homepage
10 juli 2016            Fotonieuws uit het Groene Hart rond Reeuwijk (48)

Natuur bij de stad. Over limousins, hazen en witte klaver in de wei.

Aan de rand van de stadswijk Goverwelle in Gouda waar ik woon ligt een uiterwaard tussen de gekanaliseerde Hollandse IJssel en de Steinsedijk. Op een 2-tal percelen weiland wordt geweid met koeien van het ras limousin. De boer woont vlakbij op een boerderij met zomerhuis binnendijks langs genoemde Steinsedijk. De twee percelen worden extensief gebruikt. Er wordt ieder voorjaar eenmalig ruige stalmest op gebracht en dat is het wel zo'n beetje. Aan de grasgroei kan je aflezen dat hier geen sprake is van intensief graslandbeheer. De vele witte klaver die er groeit bewijst het. Er wordt niet gejaagd en dat heeft de aanwezige hazenpopulatie ook door. Een paar keer in de week loop of fiets ik via een fietspad tussen de twee percelen weiland door een rondje Haastrecht en elke keer let ik op het aantal hazen dat zich op het meest oostelijk gelegen perceel bevindt. Ik zie er meestal enkele, maar heb al een paar keer aantallen waargenomen tussen de 5 en 8 stuks. Ze hebben het er dus duidelijk naar het zin dat is wel duidelijk.


Limousin koeien in het voorjaar in de de wei. Links op de foto ziet U een bruine baan waar
ruige mest is uitgestrooid. Foto: 5 mei 2008. Op de voorgrond de zuidelijke berm van de winterdijk, 
de Steinsedijk. Massaal begroeid met scherpe boterbloem en wat later gevolgd door groot streepzaad. 


Boerderij met naastgelegen zomerhuis langs de Steinsedijk tussen Gouda en Haastrecht.


Vroeger woonde men nadat de koeien na de winter de wei in gingen in het zomerhuis en maakte 
er ook de kaas. De boerderij ligt pal tegen de stadswijk Goverwelle. De 71-jarige boer 
Kees Hoogeveen houdt een beperkt aantal limousin zoogkoeien en wat schapen. Tijdens een praatje 
met hem kwamen we ook bij het flinke aantal hazen dat op zijn land verblijft. Net als ik 
(en vele stadsgenoten) geniet ook hij van de hazen, maar ze moeten wel van zijn groentetuin 
(zie foto links) afblijven, want ook daar laten ze zich zo af en toe zien. De hazen hebben het vooral 
in de wintermaanden op zijn boerenkool voorzien. Er zat er zelfs een in zijn hooiberg vertelde hij mij. 
Die zat aan het hooi te knabbelen maar dat vond hij niet erg. 
Hooi, geoogst en afkomstig van de voormalige boezem in de polder Stein. 
Deze boezem is nu in eigendom en beheer bij de Gemeente Gouda.



Veel boerderijen dragen de naam van een vroeger familielid. Ook deze boerderij genaamd de Liza's Hoeve.


Eens per jaar wordt er ruige stalmest op de twee stukken weiland uitgereden. Foto: 31 maart 2016


Het vroege voorjaar is de paartijd van de haas. Hier een viertal (in totaal verbleven er zeven hazen op het perceel) achter 
elkaar aan jagende exemplaren in het weiland wat net was bemest met ruige stalmest. Foto: 2 april 2016


De stadswijk Goverwelle ligt vlak bij. Katten bezoeken zo af en toe het perceel. De aanwezige hazen vinden 
het maar zo, zo, maar een haas wil toch wel eens wat beter zien wat daar rondsluipt. Het is wel een risico want mochten 
er al jonge haasjes in een leger liggen dan lopen ze groot gevaar door een kat te worden gepakt. Foto: 2 april 2016


De rammeltijd is de periode in het voorjaar dat de vrouwtjes hazen worden gedekt. Hier doet een mannetje wel 
heel erg zijn best. Standje ..............?



Haas verscholen liggend in het hazenleger. Een leger is het nest van de haas. Het is een eenvoudig 
ondiep kuiltje in het open veld of onder de begroeiing. Een haas die niet op wilt vallen houdt zich 
verscholen  in het leger. Van afstand lijkt het dan net een molshoop in het veld. Foto: 26 maart 2016



De limousinkoeien worden gehouden als zoogkoeien. De in het voorjaar geboren kalveren zijn al flink
gegroeid. Foto gemaakt vanaf het jaagpad langs de gekanaliseerd Hollandse IJssel. Op de 
achtergrond de Steinsedijk ter hoogte van de Willenskade. Foto: 9 juli 2016.


Haas tussen de witte klaver. Foto: 1 juli 2016


Twee (haas)bruine ogen keken de "jager"aan.
Foto: 1 juli 2016


Witte klaver (Trifolium repens)

Het extensieve gebruik van het weiland heeft als resultaat dat er veel witte klaver tussen de grassen groeien. In intensief gebruikt grasland zal je nauwelijks witte klaver aantreffen. Er zitten veel voordelen aan de aanwezigheid van witte klaver in grasland, zoals het hoge gehalte aan eiwitten en mineralen, het feit dat het graag gegeten wordt door het vee en zo het hele jaar een bijdrage levert aan de voeding daarvan. Witte klaver heeft een hoge voedingswaarde met 22-28% eiwit, ongeveer 3% vet en 16-21% ruwe vezel.
Witte klaver kan zich goed aanpassen aan uiteenlopende groeiomstandigheden, samengaand met andere overjarige grassoorten. De soort kan zich goed handhaven door het uitgroeien van de kruipende stengels en door verspreiding van gerijpte zaden. Bijzonder is ook dat de soort een symbiose heeft met stikstofbindende bacteriŽn, die zich in de knolletjes van de wortels bevinden.
Verder is witte klaver is ook een belangrijke nectarplant voor bijen. Op wereldschaal zou het zelfs de belangrijkste plantensoort zijn voor de honingproductie. Vroeger plukten we als kind de bloempjes graag om er nectar uit te zuigen..Al eeuwen staat het vinden van een klavertjevier bekend als geluksbrenger, omdat deze bladvorm zeldzaam is, maar vooral omdat het een symbool voor het kruis is. Klavertjevier zou de kwade invloed van heksen en magiŽrs weren.

 

Oplettende tureluur bij natuurgebied de Hooge Boezem bij Haastrecht.

Tureluur houdt vanaf een paaltje de omgeving in de gaten. Een overvliegende bruine kiekendief 
werd scherp in de gaten gehouden. In de buurt scharrelden twee halfwas kuikens rond die zich vooral 
concentreerden op insecten bij een slikkig moerasje.


Een echtpaar met een hond die te dicht in de buurt kwamen werden wel "aangevallen".


De rust weer teruggekeerd. Dus ook even de tijd nemen om een "hazen"slaapje te doen.


Opvallend veel vroege glazenmakers dit voorjaar.


Dit voorjaar zie ik veel vroege glazenmakers. Dit exemplaar was pas uitgeslopen uit het larvestadium.


Vliegende vroege glazenmaker. Slechts een van de ongeveer 50 foto's die ik maakte
van deze libellensoort was kwalitatief acceptabel. Deze dus.

 

Dit voorjaar (extra) veel afvallers bij eendachtigen

Krakeenden broeden ruim een maand later dan wilde eenden. De laatste jaren is deze eendensoort landelijk als broedvogel enorm vooruit gegaan. Toch lijken eendachtigen in Nederland een probleem te hebben. Vooral bij de wilde eend wordt dat geconstateerd. Genoemde eendensoort is de laatste 10 jaar landelijk met zo'n 30% afgenomen. Wat ik voor het polders- en het Plassengebied bij Reeuwijk dit voorjaar in zijn algemeenheid constateer is dat de toompjes van eendenkuikens snel in aantal afnamen na het uitkomen van de eieren. Dat constateerde ik voor de wilde eend, krakeend, slobeend, kuifeend en krooneend. Predatie door vliegende predatoren als reiger, kraai en mantelmeeuw alsmede roofvis en kleine marterachtigen spelen daarin een belangrijke rol, maar ik heb ook het vermoeden dat de vele regen dit voorjaar parten heeft gespeeld. 

   
Vrouwtje krakeend die nog slechts een kuiken over heeft.
Polder Reeuwijk noordelijk van de surfplas. Foto: 2 juli 2016.


De kuikens van dit tafeleendenpaar zijn nog maar een paar dagen oud. Er zijn nog maar weinig afvallers.
Hoeveel zullen er uiteindelijk vliegvlug worden?  Het aantal zal in de loop der weken alleen maar kleiner worden.
Het is op zich al bijzonder dat de woerd na het uitkomen van de eieren bij het gezin blijft en mee waakt
over de kuikens.

 

Roodwangschildpad

Bij veel mensen inmiddels bekend. De al verschillende jaren aanwezige roodwangschildpad langs de Lecksdijk in het Reeuwijkse Plassengebied. Twee jaar geleden zaten er zelfs twee stuks maar vorig jaar en dit voorjaar heb ik er maar een gezien. Het forse exemplaar liet zich met mooi weer eens zien, zonnend op een drijvende bonk van restanten moerasplanten waaronder rietwortels.

   
Roodwangschildpad.


Roodwangschildpad.

 

Flora in de duinen profiteert van de vele regen van de laatste tijd


De uiterst zeldzame kruisbladgentiaan (Gentiana cruciata). Close up.


Een groepje bloemen van de kruisbladgentiaan. De gele bloemen zijn van echt walstro.


Een nog wat grotere groep planten in bloei.


Kruisbladgentiaan. Uitgebloeide planten.

De vele regen van de laatste maanden heeft wel als positief effect dat de duinen er uitzien als een kleurige en geurige bloementuin. Een wandeltochtje door het duingebied bij Wassenaar (Berkheide) leverde een fors aantal mooie foto's op van het prachtige duinlandschap (wat hier en daar weer stuifrijp is gemaakt) en de prachtige plantenwereld. Ging speciaal op zoek naar de uiterst zeldzame kruisbladgentiaan waarvan ik me uit de periode van  mijn werkzame leven bij Staatsbosbeheer nog verschillende groeiplaatsen wist te herinneren. In Nederland komt kruisbladgentiaan vrijwel uitsluitend in de duinen van Zuid-Holland voor. Er is een groeiplaats in de duinen bij Wassenaar en in de duinen bij Haarlem. Daarnaast komt de plant nog zeldzaam in Limburg voor. Een fotografisch kijkje.



Delen van het duingebied bij Wassenaar worden begraasd met schotse hooglanders. De dorst lessen doen ze
in plasjes waar grondwater boven het maaiveld uitkomt.



Om het (sterk verruigde) duin weer te laten stuiven zijn ruim 10 jaar geleden forse stukken geplagd.
Op de foto op de achtergrond het eettentje wat midden in het duingebied langs het fietspad ligt.



Het duingebied met op de voorgrond een twee meter hoge plant, de koningskaars (Verbascum thapsus). Is in
het duingebied algemeen, maar in andere delen van Nederland niet.



Bitterkruidbremraap (Orobanche picridis), de naam zegt het al, is een plant uit de bremrapenfamilie die met zuigwortels op 
echt bitterkruid parasiteert. Is net als kruisbladgentiaan ook een zeldzame plantensoort in de duinen.


De blauwe bremraap (Orobanche purpurea) parasiteert op duinaveruit en duizendblad. Is 
net als de bitterkruidbremraap ook zeldzaam in de duinen. Op de foto verse bloemhoofdjes en 
al uitgebloeide exemplaren.


De blauwe zeedistel(Eryngium maritimum) is in zijn voorkomen vrijwel beperkt tot de kuststreek.
Groeit bij voorkeur in open zandige delen van het duin en de zeereep.


In de duinplasjes en meertjes krioelt het van de rugstreeppadden. Hier op de foto een volwassen exemplaar.


Kikkervisjes in diverse leeftijden van de rugstreeppad in een duinplasje.

 

Rampenplan(t) in de tuin. Gehoornde (gele) klaverzuring (Oxalis corniculata).


Gehoornde (gele) klaverzuring (Oxalis corniculata) in mijn tuin.



Detail bloemen gehoornde (gele) klaverzuring.

Het is nog net geen ramp in de tuin. De snelle groei van een plantje dat eigenlijk helemaal niet in Nederland thuishoort n.l. de gehoornde klaverzuring. Groeit in voedselrijke grond in tuinen en plantsoenen. In de wijk waar ik woon zie ik hem in steeds meer tuinen verschijnen, soms massaal als de bewoners niet veel aan de tuin doen. Het is een eenjarig plantje afkomstig uit Zuid-Europa. De plant vermeerdert zich razendsnel. Bij de minste beroering door wind, dieren of de mens worden de rijpe zaden weggeschoten. Het beste is de plant te voorkomen door de doosvruchtjes te verwijderen voordat ze gerijpt zijn. Maar als dat niet lukt is het beste om de plant met wortel en al te verwijderen. Kokend water toegevoegd met schoonmaakazijn over de planten gieten werkt ook vrij goed.


Brede wespenorchis
Een andere plant die ik op steeds meer plaatsen in de omgeving van mijn huis zie verschijnen is de  (Epipactis helleborine). Deze orchis, de meest algemene van de in Nederland voorkomende orchissen, kan spontaan in tuinen verschijnen en zich daar door het uitgebreide wortelstelsel behoorlijk uitbreiden. Zelfs in mijn eigen tuin bloeit de orchidee tussen de bodembedekkende klimop.  Voorwaarde is wel een onbewerkte en onbemeste bodem. De brede wespenorchis is aangewezen op bestuiving door wespen. 


Brede wespenorchis (Epipactis helleborine) groeiend in de open grond 
van een boomspiegel tussen de blaadjes van grote maagdenpalm (Vinca major)
 in Goverwelle Gouda.

 
Close up van de bloemen van de brede wespenorchis en nog een andere groeiplaats in
een boomspiegel. Foto's: 9 juli 2016.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen