18 december 2012       H
et Landt van Steyns Kaden langs de Twaalfmorgen in Reeuwijk vroeger en nu.


Een stukje geschiedenis over een voormalige kade langs de Twaalfmorgen in Reeuwijk.
De naam Twaalfmorgen heeft te maken met een oppervlaktemaat. Een morgen staat voor een oude Europese maat van ongeveer 600 roede hetgeen net geen hectare is. Een roede is 16 vierkante meter. Die oppervlakte kon men ploegen op een morgen (ochtend) vandaar het woord morgen. Aannemelijk is het dat nabij dan wel aangrenzend aan de Twaalfmorgen een stuk grond lag ter grootte van 12 morgen en naar ik aanneem is daar de naam Twaalfmorgen van afgeleid. 

Met name de aangrenzende kade zuidelijk van de Twaalfmorgen kent een interessante geschiedenis. Daar kwam ik achter toen ik wat zaken aan het uitzoeken was op oude kaarten van Reeuwijk. Zuidelijk van de huidige Twaalfmorgenweg staat op een oude kaart van omstreeks 1670 een strook grond aangegeven als het 'Landt van Steyns Kaden'. Deze kade is in de 11e of 12e eeuw aangelegd als de eindgrens van het ontgonnen land vanaf de Hollandsche Yssel tot aan de genoemde kade. De kade loopt zoals gezegd aan de zuidkant van de huidige Twaalfmorgen. Momenteel staan er een aantal huizen op de voormalige kade. Het zijn allemaal woningen die gebouwd zijn vanaf het midden van de 19e eeuw en later. 

 

     
De Twaalfmorgen aan de westkant op de hoek van de 
Willenskade-Vlietdijk

 

De Twaalfmorgen tot aan de Steinse Kade
  

Foto links. De Twaalfmorgen is een smal weggetje en dat kan tot problemen leiden. Ik sprak de chauffeur van de
vrachtauto en hij vertelde door zijn Tom-Tom op deze weg te zijn gekomen met dit als resultaat. Foto: 22 juni 2007.
Nog een zeer recent geval van auto in de sloot langs de Twaalfmorgen op de foto rechts. De auto is inmiddels al weer 
op het droge getrokken door een takelwagen. Foto 11 december 2012.
 
Parallel aan de zuidkant van de Twaalfmorgen  ligt een strook (kade)land. 
Deze kade wordt de 17e eeuw genoemd het 'Landt van Steyns kaden'. De kade  is aangelegd als begrenzing 
tussen het in de 11e en 12e eeuw ontgonnen land tussen de Hollandsche Yssel en de voormalige polders 
Vrijhoef en Kalverbroek.


De Twaalfmorgen ter hoogte van de scherpe bocht met links het recreatiegebied Zomers Buiten.

  
Foto links: Graslandstrook als onderdeel van de oude kade parallel lopend langs de Twaalfmorgen ter hoogte van het
Recreatieterrein Twaalfmorgen.
Foto rechts:Twaalfmorgen in een winterse sfeer met links de brug die toegang geeft tot 
het Recreatieterrein Twaalfmorgen.

 

De Steinse kade lopend langs de Oukoopse Kade tot aan de Enkele Wiericke.

Vanaf de Twaalfmorgen liep de oude kade met een bocht (via een wat nu een graslandperceel is)
 naar de Steinse Kade.

Het graslandperceel naar de Steinse kade  in mei 2010. Mooi gekleurd door een pallet van bloemen.

De Steinse kade op 22 april 2008. Slecht begaanbaar door het vele gegraaf van muskusratten. Al dat gegraaf heeft ook een
negatieve invloed gehad op de groeiplaats van wilde kievitsbloemen. In het voorjaar van 2012 telde ik nog maar een 25-tal
bloeiende exemplaren.

Steinse kade net na de winter Foto: 6 maart 2012


Steinse kade in de lente. Foto: 12 mei 2012

Steinse kade tegen de zomer. Foto: 26 mei 2010

 


De loop van de kade het 'Landt van Steyns Kaden' in de 17e eeuw
Op een kaart van het Grootwaterschap Woerden van ca. 1670 is te zien dat de kade toen nog onbebouwd was op twee huizen na die op de hoek van de huidige Twaalfmorgen-Willenskade stonden. Wat verder opvalt is dat er ongeveer op die zelfde plek maar dan noordelijk van de Twaalfmorgen drie huizen stonden. Verder stond er noordelijk van de Twaalfmorgen maar dan meer oostelijker nog een woning, waarschijnlijk was dat ook een boerderij. Op die plaats staat ook nu nog een boerderij maar niet meer in bedrijf. Naar ik vermoed waren de huizen die in de 17e eeuw noordelijk van de Twaalfmorgen stonden boerderijen dan wel hoeven. Daar resteren er nog twee van althans in verbouwde vorm. Een ervan  is de boerderij van Jos Straver op de hoek van de Vlietdijk-Twaalfmorgen. Een 2e huis stond langs de voormalige s'-Gravendijk, deze weg is verdwenen ten tijde van het vervenen. De meest oostelijk gelegen voormalige boerderij van Klaas van der Heuvel was in 1850 nog niet gebouwd maar wel rond 1900. De voormalige boerderij van Verkaik was rond 1900 nog niet gebouwd.
De kade
het 'Landt van Steyns Kaden' liep vanaf het begin van de Twaalfmorgen (bij de Willenskade) oostwaarts via de huidige Steinse Kade, kruiste de Oukoopse kade om vervolgens de Oukoopsedijk over te steken eindigend bij de Enkele Wiericke waar nu een nieuwe voetgangersbrug ligt om op de Prinsendijk te komen. Het verhaal gaat dat hier ooit een brug over de Enkele Wiericke zou hebben gelegen die de verbinding vormde met Hogebrug maar op oude kaarten ben ik geen brug tegen gekomen.


Kaartdeel van het Grootwaterschap Woerden van omstreeks 1670. 

Kaartdeel Hoogheemraadschap Rijnland (HHR) van omstreeks 1750 maar nu zijn de huizen met de hand ingekleurd. 
Er lijkt weinig veranderd te zijn. Er zijn geen huizen bijgekomen t.o.v. een eeuw eerder. 


Topografische kaart van omstreeks 1850. Op deze kaart is te zien dat de kadeloop al veranderd is met 
name bij het begin van de Steinse kade. Hier is een deel van de kade bij een graslandperceel getrokken. 
Bebouwing op de kade ontbreekt nog. De twee huizen aan de westkant ontbreken inmiddels. Wel staan er 
nu meer huizen aan de noordkant van de Twaalfmorgen.

Wat verder op de kaart mooi te zien is dat het vervenen in die jaren volop in het oostelijk deel 
van Reeuwijk plaats vond. Een deel van de polder Oukoop (huidige puttencomplex van Kruyt) is ook al verveend.


Topografische kaart omstreeks 1900. Inmiddels staan er al diverse huizen op de voormalige kade
'Het Landt van Steyns Kaden'

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen