7 maart 2013   Brandganzen in/rond Reeuwijk.  Een beeld van de aantalsontwikkelingen.
Over zomerbrandganzen en echte echte wilde exemplaren.

(Zomer)brandganzen in Reeuwijk.

Zomerbrandganzen of echte wilde brandganzen? Voor mij is het duidelijk vanwege hun gedrag. Het gaat om zomerbrandganzen.
Ze verblijven al dicht nabij hun toekomstige broedplaats. Ruigtepercelen in het Reeuwijkse Hout waar ze de nesten goed 
verdekt kunnen maken. Polder Reeuwijk, zuidelijk van RW A-12. Foto: 26 februari 2013.

Zomerbrandganzen of echte wilde brandganzen? Ook dit zijn zomerbrandganzen.
Polder Reeuwijk, zuidelijk van RW A-12.  
Op de achtergrond het bedrijvenpark van de Gemeente Reeuwijk-Bodegraven. Foto: 26 februari 2013.


Balts/territoriumgedrag van (zomer)brandganzen in de polder Oukoop Noord in Reeuwijk op 7 maart 2013.

Veel paren van (zomer)brandganzen zijn al gevormd. Hier drie paartjes klaar voor het komende broedseizoen in Reeuwijk.


De laatste week komt er iedere dag zo omstreeks 11.00 uur een Chinook helikopter van het leger overvliegen vanuit 
het zuiden naar het noord-westen. Precies over de polders waar grote aantallen brandganzen en kolganzen verblijven. Iedere dag 
breekt weer grote paniek uit onder de ganzen als de Chinook overvliegt. Foto: 6 maart 2013.


(Zomer)brandganzen en een paar (zomer)grauwe ganzen in de polder Sluipwijk op 6 maart 2013. Ver op de achtergrond nog 
veel meer brandganzen maar ook pitrus, een minder gewenste plantensoort die door vernatten en extensiveren van het beheer
steeds meer het beeld in Reeuwijkse reservaten begint te bepalen.  

De Reeuwijkse brandganspopulatie sinds de jaren 90.
In en rond het Reeuwijkse Plassengebied verblijft sinds het begin van de 90er jaren een populatie brandganzen(Branta leucopsis). Ontstaan uit exemplaren ontsnapt uit een (Reeuwijkse) waterwildcollectie. Het ging eerst om een enkel paartje maar in de loop der jaren is er een grote populatie gegroeid inmiddels bekend staand onder de naam (zomer)brandganzen. Aangegroeid in de loop der jaren tot meerdere duizenden vogels. Lastgevend voor boeren door hun massale gevreet van productiegrassen. Om de aantallen terug te dringen worden ze actief bejaagd en in de broedtijd de eieren geschud. De brandganzen broeden en brengen een groot deel van het jaar door in het Reeuwijkse gebied. In het najaar verkassen de brandganzen tijdelijk (vermoedelijk vertrekken ze dan naar gebieden rond de grote rivieren), om zodra het voorjaar gloort weer terug te keren. Omstreeks half januari 2013 waren weer grote aantallen (zomer)brandganzen teruggekeerd in de polders rond Reeuwijk. Ik telde toen al weer ca. 2000 exemplaren. Ze houden zich vooral op in de polders Reeuwijk zuidelijk van RW A-12, Sluipwijk,Oukoop en Langeweide, maar pendelen ook regelmatig naar de polders Stein/Lang Roggebroek. Betrekkelijk nieuw is dat ze ook de polders Stein zuid, Groot Hekendorp, Waarder en Keulevaart steeds meer gaan aandoen hetgeen wellicht ook te maken heeft met regelmatig verstoren. Dit maakt het maken van een serieuze aantalschatting dan ook moeilijker. Het verschil tussen echte wilde brandganzen en  zomerbrandganzen kan (soms) worden afgelezen door hun gedrag en de plek waar ze verblijven. Maar twijfels blijven bestaan omdat in de wintermaanden en het vroege voorjaar ook grote groepen echte wilde brandganzen in Reeuwijkse polders aanwezig zijn. 

Echte wilde brandganzen verblijven dus ook regelmatig in het gebied. Inmiddels is de trek van wilde brandganzen vanuit Zuid-Nederland naar noordelijke gebieden al weer goed op gang gekomen. De eerste week van maart 2013 vlogen regelmatig grote groepen (blaffende) brandganzen hoog over, richting noorden.  Begin maart 2013 weer eens een paar integrale brandganzentellingen rond de Reeuwijkse Plassen uitgevoerd. In de polder Langeweide nrd+zd verbleven op 3 maart 2013 maar liefst 6500 brandganzen op de grond. Geen (zomer)brandganzen maar echte wilde brandganzen. Ook op 15 februari 2013 verbleven grote aantallen (7360 stuks) brandganzen in de polder Reeuwijk(telling: Hans van Gasteren). Een deel ervan behoorde tot (zomer)brandganzen maar het grootste deel waren echte wilde brandganzen. Duidelijk is dat echte wilde brandganzen Reeuwijkse polders alleen tijdelijk gebruiken als tussenstop op hun trektocht naar het zuiden en weer terug. Zijn de (zomer)brandganzen permanent in het gebied (op een korte periode na in het na/jaarwinter), de echte brandganzen doen de polders slechts tijdelijk aan. Dat bewijzen de tellingen van 12 januari, 19,16 februari en 1 maart 2013. De op die data getelde brandganzen waren vrijwel zeker grotendeels (zomer)brandganzen, dus broedvogels in het gebied. Op 6 maart 2013 telde ik ruim 10.000 brandganzen waarvan een groot deel echte wilde brandganzen. Op 7 maart 2013 was een fors deel van de op 3 en 6 maart 2013 aanwezige 8000-10.000 brandganzen verdwenen. Op die dag was er vrij veel onrust in  agrarische polders omdat diverse boeren mestinjectie uitvoerden. Wellicht hing de wegtrek van de wilde brandganzen samen met de onrust op die dag. Maar het kan ook te maken hebben met de aangename voorjaarstemperatuur op die- en voorgaande dagen. Maar de poldertelling een dag later gaf toch weer flink wat meer brandganzen te zien. De tabel met de waargenomen aantallen laat mooi zien hoezeer de brandganzen per dag over de verschillende polders verspreid zijn.
Brandganzen bij Reeuwijk 
tellingen: F.Mayenburg+
H. van Gasteren*
 *  *  +  +  + *
Polder 12-jan-13 16-feb-13 19-feb-13 26-feb-13 1-mrt-13 3-mrt-13 6-mrt-13 7-mrt-13 8-mrt-13 16-mrt-13
Reeuwijk zuidelijk A-12 1175 7360 60 1850 600 900 330 800 2700 1955
Sluipwijk ? 100 370 800 75 6800 650 140 25
Oukoop 1000 5 425 80 420 2730 1200 2000 1620
Oukoop Noord ? 150 330    45  50  1100  100  100
Langeweide nrd+zd 0 500 450 180 300 6500 0 0 600 2650
Lang Roggebroek ? n.g. 600 235 550 0 200 400 20
Stein 50 80 550 170 110 450 185
 Stein Zuid n.g n.g n.g n.g. n.g. n.g. b.g. n.g. n.g. 180
 Westelijk Ravensberg n.g n.g n.g n.g. n.g. 100 90 90 120 n.g.
Totaal 2225 8195 2235 2110 2485 8480 10170 4150 6510 6735

Echte wilde brandganzen 

Brandganzen op een grasgors langs het Haringvliet nabij Stad a/h Haringvliet. Hier overwinteren vele duizenden
echte wilde brandganzen, broedvogels van o.a. Spitsbergen, Nova Zembla en Rusland. 
Misschien doen een aantal vogels ervan wel tijdelijk Reeuwijk aan. Foto: 13 april 2008.


Een gedeelte van de 6200 echte wilde brandganzen in de polder Langeweide Zuid in Reeuwijk. Foto 6 maart 2013.
Op de achtergrond de watermolen in de polder Oukoop.


Een ander gedeelte van de 6200 echte wilde brandganzen in de polder Langeweide zuid in Reeuwijk op 6 maart 2013.
Op de achtergrond moderne landbouwschuren.

Concluderend over brandganzen in en rond Reeuwijk
De eerste broedgevallen van brandganzen in Reeuwijk werden vastgesteld in 1995. Het betrof ontsnapte exemplaren die gingen nestelen in reservaatsgebieden van Staatsbosbeheer in de polders Oukoop Noord/Sluipwijk. De eerste paar jaar erna bleef het aantal broedende brandganzen beneden de 10 paar. Er werd nog maar in een beperkt aantal poldergebieden gebroed. Vanaf 2003 nam het aantal broedparen fors toe en begonnen de broedende brandganzen zich steeds meer in andere polders (en Reeuwijkse Plassen) te vestigen. De aanwas verliep zo snel dat de aantallen rond 2010 tot ettelijke duizenden exemplaren waren toegenomen.  In 2010/2011 en 2012  zijn in Reeuwijk ettelijke  honderden (zomer)brandganzen afgeschoten. 

Samengaand met de toename van het aantal (zomer)brandganzen is ook het aantal echte wilde brandganzen in Reeuwijkse polders toegenomen. Echte wilde brandganzen doen Reeuwijk alleen maar tijdelijk aan in de winter en het vroege voorjaar. Ze blijven soms slechts een paar dagen maar wel valt te constateren dat ze de laatste jaren steeds vaker de Reeuwijkse polders aandoen op hun trektocht van en naar Zeeland-Friesland. Op de bovenstaande tabel komt dat mooi tot uiting in de aantalsontwikkeling van tellingen in Januari, februari en maart 2013.

Vanaf het begin dat (zomer)brandganzen in Reeuwijk gingen broeden heb ik de ontwikkelingen In Reeuwijk globaal gevolgd. De hier verder onderstaande teksten en foto's zijn in de loop der jaren op de website geplaatst en konden goed gebruikt worden voor het trekken van conclusies.


20 Januari 2010             6500 stuks brandganzen rond de Reeuwijkse Plassen aanwezig

Een afwijkende gans tussen de brandganzen.

Grote groep kol- en brandganzen in de polder Oukoop in Reeuwijk ter hoogte van het Puttencomplex van Kruyt. 
Tussen de brandganzen op de voorgrond een zeer afwijkend bruinig exemplaar. De vogel zit helemaal links vooraan. 
Onderstaande foto is vergroot zodat de gans wat beter uitkomt. Het gaat om een gans die tot de Canadese ganzensoorten 
behoort. Het zou om een kleine Canadagans kunnen gaan.


Wat verder ingezoomd op de afwijkende vermoedelijk kleine Canadagans.

20 januari 2010
Grote aantallen brandganzen en kolganzen verblijven in graslandpolders rond de inmiddels weer sneeuwvrije Reeuwijkse Plassen. Ik verwachtte eerlijk gezegd, dat de brandganzen wel weer naar andere gebieden elders in Nederland vertrokken zouden zijn, maar dat bleek niet zo te zijn. Er waren vanmiddag (20 januari 2010) zelfs meer brandganzen aanwezig dan op 11/12 januari 2010. Toen telde ik 5300 exemplaren, en nu kwam ik zelfs tot een aantal van 6500 stuks. De meeste brandganzen, zo'n 4400 stuks verspreid over drie groepen, foerageerden vandaag in de polder Oukoop. Ook in de polders Reeuwijk en Sluipwijk een paar grote groepen brandganzen.  De ganzen zitten dicht bij elkaar en er verblijven nauwelijks andere ganzensoorten tussen. Grote aantallen kolganzen (minstens 3000-4000 exemplaren) waren vandaag aanwezig in de polders Stein Noord, Stein Zuid en Oukoop.

Heb wat foto's gemaakt van de groepen brandganzen in de verschillende graslandpolders. Dit is vanaf grote afstand gedaan met een 300mm telelens om de ganzen niet te verstoren.



Een grote groep voornamelijk bestaande uit brandganzen in de polder Oukoop in Reeuwijk. Op de achtergrond 
de Prinsendijk langs de Enkele Wiericke en het dorp Driebruggen.

Gefotografeerd vanuit een iets andere positie. Ook weer in de polder Oukoop.

Tussen de brandganzen zitten een paar kolganzen en grauwe ganzen.

Brandganzen en een paar grauwe ganzen in de polder Oukoop nabij het fietspad aan de noordkant van de polder.



De op 20 Januari 2010
rond de Reeuwijkse Plassen 
getelde brandganzen per graslandpolder opgesplitst.

Gebied Naam telgebied Aantal Brandganzen
2 Plas Broekvelden 0
7 Polder Lang Roggebroek 0
9 Polder Reeuwijk t.z. A-12 750
40 Polder Langeweide nrd 0
46 Oudeweg poldertje 0
50 Polder Oukoop  4400
54 Polder Oukoop Noord 30
55 Polder Sluipwijk 800
56 Polder Langeweide zd 0
74 Polder Stein 90
75 Polder Stein Zuid 430
Totaal 6500

 

De telgebieden 7, 54, 55 en 74 zijn reservaat van Staatsbosbeheer. Telgebied 50 is ten dele reservaat.



Brandganzen in de polder Reeuwijk zuidelijk van de Rijksweg A-12.

Brandganzen in de polder Reeuwijk zuidelijk van de Rijksweg A-12. Op de achtergrond het bedrijventerrein van 
de Gemeente Reeuwijk-Bodegraven.

Grasvretende brandganzen in de polder Reeuwijk.

 

6 April 2007  Ruim 1000 brandganzen in graslandpolders rond het Reeuwijkse Plassengebied

De afgelopen winterperiode  verbleven in graslandpolders rond de Reeuwijkse Plassen een kleine 2500 kolganzen. Tussen die kolganzen zaten ook honderden brandganzen. In eerste instantie leek het erop dat dit echte wilde brandganzen waren, die wel weer met de kolganzen zouden gaan wegtrekken naar broedgebieden in Noord-Europa. Maar een speciale telactie gericht op de aanwezigheid van brandganzen op 6 april 2007 laat zien dat dit toch niet het geval is. De kolganzen zijn wel weg, maar grote aantallen brandganzen, maar liefst 870 exemplaren, zaten  in de polder Oukoop, in het deel ten noorden van het fietspad. Een flink deel van die vogels zal gaan broeden. Tot voor kort nestelden ze in overhoekjes, in kleine moerasjes, rietputjes, op eilandjes in het Plassengebied zelf e.d. Omdat het er nu zoveel zijn geworden is het vinden van een geschikte broedplaats een probleem en nemen steeds meer brandganzen genoegen met een slootkant als broedplaats in graslandpolders.



Polder Oukoop-Noord op 6 april 2007.

Vandaag in de polder Oukoop-Noord maar liefst 870 brandganzen. Het gaat om vogels,waarvan een groot deel in de omgeving zal gaan broeden. Inmiddels hebben diverse grauwe ganzen al jongen. De brandganzen zijn nog niet begonnen met nestelen. Dat vindt wat later plaats, zo eind April-begin Mei.

 



Tussen de brandganzen zat een sneeuwgans (blauwe fase). Sneeuwganzen behoren van nature thuis in het uiterste noorden van Siberië en Noord- Amerika.

Erg wild was de sneeuwgans niet, dus het zal wel om een vogel gaan die is ontsnapt uit gevangenschap.  

De aantallen van grauwe gans en brandgans zijn de laatste jaren in geheel Nederland sterk toegenomen. Inmiddels broeden er op en in de omgeving van de Reeuwijkse Plassen honderden paren grauwe ganzen en brandganzen. De Provincie Zuid-Holland heeft recent  (onder voorwaarden) toestemming verleend voor afschot. Toch zijn veel jagers niet erg happig om tot grootschalige afschot over te gaan. Heb zelfs al van een paar jagers gehoord, dat zij niet mee zullen gaan doen aan het afschieten van grauwe ganzen en brandganzen, en zeker niet in de broedperiode. Ook het schudden van eieren kan effectief zijn om het aantal nakomelingen in te perken. 



De brandganzen nog wat beter in beeld gebracht via digiscoping.

Brandganzen in graslandpolders/gebieden 
rond Reeuwijk op 6 april 2007
Aantallen
Goudse Hout 45
Polder Reeuwijk ten noorden Surfplas 6
polder Sluipwijk 40
Polder Oukoop Noord, noordelijk van fietspad 870
Polder Oukoop nabij Puttencomplex Kruit 4
Polder Lang Roggebroek 0
Polder Stein 30
Polder Langeweide Zuid nabij spoorlijn, veenput 70
Totaal aantal (het werkelijke aantal ligt vrijwel zeker nog iets hoger, want een paar graslandgebieden zoals langs de Oudeweg in Reeuwijk en de polder Bloemendaal noordelijk van de RW A-12,  waar ook regelmatig groepen brandganzen verblijven, zijn niet geteld)  1065



Brandganzen in het zuidelijk deel van de polder Langeweide 
in Reeuwijk. Foto: 6 april 2007

Nog eens 70 brandganzen verbleven in de buurt van een voormalige veenput langs de spoorlijn nabij Hogebrug.

In de omgeving van het veenputtencomplex van Kruijt in de polder Oukoop langs de Enkele Wiericke zaten op 6 april 2007 amper brandganzen.

 

Voorjaar 2006 Brandganzen rond de Reeuwijkse Plassen

Brandganzen kwamen in Nederland tot voor kort alleen maar voor als wintervogels. Ze verbleven alleen in het najaar en de winterperiode in Nederland. Rond de Reeuwijkse Plassen zaten er  vrijwel nooit brandganzen in de graslandpolders. Wel hoorde je regelmatig groepen “keffende”brandganzen als kleine stipjes hoog in de lucht overkomen op hun trekroute van noord naar zuid of andersom. Inmiddels behoort de brandgans in Nederland tot de algemene broedvogels en ook in de omgeving van Reeuwijkse Plassen is dat het geval. De huidige broedpopulatie in het Reeuwijkse is vrijwel zeker ontstaan uit een paar ontsnapte exemplaren van particulieren die brandganzen hielden (ook nu nog) als liefhebberij.

klik op foto>>>> brandgans-metjong-FM14juni05-30%-1.jpg (82980 bytes)    brandgans3metpulli23juni2003FMverkleind-1.jpg (94835 bytes)    brandgansparenmetpulli9juni2003-50%-1.jpg (106864 bytes)    brandgans6-FM15mei04-30%-1.jpg (89433 bytes)   

z-h-goeree-denbommel-brandganzen-FM27dec05-30%-1.jpg (124429 bytes)     brandgans-groepje-FM27dec05-30%-1.jpg (135028 bytes)     brandgans4-groep-FM12sept05-verkl-1.jpg (80793 bytes)  

De eerste broedgevallen werden gevonden in de polder Oukoop Noord (reservaat Staatsbosbeheer) op de legakker naast een veenput ten noorden van het fietspad. Ging het de eerste paar jaar nog maar om kleine aantallen, inmiddels ligt het aantal broedparen ver boven de 100 paren. Alleen al in 2003 werden in de polder Sluipwijk en Oukoop Noord samen 133 paren met jongen geteld. En dat aantal is in de jaren erna alleen maar toegenomen. Inmiddels zijn steeds meer brandganzen in andere polders gaan broeden. In het zuidelijke deel van de polder Oukoop broedden in 2006 in het waterreservaat waar de waterwipmolen staat enkele tientallen paren.



Waterwipmolen in de polder Oukoop nabij het waterreservaat

Zelfs in de polder Bloemendaal nabij Waddinxveen werden in 2006 al de eerste nesten gevonden in een elzenbosje. Brandganzen broeden opmerkelijk succesvol en vrijwel alle jongen komen groot.

Ontwikkeling aantal broedparen brandgans in Reeuwijk. Telgegevens: Freek Mayenburg
Jaar 1995 1996 1997

1998

1999

2000

2001

2002

2003

Sluipwijk 4 5 0 15

1

3

0

8

67

Oukoop Noord

 1

 0

 1  

  5

4

17

20

13

66



Brandganzen.


   
Kruisingsvormen brandgans x ?

Ook als de jongen vliegvlug zijn geworden blijven de brandgansfamilies nog een tijdje in het gebied waar de jongen zijn geboren. In het najaar trekken de meeste brandganzen echter weg richting grote rivieren op een beperkt aantal na. Deze winter zijn er een kleine honderd brandganzen achtergebleven in de graslanden rond Reeuwijk, vrijwel steevast aan te treffen in de polder Sluipwijk. Maar verschillende keren werden er ook groepen (echte wilde) brandganzen (tot maximaal 200 exemplaren)  in andere polders gezien, steeds in de directe omgeving van grote groepen kolganzen die deze winter in Reeuwijk verblijven.

De brandganzen in Reeuwijk zijn niet allemaal even zuiver van ras. Er zijn kruisingsvormen aangetroffen die afkomstig zijn van gemengde ganzenparen. Grauwe ganzen kruisen soms met brandgans of andersom, tamme gans met brandgans en canadese gans x brandgans is ook bekend. Een paar foto's van onzuivere kruisingsvormen aangetroffen in Reeuwijk staan hieronder afgebeeld.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen