Topografie van de Goudse Hout en het Koninklijk Huis in een stortplaats van Goudse kleipijpen

In Gouda aan de westkant van de polder Achterwillens tegen het huidige Goudse Hout aan is zo'n 25 jaar geleden de wijk Achterwillens gebouwd. Bestaande uit een kleine 1000 woningen. De meeste buitenwijken van Gouda zijn gebouwd op een veenpakket, dat soms wel 15 meter dik is. En daaronder ligt dan weer een diluviaal zandpakket waar de heipalen van huizen op moeten rusten om verzakken te voorkomen. 
Vooraf gaande aan het van start gaan van de  bouw in Achterwillens heeft men eerst een dikke laag zand op de graslanden aangebracht. Het zand was afkomstig uit de surfplas Broekvelden te Reeuwijk. 



Zandzuigen in de Plas Broekvelden te Reeuwijk

Via een lange pijpleiding werd het zand naar de bouwlocatie getransporteerd. Tijdens de voorbereidingen werd er in de toen nog aanwezige graslanden graafwerk uitgevoerd. Als gevolg hiervan gaf de Goudse bodem weer eens wat van haar geheimen prijs. In meerdere diep uitgegraven sleuven bleken op ongeveer 80 cm onder maaiveld grote hoeveelheden stortmateriaal aanwezig te zijn. Zowel huishoudelijk- als industrieel afval. Het meeste materiaal dateerde uit het midden en laatste kwartaal van de 19e eeuw.  Tussen het afval opvallend veel materiaal afkomstig van twee Goudse pijpenfabrieken n.l. van P.Goedewaagen en P.J. Van der Want. Duizenden pijpenkoppen zaten soms als aparte lagen tussen het stadsvuil, waaronder een aantal met fraaie afbeeldingen erop.

Daar zit je dan met een flinke berg pijpenkoppen en twee vragen. Waarom ligt al dat afval daar? En wat zijn de voorstellingen op de pijpenkoppen?  Ik heb er een paar jaar over gedaan om wat meer duidelijkheid er over te krijgen. Waarom dat afval daar ligt, nu dus onder een meters dik pakket zand, vond ik terug in de Historische Atlas Zuid-Holland. Op  een topografische kaart van omstreeks 1900 staat, zo ongeveer op  de plaats waar het afval is gestort de naam De Aschpot. Een toepasselijke naam welke een duidelijk relatie heeft met afval.


 
De Achterwillens omstreeks 1900. Op het woord Aschpot is rechts wat verder ingezoomd

Het blijkt dat de polder Achterwillens  jarenlang stortplaats is geweest van huishoudelijk afval. Met daartussen ook industrieel afval (gelukkig met maar weinig vervuilende stoffen) afkomstig van Goudse pijpenfabrieken.  Zeker is dat er in de 19e eeuw is gestort, dat bewijzen de vele pijpenkoppen welke goed waren te dateren. Maar er is ook nog in de 20e eeuw gestort, w.s.  tot aan de 2e wereldoorlog. Dit laatste werd zichtbaar bij de aanplant van het Goudse Hout toen een perceel grasland werd gescheurd om er jonge boompjes te gaan planten. Veel huishoudelijk afval kwam bloot waaronder ook batterijen en rubber voorwerpen. De eerste vraag is dus daarmee beantwoord.

De tweede vraag, meer weten over de voorstellingen op de gevonden pijpenkoppen kon in de loop der jaren ook worden opgelost. Het viel op dat er tussen de pijpenkoppen een aantal voorkwam met  voorstellingen van mensgezichten. En dat bleken Koninklijke personen te zijn waaronder Willem van Oranje en Willem III.  Het is bekend dat gedenkwaardige gebeurtenissen aanleiding was voor ambachtslieden om producten te maken die een relatie hebben met zo'n gebeurtenis. Het publiek heeft er wel interesse in, het bedrijf  weer meer werk en extra inkomsten.  Zo ook de Goudse pijpenmakers die speciaal "Oranjepijpen" uitbrachten die te maken hadden met Het Huis van Oranje. Dat begon al in de 17e eeuw  toen er door Goudse pijpenmakers een speciale Oranjepijp werd gemaakt ter ere van het huwelijk in 1625 tussen prins Frederik Hendrik en Amalia van Solms, gravin.


    
links de voorstelling van gravin Amalia van Solms en rechts van prins Frederik Hendrik
(bodemvondst Reeuwijkse Hout)

Vooral in de jaren rond 1870 werden er in Gouda diverse gelegenheidspijpen over het Nederlandse vorstenhuis gemaakt. In 1872 werd het derde eeuwfeest gevierd van de Hollandse onafhankelijkheid  met de herdenking van de overwinning in Den Briel op de Spanjaarden in 1572. De Goudse pijpenfabrieken probeerden elkaar te overtroeven in het uitbrengen van "Oranjepijpen". Een aantal van die pijpen werden als pijpenkop teruggevonden in de Aschpot in Achterwillens. En daarmee is de tweede vraag ook beantwoord.


         
Goudse pijpenkoppen met verschillende voorstellingen van koning Willem III
en prinses Wilhelmina, nog als meisje afgebeeld.


         
In Gouda vervaardigde pijpenkoppen met de voorstelling van Willem van Oranje speciaal uitgebracht als herdenking 
300 jaar bevrijding in 1872

Wilt U meer weten over pijpenkoppen, "Oranjepijpen" en de geschiedenis van de fameuze Goudse kleipijpenindustrie die al vroeg in de 17e eeuw begon kijk dan eens op de fraaie en uiterst boeiende website van Aad Kleijweg, www.kleipijp.nl

startpagina

vertellingen kleipijpen fotoboek kleipijpen vertellingen antieke tegels fotoboek antieke tegels auteur