17 oktober 2011     Gruttonieuws uit het Reeuwijkse.
Ontwikkelingen op de (grutto)verzamelplaats polder Stein voorjaar 2011.

Het is begin augustus 2011. Het weidevogelseizoen is zo goed als afgelopen. De plasdras staande gruttoverzamelplaats in de polder Stein bij Reeuwijk ligt er s'-avonds weer verlaten bij; geen grutto meer te bekennen. Ook de juveniele vliegvlugge grutto's komen niet meer slapen. Ze zijn vertrokken naar andere gebieden  waar grutto's zich verzamelen neem ik aan. Misschien zijn ze, net als de volwassen grutto's (die al eerder uit de Groene Hart polder zijn vertrokken) richting Spanje-Portugal gevlogen. 

Dit voorjaar heb ik wederom vele uren/dagen aandacht besteed aan het broedsucces van grutto's in polders rond de Reeuwijkse Plassen. Juist het ontbreken van voldoende broedsucces vormt het grote probleem voor grutto's. De afname van de Nederlandse broedpopulatie is al een aantal jaren gaande. Jaarlijks neemt de broedpopulatie zo'n 5% af (gegevens SOVON). Ook in de Groene Hart polders in de omgeving van Gouda-Reeuwijk valt dit steeds meer op. Het kenmerkende grútto-grútto geluid is op steeds minder plaatsen te horen.

Mijn bevindingen van het voorjaar 2011 worden in drie aparte verhalen op de website geplaatst.
*** Reservaat polder Stein Noord eldorado voor weidevogels. Broedsucces van grutto's in het voorjaar 2011
*** Broedsucces grutto's voorjaar 2011 op agrarisch grasland rond de Reeuwijkse Plassen
*** Ontwikkelingen op de gruttoverzamelplaats polder Stein in 2011

 


Gruttoverzamelplaats Polder Stein Zuid
Sinds 2006 heeft zich in de polder Stein een verzamelplaats voor grutto's gevestigd. Op een plasdras gezet perceel verzamelen zich en overnachten grote aantallen grutto's zowel voor als na het broedseizoen.
Het valt op dat groepen grutto's in de periode voor het broedseizoen soms meerdere keren per dag heen en weer vliegen tussen deze verzamelplaats en polders in de omgeving waar ze zich opvetten voor het komende broedseizoen. Na het broedseizoen laten de grutto's de verzamelplaats overdag links liggen en komen pas in de avond naar de verzamelplaats om te overnachten.

Gruttoverzamelplaatsen hebben een sociale functie als ontmoetingsplaats, paringsplaats, de vogels kunnen er rusten en ze brengen er ook de nacht door. Een deel van de vogels die er verblijft gaat in de omgeving broeden en een ander deel blijft tijdelijk om vervolgens door te trekken. Waarschijnlijk verblijven er ook vogels die (nog) niet broeden. Overdag vliegt een groot deel van de grutto’s heen en weer tussen verzamelplaatsen en toekomstige broedgebieden om er voedsel te zoeken en het territorium af te bakenen. Als de eifase nadert blijven steeds meer grutto’s permanent in de broedgebieden, de aantallen op de verzamelplaats nemen dan steeds verder af, en er komen er steeds minder slapen. Uit de vele waarnemingen gedaan in de jaren 2002 t/m 2005 op diverse verzamelplaatsen is gebleken dat vrijwel alle grutto’s die 's nachts op de verzamelplaatsen slapen in de vroege ochtenduren naar de toekomstige broedgebieden vertrekken om daar te gaan vreten om op te vetten zodat ze in goede broedconditie komen. Zo rond het middaguur, als ze voor de eerste keer op die dag hun buik vol hebben, vliegen de grutto’s weer terug naar de verzamelplaats om iets later in de middag nog een keer in graslandpolders te gaan vreten. Aan het eind van de middag tot in de late avond keren ze dan in groepen of als paren terug naar de verzamelplaatsen om er de nacht door te brengen.

Een belangrijk deel van de aanwezige grutto’s op verzamelplaatsen blijkt om eigen broedvogels te gaan. Maar er is ook een deel trekvogels aanwezig die elders zullen broeden of misschien wel helemaal niet. De laatste jaren worden er steeds grotere aantallen ijslandse grutto’s gezien op gruttoverzamelplaatsen. Vooral op de Starrevaart en het Weegje gaat het om aantallen die soms boven de 1000 uitkomen. Er zijn zelfs momenten geweest dat meer dan de helft van de aanwezige grutto's ijslanders waren. Over die ijslandse grutto’s bestaan nog veel vragen. Hoeveel vogels zijn er landelijk aanwezig, nemen de aantallen de laatste jaren toe, hoelang zijn ze aanwezig en hoe zit het met de uitwisseling tussen de verschillende verzamelplaatsen?

 

 

Grutto's 6 maart 2011 voedselzoekend op een bemest agrarisch graslandperceel vlak bij de plasdras in de polder Stein in Reeuwijk. Tijdstip ongeveer 11.00 uur. De foeragerende groep bestond uit ongeveer 300 exemplaren. Ze werden begeleid door een flink aantal kokmeeuwen die probeerden bemachtigde prooien van de grutto's  af te pakken.

 

Gruttoverzamelplaats Polder Stein Noord
Aantallen voor het broedseizoen 2011.

Op bovenstaande foto de gruttoverzamelplaats polder Stein Noord in Reeuwijk om 15.45 uur op 24 maart 2011. Er verbleven op dat tijdstip ca. 1200 grutto's. 
Op dezelfde dag is ook nog een avondtelling uitgevoerd. Om 18.45 uur verbleven ca. 300 grutto's op de plasdras. Om 19.20 uur was het aantal opgelopen naar 511 grutto's. Verder wat later op die avond op de plasdras ook een groep van 220 wulpen en 60 kemphanen.

Door de vele tellingen die zijn uitgevoerd op gruttoverzamelplaatsen weten we, dat avondtellingen de hoogste aantallen grutto's opleveren. De aantallen overdag zijn meestal (veel) lager. De grutto's vreten overdag in polders in de omgeving of zijn het toekomstige broedgebied aan het verkennen. Daarom zijn de hoge aantallen grutto's die overdag op 20, 22, 24, 25 en 29 maart 2011 werden geteld opmerkelijk. Temeer omdat avondtellingen soms op dezelfde dagen veel lagere aantallen laten zien. Een verklaring ervoor is eigenlijk niet goed te geven. Of het zou moeten zijn dat een fors deel van de overdag aanwezige grutto's er voor heeft gekozen elders de nacht door te brengen.

(grijs gearceerde rijen betreft avondtellingen)

Polder Stein plasdras gruttoaantallen Maart-April 2011  
Datum aantal grutto's Tijdstip telling waarnemer
13-feb-11 11 15.00 FM
14-feb-11 15 10.00 PS
15-feb-11 50 10.00 WK
25-feb-11 80  15.00 RvS
27-feb-11 32 10.15 FM
1-mrt-11 80 11.20 DH
1-mrt-11 1200 16.00 RB
2-mrt-11 570 18.35 FM
5-mrt-11 800 18.20 DB
6-mrt-11 310 10.50 FM
6-mrt-11 980 18.50 HvG
8-mrt-11 1310 18.55 FM
9-mrt-11 1170 18.45 FM
12-mrt-11 14 7.55 DH
12-mrt-11 320 11.45 FM
12-mrt-11 30 16.00 AV
13-mrt-11 675 18.45 FM
15-mrt-11 410 19.00 HvG
19-mrt-11 316 19.00 HvG
20-mrt-11 1600 14.45 RvS
20-mrt-11 480 19.10 FM
22-mrt-11 1200 15.00 FM
24-mrt-11 1300 15.45 RvS
24-mrt-11 511 19.20 FM
25-mrt-11 1100 15.00 RvS
25-mrt-11 436 19.15 FM
29-mrt-11 1200 14.00 HB
29-mrt-11 380 20.30 KO
2-apr-11 335 20.20 FM
3-apr-11 367 20.25 HvG/FM

 

Gruttoverzamelplaats Polder Stein Noord
Aantallen na het broedseizoen 2011.

Ook na het broedseizoen van grutto's zijn op de verzamelplaats in de polder Stein flink wat avondtellingen uitgevoerd. Die tellingen geven een goed beeld over de gruttoaantallen die voor het grote moment van wegtrek richting Afrika gebruik maken van de overnachtingplaats. De telresultaten geven ook een indicatie over het broedsucces van in de omringende polders broedende grutto's.

Grutto's op verzamelplaats Stein na broedseizoen 2011

Datum aantal grutto's waarvan vliegvlug Tijdstip telling waarnemer
20-mei-11 51 0 21.20 FM
23-mei-11 100 0 21.30 DB
1-jun-11 130 0 21.55 FM
2-jun-11 458 0 22.28 HvG
5-jun-11 560 0 22.35 FM
7-jun-11 534 0 22.10 HvG
13-jun-11 923 0 22.25 FM
14-jun-11 783 0 22.25 HvG/CvdS
15-jun-11 520 ? 22.35 FM/PS
17-jun-11 635 ? 22.20 FM
19-jun-11 697 5 22.35 HvG
20-jun-11 640 ? 22.30 FM
24-jun-11 200 20 22.00 FM/PS
24-jun-11 404 ? 22.25 FM/PS
26-jun-11 155 26 22.05 FM
26-jun-11 313 ? 22.35 FM
27-jun-11 95 23 22.00 FM/HK
27-jun-11 324 ? 22.45 FM/HK
29-jun-11 340 35-40 15.00 FM
30-jun-11 280 ? 15.00 FM
30-jun-11 15 14 19.45 FM
1-jul-11 300 ? 17.10 FM
4-jul-11 33 30 21.25 FM
4-jul-11 190 52 22.10 FM
6-jul-11 277 >48 22.30 HvG
10-jul-11 82 57 22.00 FM
10-jul-11 152 ? 22.30 FM
11-jul-11 56 50 21.20 FM
15-jul-11 80 67 21.15 FM
15-jul-11 130 ? 22.20 FM
19-jul-11 83 70 22.05 FM
23-jul-11 23 21 22.10 FM
27-jul-11 9 9 22.25 FM


Foto 13 juni 2011 om 22.00 uur genomen op de plasdras in de polder Stein. Op dat moment waren er al ca. 
450 grutto's aanwezig. Allemaal volwassen vogels. Een deel er van is op de foto zichtbaar. Een ander deel zat op de 
andere plasdras. 


Grutto's tellen op een verzamelplaats is een laat klusje. De meeste grutto's komen pas tegen schemering vanuit de polders naar de overnachtingplaats. Eerst zwermen ze een tijdje hoog boven de verzamelplaats om vervolgens in te vallen. Foto gemaakt op 13 juni 2011 om 22.25 uur.

 


Grutto's na het broedseizoen.
Grutto's blijven na het broedseizoen nog een tijdje hangen in de buurt van broedgebieden. Ze vormen groepen die overdag te vinden zijn op vers gemaaide graslanden. Op die percelen is de bodem nog wat vochtig dus gunstig om voedsel te vinden. Tegen de avond trekken de grutto's naar plasdras plekken waaronder  de polder Stein Zuid om er te overnachten. In de loop van juni komen daar de 1e jaars grutto's ook bij.

Vliegvlugge jonge grutto's
Pas in de loop van de maand juni beginnen vliegvlugge grutto's te verschijnen op de plas-dras in Stein blijkt uit meerjarig verzamelde telgegevens. Het duurt 5-6 weken voordat gruttokuikens vliegvlug zijn. De oudervogels blijven vrij lang bij de jongen ook als deze als vliegvlug zijn. Uiteindelijk laten ze de jongen achter die eerst nog een tijdje overdag in polders als groepen rondzwerven en s'-avonds naar verzamelplaatsen komen om er te overnachten.

 

Een paar van de vele aantekeningen uit het veld.
29 juni 2011
Tot mijn stomme verbazing zaten op die datum rond 15.00 uur ongeveer 350 grutto's op de verzamelplaats polder Stein.  Normaal gesproken verbleven de groepen grutto's overdag in polders wat verder af gelegen van Stein maar nu niet dus. Maar een uurtje later begreep ik het waarom. Rond de verzamelplaats waren flink wat reservaatpercelen pas gemaaid. Groepen grutto's vlogen vanaf de verzamelplaats naar de gemaaide percelen om voedsel te zoeken en/of te slapen. De grutto's op het kale land gaven mij mooi de gelegenheid om het precieze aantal vliegvlugge jonge grutto's te tellen met de telescoop. Op een perceel zat een groep van 180 grutto's waaronder 21 vliegvlugge exemplaren. Het aandeel vliegvlugge jongen op het totaal van de 350 aanwezige grutto's bedroeg ongeveer 35-40 stuks.


Een gedeelte van een groep van 180 grutto's waartussen 21 vliegvlugge jongen liepen. Op deze foto zijn 6 jonge grutto's 
te onderscheiden.

Uitsnede van een deel van de foto hierboven maar dan sterk vergroot . Tussen de volwassen grutto's zijn verschillende 
vliegvlugge jongen te zien.

s'-Avonds om 19.00 uur verbleven vrijwel alle grutto's nog steeds op de gemaaide graslanden. Op de plasdras waren vijf vliegvlugge gruttojongen aanwezig, 4 kemphaanmannen nog met kraag en een groep van ruim 30 tureluurs. Het grootste deel van de tureluurs vloog plotseling op, steeg naar grote hoogte, en verdween in westelijke richting waar ik ze uiteindelijk als hele kleine stipjes zag verdwijnen. Het gaat hier om wegtrek wat ik al een paar keer eerder heb waargenomen. Een tureluurpaar met drie grote vrijwel vliegvlugge jongen bleef wel achter op de plasdras. Jagers waren in de directe omgeving (zomer)ganzen aan het afschieten. Dat gaf zoveel onrust dat ik ben gestopt met de avondtelling van grutto's.


Drie tureluurs in de polder Stein (foto: 15 juni 2011) houden op een hek zittend de omgeving in de gaten op gevaar.
Regelmatig vlogen ze om de jongen te beschermen samen met grutto's achter zwarte kraaien of een blauwe reiger aan.

30 juni 2011
Verspreid over een 3-tal pas gemaaide graslanden maar wel behoorlijk ver weg zaten om 15.00 uur 280 grutto's in reservaat Stein. Ze liepen druk voedsel te zoeken. Toen ik om 16.30 uur weer langs fietste zaten de grutto's nog steeds op dezelfde percelen. Op de gruttoverzamelplaats verbleven maar weinig grutto's maar het waren wel bijna allemaal vliegvlugge jongen. Het ging om 14 stuks 1e jaars exemplaren en een adult. Ze zaten te slapen met de kop tussen de veren en er was maar weinig actie. Voedsel zoeken werd er niet gedaan. Het leek wel een kindercrèche zo met die ene volwassen grutto er bij.

4 juli 2011
Op zoek naar grutto's in de middaguren. De polder Stein leeg. Ook geen grutto's op de verzamelplaats. In de polders Oukoop-Negenviertel, Langeweide Noord en Zuid en Sluipwijk geen grutto's. Wel een 100-tal in de polder Reeuwijk noordelijk van de surfplas om 14.40 uur.
De avondtelling liep minder geslaagd. Veel activiteit in de polder Stein. Zo'n beetje alle percelen waren nu gemaaid en men was druk bezig met het gewas af te voeren. Om 21.25 uur waren op de verzamelplaats 33 grutto's aanwezig waarvan 30 exemplaren 1e jaars. Vervolgens vloog alles weg als gevolg van de werkzaamheden. De telling toen maar gestaakt.

10 juli 2011
De grutto's zaten deze keer op de meest oostelijk gelegen plasdras. Door het hoog opgroeiende gewas rond de plas amper te zien dus met telescoop wat dichter bij de verzamelplaats gaan staan. Om 22.10 uur bedroeg het aantal grutto's 82 exemplaren waarvan 57 vliegvlugge jongen. Om 22.30 uur was het totaal aantal grutto's opgelopen tot 152 stuks. Het was inmiddels te donker geworden om oud en jong te kunnen onderscheiden.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen