20 Februari 2012            Fotonieuws uit het Groene Hart rond Reeuwijk (8)

Witkopeend en rosse stekelstaarteend op plas Broekvelden
  
Witkopeend en kuifeendwoerden op plas Broekvelden.

Een andere foto van een witkopeend. Hier gaat het om een juveniel vrouwtje.

Al ruim twee maanden verblijft er op plas Broekvelden een witkopeend. Een fors aantal vogelaars heeft de plas inmiddels bezocht om het aanwezige exemplaar te bewonderen. De vraag doet zich voor of het hier om een wild exemplaar gaat ofwel om een ontsnapte vogel uit een watervogelcollectie. Tot op heden is er nog geen bevredigend antwoord over deze kwestie. Witkopeenden staan op de internationale rode lijst als bedreigde diersoort. Aan het begin van de 20ste eeuw werd het aantal witkopeenden nog op 100.000 geschat, terwijl dit aantal in 1991 nog maar ca.19.000 bedroeg. In diverse landen zoals Hongarije, de Balkan, ItaliŽ en Frankrijk is de soort uitgestorven.Tussen 1990 en 2007 is de populatie waarschijnlijk verder afgenomen tot minder dan 10.000 exemplaren. Een belangrijke pleisterplaats ligt in Turkije (omgeving Burdur GŲlŁ). De aantallen zijn daar tussen 1991 en 2001 gedaald van ruim 10.000 naar minder dan 1000 vogels. 

Het afnemen van de witkopeend wordt ook nog eens versterkt met een ander probleem: de verwante rosse stekelstaarteend (ruddy duck), afkomstig uit Amerika heeft zich gevestigd als exoot gevestigd in Europa. Omdat deze rosse stekelstaart in de vrije natuur hybridiseert  met de zeldzame witkopeend, dreigt deze uit te sterven. Daarom zijn er plannen gemaakt om de rosse stekelstaart in West-Europa uit te roeien. Al in Oktober 2008 heeft toenmalige Minister Gerda Verburg (Landbouw) aan de de provincies een beroep gedaan werk te maken met de bestrijding van de exotische rosse stekelstaart.

  
Rosse stekelstaarteend op plas Broekvelden. Vrouwtje.

De rosse stekelstaart komt oorspronkelijk uit Noord-Amerika en uit gevangenschap ontsnapte vogels hebben zich in Europa gevestigd. De soort komt in Engeland in de grootste aantallen voor maar in veel andere landen is de soort waargenomen. In een aantal landen, zoals Frankrijk, BelgiŽ en Nederland, wordt er (bijna) jaarlijks gebroed. Vogels in Spanje bedreigen de zuivere populatie witkopeenden omdat de rosse stekelstaart daar met witkopeenden hybridiseert.

Op de bekende vogelplas Starrevaart bij Leidschendam is de soort al een aantal jaren (vooral in het winterhalfjaar) aanwezig met name in de periode oktober-april. In 1994 werd de soort voor het eerst ook enkele malen 's zomers gezien. Vanaf oktober 1997 zijn rosse stekelstaarten vaste gasten op de Vogelplas Starrevaart. Alleen als de plas bij vorst dichtvriest wijkt de soort uit naar andere gebieden, zoals de aangrenzende Meeslouwerplas. In 1998 is op de Starrevaart voor het eerst broeden vastgesteld. Hierna deed de soort jaarlijks broedpogingen in het gebied. Eerst ging het om een enkel paar, vanaf 2000 zijn meerdere vrouwtjes aanwezig. Alleen in 2000 is vastgesteld dat ook jongen groot zijn geworden. Van 2001 is dat niet bekend en in alle andere jaren is vastgesteld dat de broedsels geheel verloren gingen. 

De laatste jaren overwinteren op plas Broekvelden een of meerdere rosse stekelstaarteenden. Voordat de vorst begin februari 2012 inviel ging het slechts om een exemplaar. In de loop van de vorstperiode nam het aantal rosse stekelstaarten toe naar maximaal 8 stuks. In de vorstperiode van de vorige winter in 2010/11 werden op een dag maar liefst 13 exemplaren geteld op de surfplas.

 

Winterse beelden begin februari 2012

Het zuidelijke deel van plas Broekvelden dichtgevroren op 10 februari 2012. Overigens zijn alleen maar smalle 
oeverstroken aan de zuidrand van de plas dichtgevroren tijdens de vorst.

Nogal wat mensen begrijpen niet waarom de plas Broekvelden niet dichtvriest en alle andere Reeuwijkse Plassen wel.
Plas Broekvelden is een zandwinplas. Men heeft er een aantal jaren geleden grote hoeveelheden zand gewonnen. De plas is daardoor erg diep geworden. Tot wel 30 meter diep. Omdat de andere plassen maar 2 - 2,5 meter diep zijn vriezen ze bij vorst sneller dicht dan Broekvelden. Het water op plas Broekvelden is wat warmer t.o.v. van de andere plassen. Verder  heeft de plas door zijn grootte en ligging vrijwel geen beschutting en in combinatie met wind voorkomt dat in feite het dicht vriezen. Tot nu heb ik sinds het onder water zetten van Broekvelden (1970) nog maar een keer meegemaakt dat de surfplas tijdens een strenge vorstperiode dichtvroor. Het kan dus wel.


IJsklompen aan de kopeinden van palen die zijn blijven staan na het wegspoelen van eilandjes.

IJsvorming door aanspattend water aan takken van bomen langs de oevers van de surfplas.




Hazen in de sneeuw


Op de knieŽn om toch nog wat gras te vinden.

 

Alweer het voorjaar in de kop
  
Eksters bezig met de bouw van een nest.

Veel ijs is al weer uit de sloten gedooid en de temperaturen doen de laatste dagen een beetje lenteachtig aan. Eksters zijn al volop bezig met het bouwen van nesten. De blauwe reigers die voor de vorstperiode al weer op de nesten op plas Elfhoeven zaten zijn opnieuw teruggekeerd in de kolonie en de heggenmussen zingen ook al weer volop. Ook heb ik de eerste zanglijsters, merels en zelfs een vink al weer (aarzelend) horen zingen.


Blauwe reiger op nest in kolonie plas Elfhoeven. Voor de vorstperiode waren de meeste reigers al aanwezig op de nesten. Misschien hadden ze toen al eieren. Niet zeker is het of die de strenge vorst goed zijn doorgekomen.



Grote zilverreiger en twee blauwe reigers tijdens de vorstperiode in Februari 2012. Links een volwassen blauwe reiger en rechts een 1e jaars exemplaar.

 

Houtsnippen, watersnippen en bokjes zwaar de klos door sneeuw en vorst


Close up houtsnip.

De afgelopen vorstperiode ging gepaard met sneeuwval en een aantal nachten met matige tot strenge vorst.
Veel steltlopers en plevierachtigen trekken dan weg naar vorstvrije gebieden maar flinke aantallen houtsnippen, watersnipjes en bokjes hebben dat niet gedaan blijkens het grote aantal meldingen op www.waarneming.nl  Ze hadden het echter wel slecht omdat ze door de sneeuwlaag en hard bevroren bodem nauwelijks meer voedsel meer konden vinden en dat bleek wel uit het grote aantal dode exemplaren dat van de drie genoemde soorten werd gevonden. Gelukkig heeft een flink aantal van de in Nederland achtergebleven vogels het wel gered. Ze konden overleven langs oevers van slootjes op plekken met stromend (kwel)water waar nog wel voedsel was te vinden.

 

Plas Broekvelden tjokvol met eenden en ganzen.
     
Foto met een overzicht van een deel van de aanwezige eenden op de surfplas op 10 februari 2012

Twee van de omstreeks 20 grote zaagbekken (woerden) die op 10 februari 2012 op Broekvelden verbleven.

Broekvelden zat tijdens de vorstperiode van begin tot half februari 2012 tjokvol met eenden en ganzen. De grootste aantallen bestonden uit smienten. Minder opvallend maar het ging ook om grote aantallen bestonden uit kol- en grauwe ganzen. Genoemde ganzensoorten overnachten op de plas; ze komen tegen de avond naar de plas en vertrekken al weer vroeg in de ochtend naar polders in de omgeving om gras te vreten.
Een 2-tal soorten eendachtigen die normaal gesproken maar weinig zijn te zien op de plas betreffen nonnetje en grote zaagbek. Tijdens de vorstperiode waren regelmatig zo'n 50 stuks nonnetjes op de plas aanwezig en ook de grote zaagbek met tientallen. Pim Steenbergen telde op een dag zelfs zo'n 80 op vis jagende grote zaagbekken.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen