28 november 2012           Boerderijen in het Groene Hart   BOENHOKKEN

Veel boerderijen in de waterrijke delen van het Groene Hart hadden in het verleden een zogenaamd boenhok. Dat was een gebouwtje opzij van de boerderij, losstaand of aangebouwd, vrijwel altijd grenzend aan een sloot. Het werd gebruikt om de materialen die werden gebruikt bij het melken van het vee en bij het kaasmaken in het boenhok te reinigen. Ook de huishoudelijke afwas werd er gedaan. Dat gebeurde met gebruikmaking van slootwater in combinatie met  reinigingsmiddelen zoals groene zeep en zand om het koper te schuren. Dat waren allemaal natuurlijke producten, want chemische schoonmaakspullen bestonden er in die tijd nog niet. 


      
Boerderij met open boenhok langs een brede sloot. Omgeving Stolwijk in de Krimpenerwaard. Het boenhok heeft nog 
een pannengedekt dak. De huidige bewoners van de boerderij hebben het gebouwtje min of meer in de oude staat gelaten met zelfs 
nog een paar melkbussen als decoratie op de verhoogde schrobplaats.


Een onbewoonde boerderij met een nogal vervallen provisorisch dicht getimmerd boenhok nabij Reeuwijk Dorp. 
Polder Tempel.

Boerderij aan de Oudeweg in Reeuwijk met aangebouwd boenhok. Deze boerderij is in gebruik als het Streekmuseum Reeuwijk.

Tegenwoordig draaien we de kraan open en hebben we leidingwater. Veel boerderijen beschikten vroeger echter nog niet over kraanwater. Men maakte voor het huishouden gebruik van water uit een waterput of men tapte gewoon water uit de sloot om te koken en te drinken. Voor het schoonmaken van potten, pannen,servieswerk en vaatwerk voor de kaasbereiding was veel water nodig dus was het aantrekkelijk om te kunnen beschikken over slootwater. Vandaar zo'n boenhok. De waterkwaliteit was tot aan de 50er jaren van de vorige eeuw nog zo goed dat het vanuit de volksgezondheid geen probleem vormde om slootwater te gebruiken voor het reinigen.

De sloten werden regelmatig (met de hand) uitgebaggerd en waren prima op diepte. Ik herinner me nog dat het voor zo'n boenhok prima hengelen was. Door de flinke diepte van de sloot en het heldere water zag je de vissen zo zwemmen. Bij het schoonmaken van het vaatwerk kwamen er kaas- en andere etensrestjes in het water waar de vis massaal op afkwam. Ze lagen bij wijze van spreken te wachten tot het moment dat ze (onbewust) gevoerd werden. Een deegje of een worm aan het vishaakje was uiteraard ook niet te versmaden.



Een (dichtgetimmerd) boenhok aan een boerderij langs de Benedenkerkseweg bij Stolwijk in de Krimpenerwaard.

   
Boerderijen met voormalig boenhok. Krimpenerwaard omgeving Stolwijk.
   

Zo'n beetje alle boenhokken hebben nu hun functie verloren, sommige zijn afgebroken, maar de meeste hebben een verbouwing ondergaan en een andere bestemming gekregen.  Bovenstaand twee vrijwel identieke boerderijen met boenhokken langs een sloot. Het dak bestaat uit golfplaten. Het is mogelijk dat de kant van het boenhok aan het water nooit helemaal open is geweest. Wellicht was de onderkant vroeger open en stond in directe verbinding met de sloot.


   
Boerderij langs de Steinsedijk bij Haastrecht. De vroegere sloot die grensde aan het boenhok is gedempt, 
en de huidige functie van het voormalige boenhok is na een ingrijpende verbouwing tot woonkeuken omgetoverd.

Boerderij langs de Steinsedijk bij Haastrecht. Dit boenhok staat los van de boerderij en is door de huidige bewoners min of 
meer in zijn oude staat gelaten. De boerderij ademt een grote mate van geheimzinnigheid en beslotenheid uit door het 
vele geboomte rond het (voormalige) boerenerf.

  
Boerderij langs de Steinsedijk bij Haastrecht met boenhok. Hier komt prachtig tot uiting de brede slootstructuur 
waaraan zo'n  boenhok werd geplaatst. De hoge schoorsteen rechts op het dak was speciaal geplaatst voor het waterfornuis 
dat werd gebruikt  om water op te warmen om te gebruiken voor  het kaasmaken.
Foto rechts: het boenhok nog wat beter 
in beeld gebracht.



Boerderij langs de Oost Vlisterdijk met (gerestaureerd) boenhok.

  
Boerderij langs het riviertje de Vlist. Met losstaand boenhok aan het water van de rivier.



Boerderij Wiltenburg aan de Oukoopse Dijk in Reeuwijk. Het groene nu dichtgetimmerde gebouwtje was vroeger in gebruik 
als boenhok. Het zat niet vast aan de boerderij maar was los geplaatst langs een sloot.


Boerderij met gerestaureerd boenhok langs de Ruigeweide tussen Hogebrug en Oudewater.

Boerderij met boenhok gebouwd aan een bijgebouwtje (zomerhuis?) langs de Ruigeweide tussen Hogebrug en Oudewater. 
De boerderij heeft nog een mooie erfbeplanting met oude bomen. Wilt U lekkere boerenkaas. Dan kan ik U een bezoek aan de 
winkel aanraden.



Gouda Bloemendaalse weg. Voormalig boenhok met schoorsteen nu niet meer in gebruik. De waterstand t.o.v. van vroeger
is nu een stuk lager. Goed zichtbaar aan het verschil tussen de onderkant deur en het waterpeil.


Boerderij Mariahoeve nabij Zevenhuizen met boenhok en schoorsteen.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen