25 november 2012    Gruttonieuws  over het broedseizoen 2012
Over het broedsucces van grutto's in polders rond Reeuwijk-Haastrecht 
en grutto's op o.a. de gruttoverzamelplaats polder Stein

Maaien in het voorjaar van 2012

Het is 20 mei 2012. Tot nu toe is er nog maar weinig agrarisch grasland in de polders van het Groene Hart rond Reeuwijk-Haastrecht gemaaid. Verheugende aantallen alarmerende weidevogels waaronder grutto's kom ik zo hier en daar op mijn zwerftochten tegen. Maar ook diverse polders die ondanks dat er nog niet gemaaid is inmiddels vrijwel gruttoloos zijn geworden. Vandaag 21 mei 2012 zijn behoorlijk wat boeren gaan maaien. De vooruitzichten met het weer zijn goed.  In de week van 21 t/m 28 mei is een groot deel van het agrarische grasland gemaaid. Wat bij het maaien van het agrarisch grasland opviel waren de grote aaneengesloten blokken die op een moment werden gemaaid. Soms werd zo'n beetje al het grasland van bedrijven in een keer gemaaid. De koeien bleven op stal en gingen pas later naar buiten toen het gras op de gemaaide percelen weer graasbaar was. Eind mei was een (beperkt) aantal percelen met uitgestelde maaidatum nog niet gemaaid.

De plasdras in de polder Stein in Reeuwijk vanaf eind mei goed in de gaten gehouden om te zien of er al grutto's (met vliegvlugge kuikens) zouden komen overnachten. En ook zich verzamelende groepen grutto's in polders observeren op de aanwezigheid van vliegvlugge jongen. Vanuit de hoop dat er nu eindelijk eens een voorjaar is met betere  broedsuccessen van grutto's en andere weidevogels dan in de voorgaande 5 jaar.


Wakende gruttoman op hek in een kruidenrijk hooiland. De kuikens in de buurt rondscharrelend. 
Foto 13 mei 2012 reservaat Staatsbosbeheer polder Lang Roggebroek Reeuwijk.

Voor meer informatie over grutto's in het vroege voorjaar van 2012 klik hier

 

SOVON luidt de noodklok over het boerenland

Het boerenland wordt het steeds stiller. Driekwart van de in boerenland broedende vogels is sinds 1960 verdwenen. En er lijkt geen echte kentering in zicht. Door de voortschrijdende intensivering en op maximale productie gerichte bedrijfsvoering verarmt de biodiversiteit van het boerenland in hoog tempo. Dat blijkt uit de jaarlijkse Vogelbalans die Sovon Vogelonderzoek Nederland presenteert op de Landelijke Dag op zaterdag 24 november 2012.

Boerenlandvogels in het nauw
Een reconstructie toont aan dat alle boerenlandvogels samen een verlies van 3,3 tot 5,7 miljoen broedparen incasseerden in een gebied dat ruim twee derde van Nederland beslaat. Niet alleen weide- en akkervogels zijn het slachtoffer, maar ook soorten van kleinschalig cultuurlandschap. De veldleeuwerik is de grootste verliezer. Tot in de jaren zestig was de melodieuze zang van deze soort nog veel te horen, maar in een halve eeuw tijd verdween er ongeveer een miljoen broedparen. In de intensief beheerde en monotone graslanden en akkers vinden veldleeuweriken steeds minder nestgelegenheid. Ook andere soorten zoals de patrijs (-93%) en ringmus (-93%) zijn nog maar nauwelijks te vinden in het boerenland. Van de grutto resteert nog maar een derde van de broedpopulatie.


Graspieper. In de Groene Hart polders rond Reeuwijk volledig verdwenen als broedvogel.


Veldleeuwerik. In de Groene Hart polders rond Reeuwijk vrijwel volledig verdwenen als broedvogel.

 

Opgroei van gruttokuikens en de gevaren

Een belangrijke factor voor het broedsucces van grutto's (en andere weidevogels) is die van het tijdstip waarop begonnen wordt met broeden en opvolgend de opgroei van de kuikens. Dit in samenhang met het tijdstip dat een groot deel van de agrarische graslanden wordt gemaaid. 

Om vliegvlug te worden duurt het ongeveer 9-10 weken vanaf eileg tot aan zelfstandig worden van de vliegvlugge kuikens. Die 9-10 weken kunnen verdeeld worden in een paar fases. Een dag of vier met de eileg en daarna ongeveer 23 dagen broeden. Na het uitkomen van de eieren duurt het ongeveer 5 (tot maximaal 7) weken voordat de kuikens vliegvlug zijn en volledig zelfstandig. Gruttokuikens tot ongeveer twee weken oud hebben de gewoonte zich te drukken als er gevaar dreigt. Ook bij het naderen van een maaimachine blijven de meeste gruttokuikens jonger dan twee weken gedrukt liggen en we mogen aannemen dat zoiets niet goed afloopt. Gruttokuikens die ouder zijn dan twee weken zetten het eerder op een lopen als de maaimachine nadert en daarvan overleeft een zeker deel. Hier hebben we het o.a. over kuikens die door de boer worden opgemerkt en over de sloot worden gezet om erger te voorkomen. Maar om welk deel dat (in percentages) gaat weet ik niet. Ik heb het in ieder geval niet in de boeken kunnen vinden. 

Mijn persoonlijke ervaring is in ieder geval dat in het voorjaar van 2012 door het later maaien tussen 21-27 mei een groter deel van de gruttokuikens betere kansen hadden om het maaien te overleven omdat ze al ouder waren dan die genoemde 14 dagen. Dat bewees zich zo hier en daar ook in polders door het alarmeren van diverse paren grutto's in de overgebleven nog niet gemaaide percelen. Wat wel een probleem vormde was de schaal waarop er werd gemaaid. Diverse (bijna altijd intensieve bedrijven met grote loopstallen) kozen er dit voorjaar om de koeien binnen te houden tot na de 1e snede. Daardoor werden grote blokken ineens gemaaid zodat halve polders er in tijd van een/twee dagen als een biljartlaken bijlagen. In die polders was het al snel na het maaien opmerkelijk stil met het alarmeren van weidevogels.


Een vroeg vliegvlug gruttojong. Op 27 mei 2012  waargenomen. Nog maar weinig gruttokuikens waren op die 
datum vliegvlug. Een gruttopaar waakte en alarmeerde fel om twee al vliegvlugge kuikens te beschermen. Op 2 juni 2012 zag ik 
deze familie opnieuw vrijwel op dezelfde plek als eerder op 27 mei 2012. De ouders nog steeds waakzaam over de twee kuikens 
die al uitstekend konden vliegen.

Een ander vliegvlug gruttokuiken. Foto 6 juni 2012. Twee jongen waren aanwezig met alarmerende ouders
in de buurt.


Jonge nog maar net vliegvlugge grutto vliegt over de sloot naar een ander stuk grasland. Foto: 6 juni 2012.


Wakende grutto houdt de lucht in de gaten op het mogelijk verschijnen van vliegende predatoren. 
Zittend tussen kruipende boterbloemen.

 

Fotobeeld van tussen 21-26 mei 2012 gemaaide agrarische graslanden
De laatste week van april en de eerste twee weken van mei waren aan de natte kant. Nogal wat boeren 
besloten daarom om de koeien op stal te houden en vooruitlopend op het weideseizoen eerst een groot deel 
van het agrarisch grasland te maaien.

Polder Keulevaart zuidelijk van Haastrecht in de Lopikerwaard op 27 mei 2012. Foto genomen vanaf het 
nieuwe fietspad. Al het grasland op de foto is gemaaid. Alleen aan west- en de oostkant waren nog verschillende percelen 
ongemaaid (deze zijn rond 30 mei gemaaid). Er alarmeerden op 27 mei 2012 nog wel een 10-tal grutto's op een overvliegende 
bruine kiekendief.

Polder Vlist Westzijde in de Lopikerwaard op 27 mei 2012. Het grootste deel van het grasland  op de foto 
is inmiddels gemaaid.


Polder Stein zuid nabij Hekendorp op 21 mei 2012. Een zeer groot blok grasland  op de achtergrond 
is gemaaid. Overigens broeden hier al jaren geen grutto's meer.

Polder Stein zuid westelijk deel op 27 mei 2012. Al het grasland op de foto is gemaaid, ook noordelijk van 
de Tiendweg.Daar hebben dit voorjaar enkele grutto's gebroed. Na het grootschalige maaien werden al snel geen 
alarmerende exemplaren meer aangetroffen.

Polder Stein zuid westelijk deel op 27 april 2012. Foto is genomen vrijwel gelijk aan de foto hier boven.
Een grote grasvlakte. Er valt amper een bloemetje te herkennen. 

 

Broedseizoen 2012 reservaat polder Stein in Reeuwijk. 

Ook dit voorjaar is in het polderreservaat Stein een globale kartering uitgevoerd op het voorkomen van een paar broedende weidevogels. Dit in relatie tot het broedsucces waarvoor in mei/juni twee alarmtellingen zijn uitgevoerd. Net als in voorgaande jaren blijkt dat het broedsucces van de drie gevolgde soorten in het reservaat goed is. Bekijk hiervoor de onderstaande tabel maar eens. Het aantal broedparen vermindert weliswaar  in de loop van het broedseizoen door allerlei oorzaken maar toch blijven er voldoende alarmerende paren over die bewijzen dat er voldoende kuikens vliegvlug worden.
Datum Grutto Tureluur Scholekster Type telling
14-apr-12 28-33 9 9 Territoriumtelling paren
13-mei-12 22-24 11 9 Alarmtelling paren
7-jun-12 15-17 16 11-12 Alarmtelling paren

Ganzen in het reservaat polder Stein en de relatie met weidevogels.
Grote aantallen ganzen huizen het jaarrond in reservaat Stein. In de wintermaanden komen dagen voor dat 3000-5000 ganzen aanwezig zijn vooral bestaande uit de soorten kol- grauwe- en brandgans. Daarnaast broeden er forse aantallen ganzen en pleistert een fors aantal nog niet geslachtsrijpe brandganzen in de broedtijd in het reservaat. Een globale telling tijdens het weidevogelonderzoek voorjaar 2012 leverde ca. 75 paar grauwe ganzen (met kuikens) op en ca. 100 brandganzen (met kuikens). Tijdens het broedseizoen was ook nog een groep van 500-600 brandganzen aanwezig zonder broedresultaat omdat ze nog niet geslachtsrijp waren. Binnen de jacht- en vogelaarswereld is er nogal wat discussie of die grote aantallen ganzen geen negatieve invloed hebben op broedende weidevogels. Wel is uit Friese ervaringen bekend dat in het vroege voorjaar, als er grote aantallen ganzen aanwezig zijn in het broedbiotoop van weidevogels, de uit het wintergebied terugkerende weidevogels deze gebieden soms de rug lijken toe te keren.


Gruttoverzamelplaats polder Stein 2012 na de broedtijd
Na de broedtijd slapen adulte grutto's en wat later ook vliegvlugge grutto's bij voorkeur op gruttoverzamelplaatsen. Ook eind mei t/m juli 2012 zijn op de gruttoverzamelplaats polder Stein avondtellingen uitgevoerd. Op de tabel zien we dat grote aantallen adulte grutto's zo tussen 30 mei en 7 juni kwamen slapen. Maar zonder vliegvlugge kuikens.
Pas op 11 juni 2012 werden de eerste vliegvlugge kuikens op de plasdras gezien. De meeste adulte grutto's zijn toen naar elders vertrokken. Alleen een klein aantal volwassen grutto's met vliegvlugge kuikens kwamen nog een tijdje s'avonds om te slapen. Jammer genoeg is de verzamelplaats na 20 juni niet meer door grutto's gebruikt omdat deze volledig droog is gevallen. En daardoor niet meer aantrekkelijk om er te overnachten.


Gruttoverzamelplaats in polder Stein droog staand in de maanden Juli-Augustus 2012

Gebied polder Stein plasdras datum  Aantal grutto's Aandeel vliegvlugge jongen Tijdstip Waarnemer
Polder Stein plasdras 27 mei 2012  16 0 20.45 FM
Polder Stein plasdras 30 mei 2012 80-100 ? 23.50 FM
Polder Stein plasdras 2 juni 2012 327 0 21.25 FM
Polder Stein plasdras 4 juni 2012 243 0 20.40 FM
Polder Stein plasdras 5 juni 2012 905 0 22.20 HvG
Polder Stein plasdras 7 juni 2012 617 0 22.30 HvG
Polder Stein plasdras 11 juni 2012 58 6 14.55 FM
Polder Stein plasdras 11 juni 2012 171 11 20.20 FM
Polder Stein plasdras 11 juni 2012 520 ? 22.15 FM
Polder Stein plasdras 12 juni 2012 23 14 19.45 FM
Polder Stein plasdras 19 juni 2012 33 24 21.10 FM
Polder Stein plasdras 21 juli 2012 0 0 avond HvG
Polder Stein plasdras 28 juli 2012 0 0 avond FM

Gruttobroedsucces voorjaar 2010

Aantallen grutto's op verzamelplaats polder Stein na het broedseizoen 2010

Datum aantal grutto's waarvan juvenielen tijdstip
20-mei-10

20

0 21.30
25-mei-10 270 0 21.50
26-mei-10 310 0 22.00
27-mei-10 140 0 22.00
1-jun-10 340 ? 21.45
3-jun-10 830 ? 22.20
7-jun-10 820 ? 22.35
14-jun-10 800 ? 22.00
15-jun-10 874 ? 22.25
28-jun-10 72 25 21.30
28-jun-10 510 ? 22.25
4-jul-10 63 60 21.15
8-jul-10 61 59 22.15
9-jul-10 73 71 22.15
17-jul-10 140 135 21.30
19-jul-10 210 201 22.25
21-jul-10 163 163 22.25
2-aug-10 41 40 22.00

Ter vergelijking ook nog de avondtellingen op gruttoverzamelplaats polder Stein in het voorjaar van 2010

 


Weidevogels in Reeuwijk (polder Oukoop-Negenviertel 2012)

Aan de noordkant van de polder Oukoop net ten zuiden van het fietspad broedden op grasland van Staatsbosbeheer diverse weidevogels. Een telling begin mei gaf het volgende aantal alarmerende paren te zien. 5-6 grutto's, 6 kievit, 2 scholekster en 1-2 tureluurs. De SBB-percelen zijn pas na 15 juni gemaaid en het broedsucces was goed.

In het agrarische middendeel van de polder Oukoop broedden nauwelijks weidevogels (meer) en grutto's ontbreken er volledig.

In het zuidelijk deel van Oukoop (voormalige percelen Cor Stoppelenburg) werden half april 2-3 broedterritoria van grutto's vastgesteld en een tureluur. Aan het begin van juni alarmeerden er geen weidevogels meer in dit reservaatblok. Vermoedelijk zijn de grutto's met hun kuikens naar het polderdeel Oukoop Negenviertel verkast.

In het polderdeel Oukoop Negenviertel werden half april 5-6 broedterritoria van grutto's vastgesteld zo'n beetje allemaal in het voormalige (hooiland)perceel van Jansen, nu eigendom van Staatsbosbeheer. Verder hier nog een tureluur, een scholekster en een slobeend. Op 11 juni 2012 alarmeerden in en rond dit perceel 4 gruttoparen (twee paar met bijna vliegvlugge kuikens) en drie paartjes tureluurs. Een tureluur had nog betrekkelijk kleine kuikens niet ouder dan twee weken.

 

Polder Keulevaart en deel Hoonaard (Lopikerwaard) zuidelijk van Haastrecht

In het polderdeel Hoonaard zijn sinds kort in het reservaat van Staatbosbeheer twee plasdras plekken aangelegd. In de hooilanden rond de meest noordelijke plasdras heeft een klein aantal grutto's gebroed (geschat 5-6 paar). Rond 15 juni 2012 alarmeerden daar nog verschillende paren van. Grutto's gingen ook gebruik maken van de plasdras om te slapen. Maar het ging om betrekkelijk kleine aantallen. Een paar tellingen zijn uitgevoerd te zien in onderstaande tabel.

Binnen de polder Keulevaart ligt ook een stukje weidevogelreservaat ter grootte van ca. 10 hectare binnen de voormalige Benschopper Boezem. Het graslandcomplex (wat noordelijk van de Tiendweg ligt) stond tot voor kort bekend als een belangrijk broedgebied voor weidevogels. Dit voorjaar echter broedden er nauwelijks weidevogels en grutto's lieten het hier helemaal afweten. Wel broedden er in agrarische graslanden tussen het reservaat en de Hoenkoopse Buurtweg 11-13 gruttoparen en daarvan heeft ongeveer de helft een of meer jongen groot gebracht bleek uit alarmtellingen in Juni uitgevoerd.

Gebied polder Keulevaart (Hoonaard) plasdras datum  Aantal grutto's Aandeel vliegvlugge jongen Tijdstip Waarnemer
Polder Keulevaart (Hoonaard) 27 mei 2012  39 ? 21.05 FM
Polder Keulevaart (Hoonaard) 19 juni 2012 50 3 12.45 FM
Polder Keulevaart(Hoonaard) 20 juni 2012 43 5 15.00 FM



Gruttojong langs een slootkant op 6 juni 2012. Het ouderpaar in de buurt, zenuwachtig heen en weer vliegend en luid alarmerend. Het bleek om twee kuikens te gaan. Ze konden al vliegen. Dat werd bewezen door na het maken van de foto op de vleugels te gaan. 



Alarmerende gruttoman.

 

Grutto's in de Hooge Boezem bij Haastrecht

Overzicht van het reservaat de Hooge Boezem bij Haastrecht langs het riviertje de Vlist. 

De Hooge Boezem was in 2012 broedplaats van flink wat gruttoparen (10-12 paar: bron Cor Oskam). Verschillende ouderparen met een of meer kuikens werden gezien op 27 mei 2012 en latere data. Er wordt pas na 15 juni gemaaid en flink wat gruttokuikens zijn vliegvlug geworden. Diverse gruttoparen verbleven in hooilandpercelen vlak langs het nieuwe fietspad en konden goed worden gevolgd tijdens het opgroeien van de kuikens.



Alarmerende grutto-ouder met gruttokuiken niet ouder dan 14 dagen. Foto 27 mei 2012.


Gruttovrouw met jong van ca. 14 dagen oud. Foto 27 mei 2012


Gruttokuiken van ongeveer 3,5 week oud tussen een mooi gevarieerde vegetatie bestaande uit hoog en laag gewas. 
Foto: 4 juni 2012

Gruttokuiken van ongeveer 3,5 week oud. Foto: 4 juni 2012

Gruttokuiken van ongeveer 3,5 week oud druk pikkend naar insecten. Foto: 4 juni 2012


Grutto-ouder met twee halfwas kuikens van ongeveer drie weken oud. Foto 4 juni 2012.

In de Hooge Boezem bij Haastrecht is een paar jaar geleden natuurontwikkeling uitgevoerd in opdracht van de eigenaar, de Stichting Zuid-Hollands Landschap. Graslandpercelen zijn geplagd en men heeft plasdras plekken gemaakt met in het midden eilandjes welke kunnen dienen als broedplaats voor visdiefjes. Na het broedseizoen van 2012 kwamen groepen grutto's slapen op de plasdras. Een paar avond- en dagtellingen zijn uitgevoerd. De plasdras ligt vrij ver weg waardoor het zonder telescoop minder goed mogelijk was om adulte en vliegvlugge jonge grutto's van elkaar te onderscheiden.

Gebied Hooge Boezem Haastrecht plasdras datum  Aantal grutto's Aandeel vliegvlugge jongen Tijdstip Waarnemer
Hooge Boezem Haastrecht plasdras 27 mei 2012  11 ? 21.20 FM
Hooge Boezem Haastrecht plasdras 4 juni 2012 90 ? 19.55 FM
Hooge Boezem Haastrecht plasdras 5 juni 2012 56 0 10.35 FM
Hooge Boezem Haastrecht plasdras 5 juni 2012 111 0 14.55 FM
Hooge Boezem Haastrecht plasdras 12 juni 2012 82  minimaal 4 18.55 FM


Alarmerende gruttoman in de Hooge Boezem bij Haastrecht 
op paal die staat op de plek waar vroeger watermolen nr. 4 
heeft gestaan.


Wakend gruttowijfje  in de Hooge Boezem bij Haastrecht op paal 
die staat op de plek waar vroeger  watermolen nr. 2 heeft gestaan.

 

                                    Een stukje dagboek: op zoek naar juveniele grutto's 
4 Juni 2012

Bijna de hele dag had het geregend. Temperaturen extreem laag n.l. ongeveer 10 graden. Pas rond 15.30 uur klaarde het weer op. In de avond op pad gegaan naar twee verschillende plasdraspercelen om te zien of er al grutto's kwamen overnachten. Op de plasdras van de Hooge Boezem bij Haastrecht zaten om ongeveer 20.00 uur zo'n 90 grutto's. De grutto's zaten te ver af om te zien of er al vliegvlugge jongen bij zaten. Op de plasdras in het poldertje van de Hoonaard (polder Keulevaart) geen grutto's. 

Daarna snel doorgefietst naar de plasdras langs de Twaalfmorgen in de polder Stein. In een agrarisch grasland langs de plasdras liepen 63 volwassen grutto's voedsel te zoeken. Geen vliegvlugge kuikens er bij. Op de plasdras zelf zaten verspreid over twee percelen nog eens 107 grutto's. Mooi te observeren met de verrekijker. Niet te ver weg mooi beschenen door een avondzinnetje. Hier alleen maar volwassen grutto's. Het tijdstip van waarnemen was 20.55 uur.

10 juni 2012
Overdag op pad geweest voor alarmerende grutto's. In de reservaten Hooge Boezem bij Haastrecht, polder Stein-Oukoop en Benschopper Boezem (deel Hoonaard) nog steeds flink wat alarmerende paren. Ook in agrarisch grasland nog een klein aantal alarmerende gruttoparen met halfwas kuikens en in niet nog gemaaide agrarische percelen alarmeerden ook verschillende gruttoparen.

30 juni 2012
Nog maar een enkel paar alarmerende grutto's bij een rondje Haastrecht-Hekendorp-Reeuwijk. Drie paren op agrarisch grasland in de polder Keulevaart en een paar in reservaat Stein.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen