19 april 2013    
Grauwe ganzen tellen in en rond het Reeuwijks Plassengebied op 16/17 april 2013.

Ooit was Nederland een belangrijk broedgebied van grauwe ganzen. Rond 1900 was de grauwe gans als broedvogel in Nederland uitgestorven. Alleen in de winter verbleven er in Nederland nog grauwe ganzen die afkomstig waren uit Noordwest Europa. In de periode 1910 tot 1950 waren er alleen incidenteel broedgevallen in Friese moerasgebieden. Rond 1950 vestigden de eerste broedparen zich in de nieuw aangelegde Flevopolder, waar ze in uitgestrekte rietmoerassen gingen broeden. In 1971 werden er tien broedparen geteld. Nadien begon de grauwe gans ook te broeden in het Nederlandse rivierengebied. In Reeuwijk werd het eerste broedgeval vastgesteld in 1990 in de polder Sluipwijk (waarneming: F.J. Mayenburg). Al snel nam het aantal broedparen in en rond Reeuwijk fors toe. Rond 1975 waren er in Nederland al 100 tot 150 broedparen, in 1982 250 paar, in 1990 1250 paar. De broedpopulatie bleef maar groeien, sinds 2000 zelfs met 19% per jaar. Lange tijd was het de broedvogel die het snelst in aantal toenam. In 2005 schatte SOVON de Nederlandse broedpopulatie op 25.000 paar.
De aantallen overwinterende grauwe ganzen zijn ook spectaculair gestegen, ook in Reeuwijk. Het gemiddelde aantal overwinteraars in 2000 in Nederland was 50.000 exemplaren, in het seizoen 2009/10 naderde dit gemiddelde de 200.000. In november 2010 lag het maximum aantal aanwezige wintergasten van de grauwe gans rond de 487.000.

De overlast in Nederland van grauwe ganzen wordt als groot ervaren. De soort wordt intensief bejaagd en de eieren van nesten geprikt. Soms gaat men zelfs over tot het vergassen. Toch lijken al die maatregelen niet te leiden tot het fors afnemen van de soort. Over welke aantallen grauwe ganzen hebben we het als we ons concentreren op het Reeuwijkse Plassengebied en een aantal omliggende polders.
In verschillende polders rond de Reeuwijkse Plassen zijn dit voorjaar eieren van grauwe ganzen geprikt om op die manier te voorkomen dat er een sterke aanwas zal plaatsvinden. Er zijn >1000 grauwe ganzen eieren geprikt in reservaatgebieden. Ook in andere gebieden zijn eieren geprikt maar over welke aantallen eieren/nesten dat gaat heb ik geen gegevens helaas. Toch heeft een flink aantal grauwe ganzen kans gezien de eieren ongestoord uit te broeden want het is vrijwel ondoenlijk om alle nesten te vinden. Dat blijkt wel uit onderstaande tabel. Op 16/17 april 2013 heb ik alle grauwe ganzen met kuikens en groepen niet broedende grauwe ganzen genoteerd die ik op een tochtje langs en door de Reeuwijkse velden tegen kwam. Er moeten nog een aantal grauwe gansnesten uitkomen dus kan verwacht worden dat er nog flinke aantallen grauwe ganzen met kuikens zullen bijkomen. De kans dat er nog vervolglegsels zullen worden gemaakt is te verwaarlozen. De telling leverde een totaal op van 139 grauwe ganzenparen met kuikens en 1387 exemplaren in groepen verblijvend en als paren zonder kuikens. Het vinden en tellen van grauwe ganzen met kuikens is niet zo moeilijk. Een voordeel is n.l. dat meerdere grauwe ganzenparen met kuikens met elkaar optrekken. Ze hanteren als het ware een crêche-systeem. Groepen van 5-10 paar met kuikens bij elkaar zijn geen uitzondering.

De in Reeuwijk verblijvende (zomer)brandganzen hebben op dit moment nog geen of nauwelijks  eieren. Ook de eieren van nesten van deze soort in reservaatgebieden zoals Sluipwijk/Oukoop noord zullen worden geprikt. Dit zijn trouwens de gebieden waar grote aantallen brandganzen plegen te broeden.

 

Grauwe ganzen telling 16/17 april 2013

Grauwe gans met kuikens op 17 april 2013 in de Reeuwijkse Hout.

Op 16/17 april 2013 is door Freek Mayenburg een integrale telling uitgevoerd op het voorkomen van grauwe ganzen in het Reeuwijkse Plassengebied en omringende polders. De telling was gericht op aantallen grauwe ganzen met kuikens en verder ook het vaststellen van aantallen niet broedende grauwe ganzen. Er zijn een 19-tal telgebieden onderscheiden. De getelde aantallen zijn in onderstaande tabel verwerkt. Per deelgebied is nog een korte beschrijving opgesteld waarin de meest opvallende zaken over de grauwe ganzen staan vermeld.

Grauwe ganzen met kuikens op 16/17 april 2013    
Gebied Aantal paar grauwe ganzen met kuikens  Losse aantallen 
grauwe ganzen
Goudse Hout 12 140
Plas Elfhoeven 3 15
Reeuwijkse Hout 7 95
Polder Reeuwijk zuid A-12 19 105
Plas Broekvelden 2 6
Polder Sluipwijk 14 115
Polder Oukoop 23 190
Polder Oukoop Noord 8 60
Plas -Gravekoop 2 15
Polder Langeweide zuid 4 19
Polder Langeweide noord 0 2
Polder Lang Roggebroek 11 260
Polder Stein >3 125
Polder Stein zuid ? 62
Plas Vrijhoef 9 6
Plas Sloene 3 7
Plas Sloene/Steupelgrasland 8 20
Plas Ravensberg 3 110
Ravensberg West graslanden 8 35
Overige plassen Reeuwijk ? ?
     
Totaal 139 1387

 

Goudse Hout
De meeste grauwe ganzen in het recreatiegebied concentreren zich en broeden op eilandjes bij een paar aangelegde plassen. In dit recreatiegebied broeden ook vele tientallen brandganzen. Een fors aantal grauwe ganzen broedt niet. Het gaat w.s. om 1e/2e jaars exemplaren

Plas Elfhoeven
Grauwe ganzen broeden op een paar eilandjes nabij de blauwe reigerkolonie. Afgelopen winter zijn op diverse eilandjes werkzaamheden uitgevoerd zoals afzetten bomen en opvullen met grond. Na het uitkomen van de eieren vertrekken de ganzen met kuikens naar elders op zoek naar plaatsen waar ze gras kunnen vreten.

Reeuwijkse Hout
De meeste grauwe ganzen broeden in ruigten op legakkers aan de oostkant van het gebied. Na het uitkomen van de eieren (voor zover ze niet geprikt zijn) vertrekken de oudervogels met kuikens naar de graslanden in de polder Reeuwijk. Een fors aantal grauwe ganzen broedt niet. Het gaat om 1e/2e jaars exemplaren die nog niet geslachtrijp zijn.

Polder Reeuwijk zuid A-12
Het zijn vooral grauwe ganzen met kuikens die zijn uitgebroed in de Reeuwijkse Hout en in de polder Reeuwijk voedsel gaan zoeken. Een fors aantal grauwe ganzen van de aanwezige grauwe ganzen broedt niet. Het gaat  om 1e/2e jaars exemplaren.


Grauwe ganzen met kuikens in de polder Reeuwijk zuidelijk van RW A-12

Plas Broekvelden
Er broeden geen grauwe ganzen op plas Broekvelden. De aanwezige paren met kuikens zijn afkomstig uit de Reeuwijkse Hout en deden even de plas aan.


Grauwe ganzen broeden dan wel niet op plas Broekvelden; in de wintermaanden gebruiken ze de plas wel
als slaapplaats. Soms overnachten er >1000 grauwe ganzen.

Groep grauwe ganzen in winterse omstandigheden in Reeuwijk tezamen met een nijlgans. Ze volharden ook als het 
flink wintert blijkt uit waarnemingen de afgelopen winters. Een deel van de grauwe ganzen trekt weg maar er is ook een flink 
aantal grauwe ganzen dat de kou nabij Reeuwijk trotseert evenals een laag sneeuw waardoor voedsel vinden moeilijk wordt. 
Wel met als resultaat dat onder de achterblijvers nogal wat slachtoffers vallen. 

Polder Sluipwijk
Brongebied waar een grauwe ganzenpaar in 1990 voor het eerst tot broeden kwam. Nu broeden er zeer veel grauwe ganzen. De eieren worden geprikt maar de 14 paar met kuikens, (vrijwel allemaal met meer dan een kuiken) bewijzen dat niet alle nesten zijn geprikt. Een fors aantal van de aanwezige grauwe ganzen broedt niet. Het gaat ten dele om 1e/2e jaars exemplaren die nog niet geslachtrijk zijn en wellicht paren waarvan de eieren zijn geprikt.

Aantal broedende grauwe ganzen in de polder Sluipwijk en Oukoop Noord periode 1995 - 2003 (F.J. Mayenburg)

Polder

1995

1996

1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

Sluipwijk

4

5

0

15

20

49

29

30

73

Oukoop Nrd 

1

0

3

2

0

1

0

1

  1  


Creche van grauwe ganzen met al wat grotere kuikens in de polder Sluipwijk. Foto: 30 mei 2005.

Polder Oukoop
Tijdens een 1e telronde voor een broedvogelkartering werden 23 paar grauwe ganzen waargenomen met kuikens. Ook nog grote groepen grauwe ganzen welke niet geslachtrijp zijn. Er zijn een paar plekken waar veel grauwe ganzen broeden. Dat zijn het puttencomplex van Kruijt en twee bosjes aan de noordkant van Oukoop.

Polder Oukoop Noord
De grauwe ganzen die hier broeden concentreren zich op een legakker bij een veenput en broekbosjes met ruigtevegetaties. Ook in oevers met pitrusvegetaties wordt genesteld. In dit polderdeel broeden ook grote aantallen brandganzen. 

Plas s-Gravenkoop
Onbekend is welke aantallen grauwe ganzen broeden op de eilanden in de plas. Na het broeden trekken de grauwe ganzen met kuikens naar graslanden nabij de Kippenkade. Daar werden de getelde aantallen met kuikens dan ook gezien.

Polder Langeweide noord en zuid
s-Winters verblijven in deze polder forse aantallen grauwe ganzen. Broeden gebeurt er nauwelijks zo lijkt het. Een paar grauwe ganzen met kuikens werden gezien nabij een plasje met ruigte-eilandjes tegen de spoorlijn aan.

Polder Lang Roggebroek
Tijdens de telling verbleven er maar liefst 260 grauwe ganzen als groep(en) in dit poldertje. Aangrenzend langs de plas Kalverbroek liggen nogal wat ruige percelen, de ideale plekken waar flink wat grauwe ganzen broeden. Daar werden dan ook 11 paar met kuikens waargenomen. In het centrale deel van het grasland in Lang Roggebroek broeden geen grauwe ganzen.

Polder Stein
Grauwe ganzen broeden hier vooral in de ruigten bij gegraven plasjes en broekbosjes/veenputten die aangelegd zijn ten tijde van de aanleg van de spoorlijn. Een aantal grauwe ganzen broedt in ruigten langs de spoorlijn. Maar steeds meer grauwe ganzen broeden in slootkanten die begroeid zijn met een ruigtevegetatie. Het opgegeven aantal van drie paren met kuikens is te laag omdat de meeste grauwe ganzen met kuikens tegen de spoorlijn aan verblijven. Ik heb er geen bezoek aan gebracht maar weet uit ervaring dat hier enkele tientallen grauwe ganzen broeden.


Nest van een grauwe gans. De eieren zijn flink smerig en de hoeveelheid dons zijn het bewijs 
dat de eieren al lang bebroed zijn en het niet lang meer zal duren dat de eieren zullen uitkomen.

Polder Stein Zuid
In de polder zelf broeden geen grauwe ganzen. Wel langs de spoorlijn in ruigtevegetaties maar onbekend is welke aantallen grauwe ganzen met kuikens verbleven. Te ver weg om met de verrekijker te kunnen constateren. Wel verbleven nog flink wat grauwe ganzen in dit polderdeel.

Plas Vrijhoef
Grauwe ganzen broeden op een paar legakkers met ruigtevegetatie. Na het uitkomen van de eieren zijn de ouders met kuikens verkast naar grasland van boer Jos Straver.

Plas Sloene
Een 10-tal grauwe ganzen broedt op smalle legakkers die verruigt zijn met hout en brandnetels. Na het uitkomen van de nesten vertrekken de grauwe ganzen met de kuikens naar de graslanden nabij de Steupel. Een 3-tal ouders met kuikens verbleef nog op de Sloene.

Plas Sloene/Steupelgrasland
Het grootste deel van de grauwe ganzen met kuikens is afkomstig van de Sloene waar de ganzen broeden op voormalige legakkers. Tussen twee graslandpercelen langs de Steupel ligt een ruigteperceel en een stuk moeras waar ook grauwe ganzen hebben gebroed.

Plas Ravensberg
Op de eilandjes, vooral aan de oostkant, broeden nogal wat grauwe ganzen en hier verblijven ook flinke aantallen grauwe ganzen die niet broeden. Na het uitkomen van de eieren (voor zover ze niet geprikt worden) vertrekken de oudervogels met de kuikens naar een graslandgebiedje westelijk van de plas.

Ravensberg West graslanden
De hier aanwezige grauwe ganzen met kuikens komen ten dele van plas Ravensberg waar ze op eilandjes broeden.
Op plas Ravensberg broedt ook een fors aantal brandganzen en die gaan na het uitkomen van de eieren eveneens naar de graslanden westelijk van plas Ravensberg.

Overige plassen Reeuwijk
Het gaat dan om de volgende plassen: Klein- en groot Vogelenzang, Nieuwenbroekse plas en s-Gravenbroekse Plas. Op deze plassen worden amper grauwe ganzen waargenomen en ze broeden er ook niet op een enkel geval na wellicht. Het ontbreken kan verklaard worden door het gebrek aan voedselaanbod voor de kuikens. Die vreten gras en de polders waar ze naar toe moeten gaan om gras te vreten liggen erg ver weg. Ik heb in de tabel een vraagteken ingevuld maar weet vanuit ervaring dat er op deze plassen geen grote aantallen grauwe ganzen verblijven en broeden.


Deze grauwe gans vloog wel heel dicht langs mij heen. De scherpte van de foto was een lucky shot.

 

Polders van grijs-bruin naar weer groen

Grauwe gans met kuikens op 9 april 2013. Het grasland nog bruin als gevolg van de koudeperiode half maart tot begin april.


Grauwe gans met kuikens op 15 april 2013. Een paar dagen met lentetemperaturen en het gras kleurt alweer groen.

De vorst, de daarmee samengaande ijskoude wind en het langdurige droge weer in het voorjaar (half maart t/m 1e week april) zorgde voor een sterke verkleuring van het grasland van groen naar grijs-bruinig. Het is nu half april en na een paar dagen met lente-achtige temperaturen begint het gras er al weer flink mals groen uit te zien en voorzichtig te groeien. 

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen