4 augustus 2016   Over koeien en koeienrassen in de graslanden van het Groene Hart.
Tekst aangepast en 18 nieuwe foto's toegevoegd.

Koeiengeur
Op de een of andere manier heb ik wat met koeien. Het zal wel te maken hebben dat ik mijn jeugdjaren veel tijd doorbracht op boerderijen nabij mijn dorp. De boer helpen met hooi afgooien in de wintermaanden in de hooiberg, koeien helpen verkampen, de heerlijke geur van de koeien in de stal. Allemaal prettige herinneringen. Alleen mijn moeder had moeite met de koeiengeur want als die in je kleren zat duurde het lang voordat die er uit was. 

Over die geur het volgende. Bij ons in de kerk had je vroeger betaalde zitplaatsen. Een boer had zo'n zitplaats en zat iedere zondagmorgen op die plek tijdens de Hoogmis. Op een winterse dag had het geregend en de boer had een lange duffelse winterjas aan. De vochtige jas drukte tegen de verwarming en op een gegeven moment kringelde er kleine rookpluimpjes omhoog die een forse koeiengeur hadden. Die vermengde zich met de rook van de wierook die de pastoor kwistig had rondgezwaaid vanuit het wierookvat waardoor een totaal nieuwe maar voor mij niet onaangename geur ontstond.

Nieuw: 4 augustus 2016

Om een gat te maken in de gevulde hooiberg om het hooi af te gooien gebruikte men een hooigraaf.
Vlijmscherp waren die dingen anders lukte het afsteken van hooi niet.

Nieuw: 4 augustus 2016


Minder bekend voor hetzelfde doel maar ook gebruikt was de hooizaag.
Met dank aan Sluipwijker Kees Verkaik voor de fotografie uit zijn particuliere museum
oude agrarische gereedschappen.

Maar niet te veel afdwalen. Koeien in de wei staan bij mij in hoog aanzien. Ik kan bijna geen wei met koeien voorbij lopen zonder er foto's van te maken, en zeker niet als de foto's wat extra's opleveren.

Ter inleiding. Steeds meer melk en koeien.
Een vervolg op wat zo'n belangrijk kenmerk is voor het Groene Hart en dan bedoel ik de koe in de wei. Koeien  in de graslandpolders zijn net als de watermolens absoluut beeld- en landschapsbepalend. Het grazende vee behoort  als het ware tot de stoffering van het Groene Hart landschap. Dat is reeds vele eeuwen het geval. Maar de laatste tijd worden steeds meer melkkoeien in het Groene Hart en geheel Nederland het gehele jaar op stal gehouden. Er is berekend dat dit landelijk inmiddels al om ongeveer 30% gaat en dit percentage lijkt alleen maar verder op te lopen. 
De roep om de koe in het weidelandschap te behouden wordt  luider. Aanvankelijk ging men er vanuit dat als gevolg van een grotere vraag uit China en India, en de extra beloning door zuivelcoöperaties voor boeren die hun koeien wel buiten laten lopen de melkprijs flink zou gaan stijgen. Het blijkt allemaal minder rooskleurig te zijn. Het melkquotum werd afgeschaft en een flink aantal boeren ging gelijk investeren in grotere loopstallen en meer koeien. Maar dat heeft zich inmiddels behoorlijk afgestraft. Door de enorme stijging van de productie is de melkprijs  fors gedaald en we zitten inmiddels in de situatie dat het water bij flink wat boeren tot aan de lippen staat. En nu komt er ook nog eens een ander probleem bij. De melkveehouderij wordt begrensd via fosfaatrechten. Dat is een tijdje geleden door de toenmalig staatssecretaris Sharon Dijksma (Landbouw) met de Tweede Kamer afgesproken. De fosfaatrechten worden per bedrijf berekend. Het gemiddeld aantal koeien en de gemiddelde melkproductie in 2014 zijn daarbij leidend. Dat is het referentiejaar. Toen werd het door de melkveesector zelf ingestelde fosfaatplafond nog niet overschreden. Inmiddels overstijgen de fosfaat- en ammoniakhoeveelheden van  de sector de maximale grens wel en grijpt de staatssecretaris in. Het plafond zal  nu in de wet worden verankerd.
Inmiddels gaat het zo slecht (vers van de pers) in de melkveehouderij dat de RABO-bank waar veel boeren leningen hebben lopen een Deltaplan wil gaan opstellen om de meest noodlijdende boeren te gaan helpen met hun steeds verder oplopende geldelijke problemen.


Koeien in de moderne loopstal.

Minder koeien in de wei.
Ook ik constateer jammer genoeg dat er steeds minder koeien grazen in de 
diverse agrarische polders van het Groene Hart rond Gouda en de Reeuwijkse Plassen. 
Maar het lijkt er op dat het minder dramatisch is dan in sommige andere provincies 
van Nederland. 


Nieuw: 4 augustus 2016

De moderne manier van het bemesten van het grasland. Injecteren van de bodem met mest 
via de sleepvoetmethode. Een broedende fuut op het nest vindt het allemaal maar niks 
en protesteert luidkeels. Polder den Hoek bij Lekkerkerk. Foto: 1 augustus 2016.

 

Zwartbont

Een van de bekendste koeien is de Holsteiner-Friesian, vaak ook wel zwartbont genoemd. Dit ras vindt zijn oorsprong in Nederland. Het is ontstaan uit het Fries-Hollands veeras (FH-veeras), dat in staat is veel melk te produceren en wat gespierder is. Ze produceren ongeveer 7000 kg melk per jaar met vet 4,5% en eiwit 3.5%. De uiterlijke kenmerken van het zwartbont ras zijn de buik en benen die wit zijn en de rug en zij overheersend zwart. Deze koeien vormen 70-75% van de Nederlandse koeien.


Koeien horen in de wei. Hier is toch wel enige sprake van overbevolking is mijn gevoel, immers er liepen 
in dit agrarische graslandperceel ongeveer 300 koeien. Op de voorgrond de stier met zijn harem. 
Of hij al zijn werk nog wel kan overzien is de vraag.


Nieuw: 4 augustus 2016

Een weiland in de polder Den Hoek nabij Lekkerkerk met een mix van zwartbonte en roodbonte koeien. 
Het was bijna ondoenlijk om een telling uit te voeren, maar er verbleven ruim 150 melkkoeien op dit perceel. 
Op zich positief dat de koeien buiten liepen (maar ja zoveel koeien en de weidevogels dan?).
Toen ik rondkeek viel me op dat er in een flink deel van deze polder helemaal geen andere 
koeien vielen te bekennen. Foto: 1 augustus 2016.

Nieuw: 4 augustus 2016

De meeste koeien hebben tegenwoordig geen horens meer, ze worden onthoornd.


Nieuw: 4 augustus 2016

Zwartbonte koe met horens.


Nieuw: 4 augustus 2016

Zwartbonte koe en pink met horens.

Nieuw: 4 augustus 2016

Steeds meer koeien worden tegenwoordig gemolken via een melkrobot. Nog niet zo lang geleden 
was de verrijdbare doorloopmelkwagen in gebruik. Ik kwam er zowaar nog een tegen in de 
polder den Hoek bij Lekkerkerk. Ik telde een 35 tal melkkoeien. Foto 1 augustus 2016 gemaakt 
vanaf de Lekdijk via flink inzoomen.


Nieuw: 4 augustus 2016

De tractor met kleine melktank en melkbussen om de melk in de tank te gooien staat klaar 
om in de polder te gaan melken in de verrijdbare doorloopmelkwagen.

Nieuw: 4 augustus 2016

Koeien liggen na het grazen vredig te herkauwen in de polder den Hoek nabij Lekkerkerk. 
Op de achtergrond de verrijdbare doorloopmelkwagen. Foto 1 augustus 2016 gemaakt 
vanaf de Tiendweg Oost richting Lekdijk.



Een groepje zwart-wit koeien ligt in alle rust te herkauwen in de polder Oukoop bij Reeuwijk.


Nieuw: 4 augustus 2016

Melkkoeien in de wei in de polder Oukoop in Reeuwijk. De oeverstrook rechts is verlaagd via plaggen en ingezaaid met
wilde plantenzaden. Deze strook is nog niet gemaaid. Foto: 29 juli 2015.


Het gras is hier op. Wordt het niet eens tijd dat we verkampt worden.


Nieuw: 4 augustus 2016

De tijd van maximaal 25 stuks melkkoetjes is voorbij. Ook hier liepen ruim 100 stuks zwartbonte koeien.
Foto: 10 juli 2016 Krimpenerwaard westelijk van Gouderak.

 


Melkkoeien die liggen te herkauwen in 
de polder Reeuwijk ten noorden van de Surfplas



Melkkoeien die liggen te herkauwen in de polder Oud Bodegraven. Op de achtergrond de kerk van Reeuwijk Dorp


Grazende melkkoeien in de polder Demmerik nabij Vinkeveen met op de voorgrond een mooie grote pol dotterbloemen.

 


Grazende koeien in de polder Langeweide langs de Enkele 
Wiericke in Reeuwijk.

 



Koe in de sloot geraakt

Regelmatig komt het voor dat vee bij het drinken uit de sloot ongewild in de sloot terecht komt. Zeker bij wat kouder weer is het belangrijk om de boer snel te waarschuwen zodat deze de koe weer uit het water kan halen.

Meer foto's over koeien te water:
klik hier


 



Een groepje pinken met op de voorgrond massaal veenpluis.

De bovenste foto is 's morgens vroeg gemaakt in het blauwgraslandreservaat De Meye. Dit reservaat van Staatsbosbeheer nabij Zegveld vormt  zo'n beetje het laatste stuk(je) aaneengesloten  onbemest blauwgraslandgebied van enige omvang (ca. 30 hectare) in West-Nederland. Het is een beetje een bedrieglijke foto. De zwart-wit pinken staan in een aangrenzend graslandperceel en er ligt nog een sloot tussen want er mag geen vee in blauwgrasland grazen. Blauwgrasland wordt niet bemest en als hooiland beheerd en wordt maar een keer per jaar gemaaid.


Nog een foto maar nu met een veld gele lissen tussen het veenpluis.

 

 


Deze zwart-bonte pink was zo verbaasd bij het zien van 
een fuut op het nest dat ze even stopte met eten.



Zwartbont melkvee in de Polder Langeweide nabij Driebruggen 
met op de voorgrond de Enkele Wiericke.

Nieuw: 20 oktober 2013

Koeien zijn ook veelvuldig op antieke tegels 
geschilderd, vooral op tegeltableaus. Boeren waren 
er verzot op, en in de 18e en 19e eeuw is menige 
wand van boerderijen voorzien met tableaus van 
koeien, paarden en taferelen uit het dagelijks boerenleven. 

Bovenstaande tegel betreft een liggende 
hergrazende en perfect geschilderde koe in mangaan 
uitgevoerd als openluchtje. 
Datering: Eind 18e eeuw. Coll: Edwin van Drecht.

 



Het prachtige veenweidelandschap in de Krimpenerwaard (polder Middelblok) 
met grazende koeien.Mooi is te zien de structuur van de vele sloten gegraven ten tijde van de 
ontginning van het gebied zo omstreeks 1100.Foto gemaakt met 300mm telelens, flink 
gediagragmeerd (op 16 gezet) om voldoende scherptediepte te krijgen.


Koeien grazend in een wei waar vele duizenden orchideeën in bloei staan. Bijna een 
doodzonde zou je zeggen.Maar de (zeer) extensieve begrazing met pinkkoeien vindt al jaren plaats 
in een voormalige buitendijkse polder bij het Lauwersmeer en is blijkbaar niet schadelijk voor de vegetatie. 
De uitbundige bloei van orchissen (en andere minder algemene plantensoorten) bewijst het.

 



   
Zwart-bonte koeien in geelgekleurde graslanden vol met kruipende boterbloemen.


Een wei vol kruipende boterbloemen en een koe. Op de achtergrond de waterwipmolen in de polder Oukoop in Reeuwijk.



Koeien in de wei in Reeuwijk in de polder Oukoop. Mooie wolkenpartijen op de achtergrond.
Camera op panoramastand.


Koeien in de wei in Reeuwijk in de polder Oukoop. Mooie wolkenpartijen op de achtergrond.
Camera op panoramastand.



Koe in de wei.  Mooie wolkenpartijen op de achtergrond. Ook nog net te zien de wipwatermolen
in Reeuwijk in de polder Oukoop. Camera niet op de panoramastand.

 

Blaarkop
 

Een inmiddels steeds zeldzamer wordend koeienras is de Blaarkop, in Nederland nog  ongeveer 2%. Ze hebben een zwarte (of rode) ring rond de ogen (blaren). Dat ontbreekt overigens bij dit exemplaar. Het is een melkveeras maar wordt steeds minder gebruikt. Een blaarkopkoe is geheel zwart(of rood) met uitzondering van de kop, de navelstreek, de onderkant van de voorborst, het grootste deel van de uier en het ondereind van de benen. Ze komt oorspronkelijk uit Groningen en staat bekend omdat ze lang en gezond leeft. Het bijkomstig voordeel van dit ras is dat ze een groter hoefoppervlak hebben waardoor ze met name gehouden worden op locaties met een veenachtige bodem waardoor vertrapping van de zode beperkt blijft. Blaarkoppen worden in de omgeving van Reeuwijk nauwelijks meer gehouden. Deze koe liep samen met een witrik en een 2-tal lakenvelders op de Prinsendijk langs de Enkele Wiericke. Ze zijn van een hobbyboer die er lol in heeft om een paar oude veerassen in stand te houden.

 

  Witrik
 

Een Belgische koe is de Witrik. Deze koe heeft ook nog andere benamingen zoals; Aalstreep, Ruggelings, Ruggelds en Ruggegelde. Witrik is de aanduiding voor elke koe met een witte streep op zijn/haar rug. De rest van het lichaam is rood of zwart bont gespikkeld. Voor de rest is dit een goede melkkoe en kan zowel ’s winters als ‘s zomers buiten staan.

 

Lakenvelder

Op de voorgrond een lakenvelder en de achterste koe een witrik.

Een erg opvallende koe is de Lakenvelder. Deze koe kenmerkt zich door de brede witte band tussen de schouder en heup van het lichaam (laken). Het voor- en achterstel zijn allebei rood of zwart. De Lakenvelder is een fijn gebouwde koe, die wat kleiner is dan de meeste Nederlandse veerassen. Driekwart van de dieren is zwartbont gekleurd, de rest is rood. Dit ras heeft als kenmerk dat het sterk beenwerk heeft en opvallend sterke klauwen. Lakenvelders zijn over het algemeen erg vriendelijk. Deze koe is een echte hobby koe.

 
Lakenvelders zijn er zowel in zwart-wit als rood-wit.


Dat de lakenvelder een oud koeienras is bewijst deze laat 18e eeuwse litho/gravure met de afbeelding  
van een kerkje te Rio Essequibo, dat ligt in Brits Guyana, onafhankelijk geworden in 1966. 
In de 17e/18e eeuw was Brits Guyana (oude naam Guiana) nog een Nederlandse kolonie. 
Voor het kerkje is duidelijk een grazende lakenvelder te zien. Coll: Edwin van Drecht.


Nieuw: 4 augustus 2016

Een lakenvelder koe met horens.

 

Roodbont

Roodbonte koeien in de wei in de polder Keulevaart bij Haastrecht onder een fraaie wolkenpartij.



Een weideperceel met roodbonte melkkoeien in de buurt van Hekendorp.

De Maas-rijn-ijssel koe staat ook wel als roodbont vee bekend. Dit ras is zoals de naam al doet vermoeden afkomstig van streken langs de rivieren de Maas, IJssel en Rijn. De melkgift is ongeveer 6000 kg per jaar met 4.5% vet en 3.75% eiwit. Ze vormen ongeveer 15-20% van de Nederlandse koeien.



Het lijkt wel een schilderij gemaakt door  een Hollandse meester. Roodbonte koeien in een graslandperceel 
met een prachtige lucht. Middelburgse polder bij Reeuwijk Dorp.


Een allegaartje. Zwartbont en roodbont in een wei vol paardenbloemen.

Nieuw: 4 augustus 2016

Rood
bonte pinken met horens.


Rood-bonte melkkoeien in de polder Reeuwijk.


Grazende rood-bonte koeien in de polder Lang Roggebroek in Reeuwijk. Op de voorgrond gele lissen in bloei.

Zwartbonte koeien, roodbonte koeien en blaarkoppen waren een paar van de belangrijkste koeienrassen die tot voor kort het aanzicht van de graslanden in het Groene Hart bepaalden. Inmiddels verschijnen er steeds meer andere rassen dan wel mutanten in de wei (en natuurgebieden) zoals limousins, charolaiskoeien, en  schotse hooglanders. Onderstaand een paar foto's ervan.

 

Belgische blauwe
  

De eerste melding van een dikbilkoe stamt al uit 1807. Vanaf dat jaar hebben Belgische fokkers steeds  verder geselecteerd op gemuteerde koeras-varianten die het zogenaamde schwarzenegger-gen bezitten.
Koeien met deze mutatie hebben niet alleen veel vlees, het is ook nog van goede kwaliteit. De witte biefstukken vallen van malsheid uit elkaar en bevatten nauwelijks vet, in tegenstelling tot het vlees van andere welbespierde runderrassen. Maar die danken hun spiermassa ook niet aan een groter aantal spiervezels, maar aan dikkere vezels, waardoor hun vlees taaier is. Doordat ze zo zwaar gespierd zijn moet er vaak een keizersnede aan te pas komen om het kalf geboren te laten worden. Ze hebben een zacht aardig karakter en zijn ook uitermate goed geschikt als hobbydieren
.

 

 Limousin

De Limousin is een franse koe. Deze koe dankt haar naam aan de stad Limoges. Het ras behoort tot een van de rassen die zijn overgebleven nadat in de jaren zestig drie verschillende rassen waren gekruist. En het is een echt vleesras net als de Blonde d’Aquintaine. De vacht is bruin, soms wat roodachtig. Rond de ogen en bek is de kleur lichter. Dit ras kalft gemakkelijk af en is erg vruchtbaar. Ook deze koe wordt in andere landen gebruikt, vaak om te kruisen.

Nieuw: 4 augustus 2016

Limousin koeien, een van oorsprong frans koeienras nu ook in de Hollandse weiden aanwezig. 
Deze koeien lopen in de  polder Stein bij boer Kees Hoogeveen. Ik woon aan de buitenrand van Gouda 
op ongeveer 100 meter van de percelen waar de koeien het gehele zomerseizoen in twee standweiden 
verblijven. Het bedrijf van deze thans gepensioneerde 71 jarige boer is een aantal jaren geleden deels 
gesaneerd/uitgekocht door de Gemeente Gouda. De boer is overgestapt op het houden van een beperkt 
aantal limousins die gehouden worden als zoogkoeien en als slachtvee verkocht worden als ze volwassen zijn. 
De kalveren zogen bij de moederkoeien totdat ze groot genoeg zijn.

 
Limousinkoeien.

Close up


Sfeerplaatje gemaakt eind oktober 2009 bij mistige weersomstandigheden. Nu de nachten 
kouder worden neemt de grasgroei snel af. Door het droge weer hoeft het vee nog niet op stal. Deze 
limousin koeien in een graslandperceel van de uiterwaard langs de gekanaliseerde Hollandse Yssel 
bij Haastrecht worden om wat langer buiten te kunnen blijven wel met hooi bijgevoerd.


4 November 2009. Een regenfront trok over. De ene bui na de andere met af en toe tussendoor 
wat zonneschijn. Hier belicht een waterig zonnetje de grazende limousin koeien. 
Op de achtergrond een regenboog.


Nieuw: 4 augustus 2016

De koeien staan vastgezet in afwachting om gecontroleerd te worden of ze zwanger zijn.
Het was namelijk niet helemaal zeker of de nieuw gekochte stier zijn werk wel goed deed.
Foto: 22 juli 2016


 
Links: kalf met oormerk. Lastig al die vliegen op je kop.
Rechts: uitrustende en herkauwende koeien en rechts de stier.


Grazende limousin koe met op de achtergrond een haas. Ze leven vredig naast elkaar.

Nieuw: 4 augustus 2016

Een zogend kalf limousin.

Nieuw: 4 augustus 2016

Detail van een zogend kalf limousin. De opgezogen melk schuimt rondom zijn bek.

 

Schotse hooglander
 
Schotse hooglanders hebben het natuurterreinen uitstekend naar het zin. Steeds meer worden 
schotse hooglanders ingezet als levende maaimachine's voor het natuurbeheer. Deze koeien
lopen in het natuurgebied Lentevreugd bij Wassenaar.


Close up van de kop van een Schotse hooglander kalf.


Schotse hooglanders zoeken verkoeling in het water.

De Schotse hooglander, ook wel Highland Cow genoemd, is een runderras dat oorspronkelijk uit Schotland komt. Ze vallen op door hun lange haren en lange horens. Dit runderras is prima geschikt om in natuurterreinen te worden ingezet. Ze hebben weinig zorg nodig en zijn niet agressief. De dieren zijn in Nederland dan ook in tal natuur- en recreatiegebieden te zien. Hooglanders voeden zich ook met (grove) plantensoorten die veel andere dieren links laten liggen, en hun lange haar maakt dat ze ook in de wintermaanden buiten kunnen blijven.

 

Galloway
 
Galloways op Texel in het natuurgebied de Nederlanden.

Oude Keltische veerassen hebben de basis  gevormd voor onder meer de Galloway in Schotland. Het is een kortbenige koe met ruig haarkleed. Ze kunnen het hele jaar buiten blijven en overleven strenge kou zonder problemen. Het haar van de Galloway is lang en golvend: de oorschelpen zijn karakteristiek voor het ras, voorzien van lange haren. Galloways zijn ongeveer 130 cm hoog. Koeien wegen ongeveer een halve ton. De stieren zijn een stuk zwaarder. Het ras leeft sober en is erg geschikt voor extensieve vleesproductie. Galloways worden de laatste tijd steeds meer ingezet als levende maaimachine's in natuurgebieden. 


Galloway stier ligt te herkauwen.

 

Heckrund

 
Heckrunderen in het natuurgebied de Krammerse Slikken in Zeeland..

 
Heckrund in de mist in het Oostvaardersplassengebied.

Heckrunderen in Nederland worden ingeschakeld om natuurgebieden te begrazen zoals de Oostvaardersplassen in Flevoland en de Krammerse Slikken in Zeeland. Dankzij hun "wilde eigenschappen" kunnen ze het hele jaar buiten doorbrengen en hebben ze weinig zorg nodig. Het duurt relatief lang vooraleer een Heckrund geslachtsrijp is. De kalveren zijn relatief klein waardoor ze makkelijk zonder hulp van buitenaf ter wereld komen. Heckrunderen zijn door hun soms agressieve gedrag (vooral stieren) niet geschikt om in voor de mens toegankelijke natuurgebieden te grazen, dit in tegenstelling tot de veel tammere Schotse hooglanders, galloways en charolaiskoeien.


Heckrunderen in het natuurgebied de Krammerse Slikken in Zeeland..

 

 Charolais

De charolais is een franse koe afkomstig uit de streek Charolais. Het is een snel groeiend rund. De koe wordt wordt vooral gekweekt voor vleesproduktie. Deze koeiensoort beschikt over een geringe ziektegevoeligheid.. Het is een oud en gezond ras, niet extreem doorgefokt. Daardoor heeft het dier nog de beschikking over de weerstand die het vroeger ook had. Het is een  sober ras. De koeien nemen al snel genoegen neemt met het menu dat het wordt voorgeschoteld. Ze worden dan ook veel als natuurlijke maaimachines ingezet in het reservaatbeheer.

Foto's zijn gemaakt in de boswachterij Vuursche bij Baarn (De Stulp/Pluismeer)

 
 

Een groepje rustende charolaiskoeien in een natuurgebied ergens in Zeeland.


Deze charolaisstier was kolossaal en zag er wel gevaarlijk uit maar toonde temidden van de 
kudde koeien totaal geen agressie. Toch had men hem voor de zekerheid toch maar een neusring 
ingedaan. Stieren blijven uiteindelijk onvoorspelbaar inhun gedrag. Jaarlijks komen verschillende boeren 
om het leven door aanvallen van stieren. Foto: Kapelse Moer in Zeeland. 26 juni 2009.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen