15 juni 2014    Gruttonieuws  broedseizoen 2014
O
ver het broedsucces van grutto's in reservaten rond de Reeuwijkse Plassen

Onderzoek in een paar reservaten.

Nog een jaar erbij en dan volg ik al tien jaar in het voorjaar in diverse reservaatgebieden (en agrarische gebieden) rond de Reeuwijkse Plassen intensief het broedsucces van weidevogels waaronder in het bijzonder dat van de grutto's (en tureluurs). Ook dit voorjaar heb ik weer veel uren besteed aan hoe succesvol grutto's zijn na het uitkomen van de eieren en daarna met het opgroeien van hun kuikens naar vliegvlug.
Het onderzoek vond plaats in volgende reservaatgebieden:
+  Polder Stein Noord in Reeuwijk (Staatsbosbeheer).
+  Polder Oukoop in Reeuwijk (Staatsbosbeheer).
+  De Hooge Boezem zuidelijk van Haastrecht (Stichting Het Zuid-Hollands Landschap (ZHL).
+  Benschopper Boezem in de polder Groot Keulevaart oostelijk van Haastrecht (Staatsbosbeheer).

Hoe vond het onderzoek plaats? Er zijn eerst tellingen gedaan om vast stellen welke aantallen weidevogels er in de genoemde reservaten tot broeden kwamen. Daarvoor is via een territoriumtelling rond half april het aantal broedterritoria vastgesteld van de verschillende weidevogelsoorten. Het accent daarbij lag met name op de soorten grutto en tureluur. Wat later in het broedseizoen zijn verschillende alarmtellingen uitgevoerd via het tellen van alarmerende paren. De bottleneck bij grutto's blijkt niet zo zeer de nestfase, maar eerder de kuikenfase. In de periode van opgroei die ruim vier weken duurt kunnen de kuikens nog niet vliegen. Ze houden zich dan bij voorkeur op in lang gras. Daarom is het tellen van alarmerende ouderparen grutto met bijna vliegvlugge kuikens zo belangrijk, als indicatie voor het uitvliegsucces. Als dit wordt gecombineerd met de telling van broedparen kan goed worden bepaald welk percentage uitvliegende kuikens is geproduceerd.


Alarmerende grutto vlak boven mijn hoofd. Wat een paniek. Foto: 6 juni 2014. Deze grutto had kuikens in een grasland 
wat aan een fietspad grenst en viel langsfietsende fietsers nog net niet aan om zijn jongen te beschermen.

 

Succesvol broedende grutto's en andere weidevogels in reservaat polder Stein Noord

Stein eerst even topografisch bekeken
De polder Stein is gelegen oostelijk van Gouda tussen de Hollandsche Yssel en het Reeuwijkse Plassengebied. De oorspronkelijke ontginning van de polder liep vanaf de  Hollandsche Yssel (met een onderbreking van de Steinse Tiendweg) tot aan de huidige Twaalfmorgen zuidelijk van de Reeuwijkse Plassen. In het midden van de 19e eeuw is de polder doorsneden door de aanleg van de spoorlijn Utrecht-Rotterdam/Den Haag. Zuidelijk van de spoorlijn in Stein zijn de graslanden in particulier agrarisch gebruik. De graslanden noordelijk van de spoorlijn worden extensief beheerd  en zijn in eigendom bij Staatsbosbeheer. Het reservaat is aangewezen als NATURA-2000 gebied.


Uitsnede van een topografische kaart gemaakt in opdracht van het Hoogheemraadschap van Rijnland (HHR) omstreeks 1740 met
'T LAND VAN STEYN' zoals het toen heette.

In het jaar 2006 kreeg Staatsbosbeheer vanuit de toen afgeronde herinrichting Driebruggen de volledige polder Stein Noord in eigendom en beheer. Tegelijk kreeg de polder een eigen (hoog)waterpeil via een eigen gemaaltje met een hogere waterstand in de wintermaanden en wat lagere waterstand in het voorjaar en zomer. De weidevogelstand reageerde al vrij snel positief op die hogere waterstand in combinatie met het extensievere beheer met late maaidatum. De laatste vijf jaar schommelt het aantal broedparen van grutto en tureluur zo rond de 35-45 en 15-20 broedparen en ook andere weidevogelsoorten als kievit, scholekster, slobeend en krakeend doen het goed. Echter niet allemaal, slobeend, zomertaling en veldleeuwerik zijn ondanks het aangepaste beheer behoorlijk afgenomen en de veldleeuwerik dreigt zelfs volledig te verdwijnen als broedvogel. Het weidevogelbeheer is er vooral op gericht op het verkrijgen van optimaal broedsucces en dat is de laatste jaren prima gelukt. De uitgevoerde alarmtellingen dit voorjaar lieten opnieuw zien dat een fors deel van de broedende grutto's en tureluurs de kuikens (een of meer) succesvol vliegvlug weten te krijgen. Omdat er net voor 15 juni (geplande maaidatum) in een deel van het reservaat nog flink werd gealarmeerd is in overleg met pachters besloten om op die plekken de maaidatum nog wat uit te stellen.

Polder Stein, alarmtellingen van paren, voorjaar 2014. Onderzoeker: Freek Mayenburg
Datum telling 3-mei-14 23-mei-14 7-jun-14      
Grutto 29-36 34-39 23-29      
Tureluur 14-18 16-18 12-17      


   
Ook een overvliegende torenvalk wordt aangevallen en verdreven uit de buurt van de gruttokuikens. Foto's: 7 juni 2014.


  
Flinke aantallen grutto's en tureluurs hebben in percelen rondom een plasdras in de polder Stein gebroed. Foto: 9 juni 2014.


Als U op onderstaande link klikt kunt U zien dat er meer reservaten zijn van Staatsbosbeheer  
waar weidevogels succesvol broeden zoals de Donkse Laagten in de Alblasserwaard
http://staatsbosbeheerzuidholland.wordpress.com/2014/05/22/succesvol-weidevogelbeheer/ 

 

Een bijzondere ontmoeting in de polder Stein.

Tijdens een slaapplaatstelling van grutto's in de polder Stein op 6 juni 2014 landde hij ineens op een hekpaal, vlak voor mijn neus. Een alarmerende gruttoman met een hele set ringen aan zijn poten. Het was al tegen tien uur s'-avonds en ik kon er een foto van maken die niet al te best was omdat de schemering al was ingevallen. Maar in ieder geval was op de foto te zien dat de vogel geringd was waaronder een aluminium ring met cijfers en letters. De ring was echter jammer genoeg niet af te lezen. Dus de andere dag al vroeg op pad in de hoop de grutto weer terug te zien. En jawel. Bij het betreden van het broedterritorium waar een of meerdere kuikens moesten zitten ging de gruttoman opnieuw druk zitten te alarmeren op een hekpaal. Het lukte me nu wel om goede foto's te maken. Via het vergroten van de foto's kon de aluminium ring deze keer prima worden afgelezen. Het eerste wat opviel was het woord SPAIN dus de grutto was geringd in Spanje. Vervolgens kon de cijferreeks ook worden ontcijferd en dat was 5147484. Daarna op zoek gegaan naar het adres van de ringer. Via wat contacten werd mij een email-adres opgegeven in Spanje en daar foto's en informatie naar toe gestuurd.
Al snel kreeg ik antwoord van het Department of Anatomy, Cell Biology & Zoology. Faculty of Sciences. University of Extremadura. De grutto was afgelopen voorjaar geringd en wel op 18 februari 2014. In de Extremadura (ligt ca. 200 kilometer westelijk van Madrid) nabij het dorp 'Santa Amalia'. Het was de 1e terugmelding die men binnenkreeg en men was bijzonder content met de melding.


Alarmerende gruttoman op hekpaal in de polder Stein. De grutto heeft een aluminium ring om waarop kon worden afgelezen
waar het exemplaar is geringd. Foto: 7 juni 2014.


 
Close up van de poten van de grutto met de ringen. Op de aluminium ring staat het getal 5147484 en 
(naast nog meer tekst) het woord SPAIN. De grutto is dus in Spanje geringd. Foto: 7 juni 2014.


Ook op 10 juni 2014 alarmeerde het paartje grutto's waarvan een geringd exemplaar er nog flink op los.


De geringde grutto landend op een hekpaal. Foto: 12 juni 2014


De geringde grutto en tureluur, gezamenlijk alarmerend. Foto: 12 juni 2014.
Het broedseizoen voor deze twee weidevogelsoorten 
in de polder Stein in het voorjaar van 2014 was uiterst succesvol.

 

Succesvol broedende grutto's in reservaat polder Oukoop in Reeuwijk

De polder Oukoop is een afwisselend veenweidelandschap van weilanden met kleine bosjes en open water in de vorm van veenputten en legakkers. Het gebied ligt in het Groene Hart, oostelijk van de Reeuwijkse Plassen, en behoort tot de gemeente Bodegraven-Reeuwijk. De polder Oukoop biedt voor de traditionele landbouw geen vooruitzichten meer. De melkveehouders zijn weggetrokken of hebben hun bedrijf gestaakt. Het gebied dreigt hierdoor zijn vitaliteit te verliezen. Het enig overgebleven werkend boerenbedrijf in de polder is eigendom van familie De Goeij. Zij zien kansen om veeteelt en natuurbeheer te combineren in een levensvatbaar bedrijf. Door de combinatie van een boerenbedrijf en natuurbeheer kan het unieke landschap én de vitaliteit van de polder behouden blijven. De oplossing voor een goede toekomst van Oukoop komt dus uit het gebied zelf. De provincie Zuid-Holland is enthousiast en maakt dit plan – samen met vele andere partijen waaronder Staatsbosbeheer als grondeigenaar- mogelijk. De komende jaren zullen tal van werkzaamheden gaan plaatsvinden in de polder Oukoop ter voorbereiding van het natuurbeheer wat boer Ardy de Goeij gaat uitvoeren. De natuurboerderij krijgt een omvang van 200 ha, waarbij de veebezetting één koe per ha zal gaan bedragen. Met de ontwikkeling van de Natuurboerderij, die 200 hectare natuur beheert wordt een stevige basis gelegd voor de natuurontwikkeling en het duurzame beheer van de Polder Oukoop.

Mij werd verzocht om net als in 2013 ook dit voorjaar de weidevogels te tellen om een goed beeld te krijgen over de ontwikkeling van de weidevogelstand in de loop der tijd en over hoe succesvol er in Oukoop gebroed wordt. Daarvoor zijn 4 telronden gemaakt waarbij in de 1e telling op 12 april 2014 de aanwezige territoria zijn vastgelegd van de belangrijkste soorten weidevogels. Aanvullend zijn in mei en juni nog drie weidevogel-alarmtellingen uitgevoerd met als doel om te weten te komen in hoeverre de weidevogels, met name toegespitst op de soorten grutto en tureluur,  succesvol gebroed hebben. Vrijwel zo’n beetje alle broedende weidevogels concentreren zich in een 3-tal deelgebieden die ongeveer de helft van de polder omvatten. Dit is al een aantal jaren zo. In het middendeel gerekend vanaf het veenputtencomplex tot aan de voormalige percelen van van der Bunt broeden nauwelijks weidevogels. De verzamelde gegevens betreffen alleen de genoemde 3 deelgebieden.

Dat grutto's met hun kuikens grote afstanden kunnen afleggen werd weer eens bewezen door het verschil in aanwezigheid van alarmerende paren bij twee alarmtellingen in het deel Negenviertel. Op 8 juni 2014 werden geen alarmerende grutto's aangetroffen tijdens een alarmtelling terwijl er wel 5-6 paar grutto's hebben genesteld. Ik ging er van uit dat de ouders met kuikens in noordelijke richting waren vertrokken naar hooilandpercelen bij een veenput. Tot mijn verbazing alarmeerden op 14 juni 2014 drie paartjes grutto's weer in het deel Negenviertel. Net buiten het hooiland waar ze gebroed hadden. Nu verbleven ze in een perceel grasland wat een paar weken eerder was gemaaid en door het wat hogere gras geschikt was als kuikenland. Snel overleg met de boer kon voorkomen dat er gemaaid werd hetgeen wel op de planning stond.

    
Grutto's aanwezig in het broedgebied op 14 juni 2014 in het deel Negenviertel in de polder Oukoop.


Drie foto's van verschillende grutto's gefotografeerd op 14 juni 2014 in het deel Negenviertel
in de polder Oukoop. In totaal alarmeerden 5 grutto's (er scharrelden twee vliegvlugge jongen rond) waarvan drie 
verschillende adulte exemplaren op de foto zijn gezet. Zie de verschillen.

   
Polder Oukoop, alarmtellingen van paren, voorjaar 2014. Onderzoeker: Freek Mayenburg
Datum telling Territoriumtelling 12-april-14 1-mei-14 30-mei-14 8-jun-14  14-jun-2014
Grutto 13-18 16-21 14-17 6-7

    3 (alleen deel
Negenviertel geteld

Tureluur 4-5 4-6 7-8 5-6

        




Overzicht op het noordelijke blok in de polder Oukoop zuidelijk van het fietspad Reeuwijk-Driebruggen. 
In beheer als hooiland dat pas na 15 juni wordt gemaaid. Foto: 2 juni 2014.

 

Over het broedsucces van grutto's in reservaat de Hooge Boezem bij Haastrecht (ZHL)
 en een kijkje in het leven van een gruttofamilie.

Afgelopen winter is een fors deel van het reservaat De Hooge Boezem bij Haastrecht heringericht als water opvanggebied wat opgeslagen kan worden als er sprake is van grote wateroverlast. Delen van het gebied staan nu permanent onder water, er zijn eilandjes die wat hoger uit het water liggen (waar visdiefjes op broeden)  maar ook plasdrasdelen geschikt als voedselgebied voor vogels . Een ander deel van het reservaat bestaat uit vochtige graslanden waar dit voorjaar tenminste 7-8 paartjes grutto's en minimaal 4 tureluurs hebben gebroed. Omdat het gebied goed te overzien is heb ik dit voorjaar diverse uren besteed aan het observeren van de broedende grutto's en later met hun kuikens. Met name als de kuikens wat groter zijn alarmeren grutto's fel op indringers of predatoren dus dan zijn ze met hun kuikens goed te volgen.
Dat die 7-8 paartjes grutto's succesvol gebroed hebben bleek uit waarnemingen tussen 5 juni en 14 juni 2014. In de noordwesthoek van het reservaat alarmeerden op 5 juni 6 adulte grutto's door de aanwezigheid van een blauwe reiger nabij hun kroost. Ook vlak bij de watermolen verbleef een alert paartje grutto's  zittend op een hek om de zaak in de gaten te houden. Langs het fietspad zuidelijk zat een andere alarmerende grutto op een paal op de plek waar ooit een van de watermolens van de voormalige boezem heeft gestaan. Twee gruttokuikens van deze ouder liepen in grasland grenzend aan het fietspad. In het graslandcomplex westelijk van het inundatiegebied verbleven minimaal 2 paartjes grutto's waarvan een paar twee kuikens had die nog maar ruim een week oud waren. Maar de meeste paren in de Hooge Boezem hadden grote kuikens die al zo;n beetje vliegvlug waren.

Een gruttopaar met een kuiken bij zich heb ik over wat langere tijd kunnen volgen. Tussen 24 mei 2014 en 
13 juni 2014 zag ik het jong regelmatig rondscharrelen in een grasperceel dat beweid werd met vier droge koeien en af en toe ook in een aangrenzend hooilandperceel. De ouders zaten er steeds alert en/of alarmerend nabij. Dat dit gruttogezin zo honkvast was verbaasde mij eerlijk gezegd want van grutto's is bekend dat ze soms flinke afstanden afleggen met de kuikens, soms tot wel vele honderden meters. Al op 24 mei 2014 was het gruttojong zo groot (zie onderstaande foto's) dat ik verwachtte dat ouders en jong wel snel verdwenen zouden zijn. Maar zelfs op 13 juni 2014 was het paartje met kuiken nog steeds aanwezig en de ouders alarmeerden nog steeds druk. Op 6 en 7 juni 2014 bleek het jong al goed te kunnen vliegen want het vloog een stukje met de zenuwachtig alarmerende ouders boven mijn hoofd. Ook nadat gruttokuikens vliegvlug zijn begeleiden de ouders de vliegvlugge kuikens nog een tijdje en dat gedrag bleek dus ook bij dit paar het geval te zijn. Vliegvlugge kuikens zwerven eerst nog een tijdje als groepjes rond als hun ouders hen hebben verlaten maar laten zich vervolgens op gruttoverzamelplaatsen zien om er samen met volwassen grutto's een tijdje de nacht door te brengen alvorens ze wegtrekken zuidwaarts.


Een luid alarmerende grutto op een boerenhek verraadde dat er kuikens in de buurt moesten zijn. Dat klopte ook. 
Na een half uurtje observeren kwam ik tot de conclusie dat het paar van de drie of vier gelegde eieren nog een kuiken 
had overgehouden. Foto: 24 mei 2014.


Grutto luid alarmerend op 6 juni 2014 met op de achtergrond het geel van koolzaadachtige planten.


Uit het risicovolle leven van een grutto-kuiken. Wat zijn dat voor een rare klapperende dingen op de achtergrond?
Foto's: 24 mei 2014.

   
Oh, is dat nu een grauwe gans lijkt het grutto-kuiken te zeggen. Moeder grutto vindt het allemaal maar niks en alarmeert er flink op los.
Foto's: 24 mei 2014.

 


Grutto houdt de wacht vanuit de lucht over zijn jong. Foto: 15 mei 2014.



Een blauwe reiger, een langs vliegende ooievaar en een overvliegende kleine mantelmeeuw. Het grutto-paartje had het er 
druk mee om hun (nog enige) jong te beschermen. Maar ze wisten ze allemaal te verdrijven.


  
De rust lijkt teruggekeerd. Het grutto-kuiken gaat weer op jacht naar insecten in het hoge gras. Prima kuikenland.
Moeder grutto blijft ook nu nog uiterst waakzaam. Foto's: 24 mei 2014.


Prima kuikenland voor jonge grutto's. Pollerige structuur met hier en daar stukjes hoog gras. De twee grutto-ouders 
zijn waakzaam. Het perceel werd beweid met vier 'droge' koeien. Foto: 24 mei 2014.




Het gruttokuiken begon al de eerste veertjes te krijgen. Zou over ruim een week de eerste vliegoefeningen beginnen verwachtte ik.
Foto: 24 mei 2014. Maar pas op 6 juni 2014, twee weken later dus, bleek het kuiken redelijk goed te kunnen vliegen. 


Foto van 7 juni 2014 met hetzelfde gruttokuiken als op de foto hierboven maar nu een stuk groter. Het jong vloog een 
paar keer kleine rondjes, was blijkbaar aan het oefenen, en landde niet ver van mij om direct weer
verder te gaan met voedsel zoeken. En een van de ouders maar alarmeren op een hekpaal.


Deze foto laat zien dat het al om een echte grutto gaat die bijna zelfstandig is. Foto: 7 juni 2014.


Weer hetzelfde vliegvlugge gruttojong kuierend op een vochtige plek tussen de blaartrekkende boterbloemen 
maar nu op 13 juni 2014.


Nog een keer een alarmerende grutto-ouder op een hek. Op de achtergrond dreigt een nog veel groter gevaar 
n.l. de bouw van steeds meer en als maar grotere loopstallen in agrarische gebieden met alle gevolgen van dien. Foto: 22 mei 2014.

       
Links: Alarmerende grutto op gedenkpaal waar boezemmolen nr. 4 heeft gestaan in de buurt van zijn gruttokuikens op 5 juni 2014.

Rechts: Alarmerende grutto op hek met op de achtergrond de bebouwing van de Hofkamp in Haastrecht. 
Het vliegvlugge jong bleek zich net achter het raster te bevinden en vloog op naar het aangrenzende weiland. Foto: 6 juni 2014. 

 

Nieuwe gruttoverzamel/slaapplaats in de Hooge Boezem bij Haastrecht?

Over gruttoverzamelplaatsen gesproken. Al ruim twee weken verblijft er overdag (en wellicht ook s'-nachts) een groep grutto's van ca. 75-100 exemplaren op een eilandje dat plasdras staat in het inundatiedeel van de Hooge Boezem. Een paar tellingen met de telescoop lieten zien dat het om volwassen grutto's gaat. Geen vliegvlugge jongen erbij dus. Op 6 juni 2014 om 13.20 was de groep nog groter n.l. 160 stuks. Ze zaten vrijweg maar de zon scheen er goed op zodat redelijk goed waargenomen kon worden dat het overwegend exemplaren waren in broedkleed. Geen vliegvlugge kuikens of wellicht hooguit een enkel exemplaar. Een paar dagen later op 10 juni 2014 verbleven volgens Morrison Pot om 21.35 uur s'-avonds 374 grutto's op de plasdras. Op 12 juni 2014 werden door Ton de Groot rond 13.00 uur zelfs 420 grutto's geteld.


Een gruttogroep bestaande uit 160 exemplaren op plasdras perceel in de Hooge Boezem op 6 juni 2014 omstreeks 13.20 uur.
Op 10 juni 2014 om 21.35 uur telde Morrison Pot maar liefst 374 exemplaren.


Een gedeelte van de ca. 160 rustende grutto's in de Hooge Boezem wat verder in beeld gebracht. Ook op de foto verschillende 
kleine mantelmeeuwen. Deze meeuwensoort heeft zich de laatste jaren min of meer gespecialiseerd in het grijpen en opvreten 
van jonge weidevogels of restanten ervan op gemaaide agrarische graslanden. Foto: 6 juni 2014.

Gruttoverzamelplaats polder Stein Noord in Reeuwijk.
De aantallen overnachtende grutto's op de (al een paar jaar in gebruik zijnde) verzamelplaats in de polder Stein bleven dit voorjaar tamelijk beperkt zoals onderstaande tabel laat zien. Op de eerste avondtelling op 24 mei 2014 werden ruim 200 grutto's geteld die naar de verzamelplaats kwamen om er te slapen. In de loop van juni namen de aantalen zelfs af w.s. had dit te maken met het zich verplaatsen naar de Hooge Boezem bij Haastrecht. Blijkbaar is dit gebied toch aantrekkelijker (het is veel ruimtelijker) voor grutto's om er de nacht door te gaan brengen

Polder Stein Plas/dras Gruttoslaapplaats na broedseizoen 2014
Datum tijdstip aantal grutto's waarnemer Adulten Vliegvlugge jongen
24-mei-14 22.00 208 HvG 208 0
26-mei-14 21.50 185 FM 185 0
30-mei-14 21.20 47 FM 47 0
30-mei-14 22.10 141 FM 140 1
31-mei-14 22.10 112 FM 109 3
1-jun-14 22.10 197 HvG 192 5
3-jun-14 22.15 150 FM ? ?
6-jun-14 21.40 83 FM 78 5
6-jun-14 22.15 197 FM ? ?
10-jun-14 22.04 140 PPS ? ?
11-jun-14 22.15 104 HvG 101 3
16-jun-14 22.20 37 FM 26 11
26-jun-14 22.25 31 HvG 9 22

 

 

Succesvol broedseizoen in het weidevogelreservaat Benschopper Boezem 
in het voorjaar 2014.

Waarom broeden weidevogels zo graag in het (SBB) perceel op onderstaande foto's?  Allereerst: Het perceel is vochtig en heeft de afgelopen winter ten dele plasdras gestaan. Het heeft een pollerige vegetatiestructuur. Een groot deel van de vegetatie is vrij laag, wel afwisselend van hoogte. Soorten als geknikte vossenstaart, waterpeper en lokaal hoog opgaand rietgras domineren. Een ander deel van het perceel behoort weer tot het grote vossenstaart-veldzuringtype. Juist deze variaties zijn niet alleen geschikt als broedplaats maar ook als kuikenland. 

Al vanaf 1997 worden de weidevogelontwikkelingen in de het SBB reservaat de Benschopper Boezem nauwlettend gevolgd in het gedeelte gelegen tussen de Tiendweg en Ysseldijk. Het betreft een blok van ca. 10 hectare dat speciaal voor de weidevogels wordt beheerd. Het heeft een wat hogere waterstand t.o.v. het omringende agrarische grasland en de maaidatum ligt na 15 juni. Door het vroege voorjaar van 2014 begonnen de kieviten al heel vroeg met nestelen en ook de grutto's waren een stuk vroeger met nestelen dan in andere jaren.

Situatie voorjaar 2014 Benschopper Boezem.
 
Beeld van het reservaat Benschopper boezem tussen de Tiendweg en de Provinciale weg Oost op 11 april 2014. 
De greppels  nog lekker vochtig zoals op de rechter foto is te zien en alleen op de wat hoger gelegen  delen 
van het reservaat was er sprake van grasgroei. Aantrekkelijk voor weidevogels dus.

Beeld van het reservaat Benschopper boezem tussen de Tiendweg en de Provinciale weg Oost op 12 mei 2014.
Nog steeds met vochtige plekken.

Territoriumkartering 14 april
Zie de onderstaande tabel

Alarmtelling 15 mei 2014
Grutto 8-9 paar
Tureluur 4-5 paar
Scholekster 1 paar
Agrarische percelen aangrenzend aan weerszijde reservaat waren gemaaid. De weidevogels alarmeerden in het reservaat zelf.

Alarmtelling 30 mei 2014
Grutto 6-7 paar
Tureluur 3-4 paar
Scholekster 1 paar
Binnen het reservaatgedeelte zelf alarmeerden nog maar twee paartjes grutto, een paartje tureluur en een scholekster. De andere grutto- en tureluurparen verbleven net buiten het reservaat waarvan de meesten aan de westkant op agrarisch beweide percelen die al eind april gemaaid waren.

Alarmtelling 6 juni 2014
Het reservaat was zo goed als leeg.
Grutto 1 paar + vliegvlug kuiken op de oostelijke kade grenzend aan reservaat
Tureluur 2 paar
11 adulte grutto's verbleven als groepje in een agrarisch weiland aan de westkant van het reservaat.

 

Opmerking bij onderstaande tabel. 2011 was een slecht broedjaar. Dat had een oorzaak. Het reservaat lag er in het voorjaar uiterst droog bij en om die reden lieten de weidevogels het afweten.

Weidevogelontwikkeling Benschopper Boezem, het gedeelte tussen 
Tiendweg - Provinciale  Weg Oost
Soort  1997 1999 2000 2001 2002 2004 2006 2007 2011 2014
Grutto 6 3 9 6 5 5 8 11 1-2 10-12
Kievit 14 14 9 8 12 10 16 24 4-6 13-15
Tureluur 3 2 4 3 4 5 3 4 0-1 3-4
Scholekster  2 2 0 1 1 2 1 1 0 1

 

Te lage productie van jonge grutto's op agrarisch gebied

Ondanks alle inspanningen in de afgelopen 30 jaar om de Nederlandse weidevogels te beschermen, gaat het bijzonder slecht met vogels van het agrarische gebied. De belangrijkste oorzaken hiervan zijn intensivering van de landbouw en verstedelijking, waardoor de productie van jongen niet meer opweegt tegen de jaarlijkse sterfte. Naast de enorme afname of zelfs verdwijning van veel soorten uit het intensief geëxploiteerde agrarische gebied, gaan veel soorten ook achteruit in sommige (reservaat)gebieden terwijl die toch speciaal voor deze soorten worden beheerd. 

Alleen in gebieden met voldoende extensief agrarisch beheer is (door de Rijksuniversiteit Groningen) aangetoond tijdens uitgebreid onderzoek tussen 2007-2010 worden genoeg jonge grutto’s geproduceerd om de sterfte te compenseren. Dit zijn gebieden waar pas na 15 juni wordt gemaaid, waar de grondwaterstand voldoende hoog is, waar de vegetatie kruidenrijk is zodat er voldoende grote insecten voor de jongen te vinden zijn en voldoende dekking is, en waarvan het oppervlak groot genoeg is. Op grond van deze resultaten stelt men dat grutto’s in het Nederlandse landschap behouden kunnen worden als er maar voldoende grote extensief beheerde weidevogelgebieden zijn. Het onderzoek toonde verder aan dat een grutto-ei dat wordt gelegd op intensief land ongeveer een 17 keer kleinere kans heeft om een volwassen broedvogel te worden dan een ei dat wordt gelegd in extensief gebied.

Een voorbeeld waarom het zo mis gaat op agrarisch grasland met de grutto's 
en andere weidevogels: de polder Keulevaart nabij Haastrecht.

Tot in de jaren zeventig van de vorige eeuw was de polder Groot Keulevaart een belangrijke polder voor broedende weidevogels. In die jaren leverde territoriumkarteringen nog een aantal grutto's op wat jaarlijks varieerde van 50-60 broedparen. Op grond van die aantallen (en de andere weidevogels) werd de polder aanvankelijk door de Overheid aangewezen als toekomstig reservaatgebied, maar uiteindelijk is het er toch niet van gekomen. De polder die voor weidevogels tot dan door het tamelijk extensieve gebruik prima functioneerde als brongebied is door door het intensiveren van de landbouw en het ontbreken van broedsucces langzaam maar zeker overgegaan naar putgebied wat betekent dat de reproductie van grutto's lager is dan de sterfte. 


Overzicht van de polder Groot Keulevaart op 6 mei 2014 met gemaaide graslanden. 

In het voorjaar van 2014 is het broedseizoen van weidevogels ook in het agrarische deel van de polder Groot Keulevaart gevolgd. Het betreft het poldergedeelte zuidelijk van de Tiendweg, oostelijk van het Doovegat, grenzend aan het nieuwe fietspad aan de zuidkant en oostelijk grenzend aan een reservaat van Staatsbosbeheer, De Benschopper Boezem. 
Een blok van naar schatting zo'n 30-40 hectare oostelijk van het Doove Gat is begin mei in een keer gemaaid. Een 2e blok in Groot Keulevaart meer oostelijk gelegen is ook begin mei in een keer gemaaid. Dit blok was nog groter, naar ik schat zo'n 50-60 hectare. 
Het moge duidelijk zijn dat jonge weidevogels maar weinig kans maakten te overleven op zo'n enorm kaal biljartlaken zonder enige dekking. Ook langs de oevers van percelen bleef maar weinig vegetatie gespaard. Ongeveer 15%, verdeeld in twee blokken en bedoeld als kuikenland werd later gefaseerd gemaaid. De percelen vallen in de categorie mozaiekbeheer met uitgestelde maaidatum waar de boeren subsidie voor krijgen als ze later maaien. Er verbleven eind mei inderdaad alarmerende grutto's in de ongemaaide percelen maar het ging om maar enkele paren. Een paar van de later gemaaide percelen lagen meer oostelijk en grensden tegen gronden van Staatsbosbeheer aan die als bloemrijk schraalland en moeras worden beheerd. 


Dit blok, ter grootte van ca. 50-60 hectare, en meer oostelijk gelegen t.o.v. de eerste foto, werd eveneens begin mei gemaaid.

Een nogal somber verhaal realiseer ik me. Maar het wijkt niet veel af van mijn andere talloze waarnemingen op agrarische graslanden rond Reeuwijk, ook in polders waar aan (gesubsidieerd) agrarisch beheer wordt gedaan. Ik schrijf dit vandaag, het is 15 juni 2014 en wat opvalt is dat in de voorgaande dagen in de reservaten nog steeds flinke aantallen grutto's en tureluurs met bijna vliegvlugge kuiken alarmeren, terwijl het in grote delen van het agrarische boerenland al een paar weken oorverdovend stil is. Op een paar uitzonderingen na dan.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen