 12 juni 2011 nog steeds zat. Alle vrouwtjes waren zonder kuikens. Concluderend: slechts een deel van de aanwezige vrouwtjes krooneenden komt tot broeden. Wat wel broedt brengt maar weinig kuikens groot.


Paartje Krooneenden in het recreatiegebied de Goudse Hout op 8 juni 2011. Geen kuikens.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen