8 mei 2011      Bloemrijk polderlandschap in het Groene Hart rond de Reeuwijkse Plassen

Normaal gesproken is het Groene Hart eind mei op zijn mooist. Dit jaar hebben we een extreem vroeg voorjaar als gevolg van langdurig mooi weer waardoor veel planten een paar weken eerder bloeien.
Frisgroen blad aan bomen en struiken en de meeste agrarische graslanden begroeid met wuivende velden van egaal groen gras (inmiddels is een flink deel gemaaid). Hier en daar worden andere kleuren aan het landschap toegevoegd zoals het wit van fluitenkruid en geel van koolzaad. Sommige graslanden en slootkanten vertonen naast het groen ook andere kleuren. Dat zijn onder meer geel, bruin  en roze. Geel door de massale aanwezigheid van gele lis, bruin van de veldzuring en roze van de echte koekoeksbloem en de grassoort gestreepte witbol. 


Bloemrijke reservaten in Reeuwijk

Rond Reeuwijk ligt een flink areaal aan reservaat van Staatsbosbeheer. De tot voor kort intensief gebruikte agrarische graslanden worden nu extensief beheerd. Niet alle percelen worden bemest en als er gemest wordt gebruikt men alleen maar ruige stalmest. Het reservaatgedeelte tussen de Twaalfmorgen en de spoorlijn heeft sinds 2005 een eigen (hoog)waterpeil. Er zijn duidelijk positieve ontwikkelingen gaande. Diverse graslanden en oevers beginnen bloemrijker te worden. Het aandeel gras wordt minder en het aandeel kruidachtige planten neemt toe. Ook het aantal broedende grutto's is toegenomen. Een grove schatting voor 2010 komt uit op 25-30 paar.  Eind mei/begin juni 2010 alarmeerden er nog heel wat grutto's, het bewijs dat er flink wat kuikens aanwezig waren. De graslanden in dit reservaat worden pas vanaf 15 juni gemaaid. Tegen die tijd zullen de meeste jonge grutto's vliegvlug zijn. 



Begraasde en onbegraasde  graslanden bruin van de veldzuring in de polder Stein in Reeuwijk, 
reservaat van Staatsbosbeheer.


Dezelfde foto als hier boven maar nu als ansichtkaart uitgevoerd.


Fluitenkruid en veldzuring kleuren delen van het reservaat wit en bruin.

Links een hooilandperceel wat pas na 15 juni wordt gemaaid. Een geel lint van lissen langs de slootkant. 
Rechts een afgeweid perceel grasland. Hooilanden en beweide graslanden wisselen elkaar af. Die afwisseling is gunstig 
voor weidevogels en hun kuikens.


Dit hooilandperceel stond vroeger bekend om het voorkomen van vele duizenden wilde kievitsbloemen. Die zijn verdwenen.  
Maar er groeien wel steeds meer pinksterbloemen. Op de achtergrond fluitenkruid.


Foto's boven en onder. Begraasde en onbegraasde  graslanden bruin van de veldzuring in de polder Lang Roggebroek 
in Reeuwijk, reservaat van Staatsbosbeheer.


Percelen vol met veldzuring. Langs de slootkanten groeit veel waterzuring.

Wakende grutto op 3 juni 2010 op een landhek in de polder Lang Roggebroek in Reeuwijk in de omgeving van de plasdras. 
De kuikens laten zich niet zien maar houden zich wel in de buurt schuil.  Op de achtergrond het bruin van veldzuring. 
Het broedseizoen voor grutto's in het reservaat Stein/lang Roggebroek lijkt behoorlijk succesvol te zijn verlopen. 
Ook nu nog zijn hier en daar diverse alarmerende grutto's te horen ten teken dat er jongen in de buurt moeten zitten. 
Verschillende grutto's die in Stein hebben gebroed zijn na het uitkomen van de eieren met hun kuikens richting plasdras getrokken.

Niet alleen op mensen reageren grutto's paniekerig als ze jongen hebben. Dat doen ze ook als het vee te dicht in de buurt 
van de jongen komt. Links de man en rechts de vrouw grutto.

Hiep hiep hoera. Op 4 juni 2010 kwam ik de eerste twee vliegvlugge gruttokuikens al tegen die zelfstandig waren en druk 
muggenlarven aan het vangen waren op een plasdras.


Bloemrijk schraalland langs de Meye

Ooit bestonden de (veen)graslanden in het Groene Hart voor een belangrijk deel uit schraallanden. Dat waren onbemeste hooilanden die maar een keer per jaar, in Juli of augustus werden gemaaid. De boeren bezaten in die tijd nog maar weinig vee en hadden niet genoeg stalmest om al hun land te mesten. Dus bleef het land het verst van de boerderij gelegen onbemest. Dat bleef zo een aantal eeuwen het geval. Met als resultaat landerijen die steeds meer verschraalden  maar daardoor wel steeds bloemrijker werden. Van al die duizenden hectaren schraalland is door de ontwikkelingen in de landbouw nog maar een klein deel over. Het reservaat Schraallanden langs de Meye van Staatsbosbeheer ademt als belangrijk cultuur-historisch monument nog steeds de sfeer uit van het vroegere schraalland. Met een bloemrijke plantenwereld waarin het wit van veenpluis een belangrijke plaats inneemt naast zeldzame schraallandplanten als blonde zegge, spaanse ruiter, moerasviooltje en klokjesgentiaan.


Gele lissen in een landschap vol met veenpluis

Hoewel het er op lijkt lopen de koeien niet in het schraalland maar op een perceel naast het schraalland gescheiden 
door een een sloot.

 

Kleurige graslanden en slootkanten in agrarisch grasland

In het agrarische grasland moet je steeds meer zoeken om andere kleuren dan groen tegen te komen.  De boer gaat (noodgedwongen) voor een beperkt aantal grassoorten in de wei waar de koeien veel melk van geven. Om een fatsoenlijke boterham te verdienen  moeten boeren steeds bedrijfsmatiger werken. Dat houdt in meer melkkoeien houden en het ontwikkelen van een grasmat bestaande uit eiwitrijke soorten waarin het gras als haren op een hond staat. Het liefst zonder kruiden en als die er staan of er in komen worden ze chemisch bestreden. Dit om een (steeds) hogere melkproductie te krijgen zodat het inkomen de inflatie bij kan blijven. 

Om toch ook nog op het agrarische grasland bloemrijke stukken te behouden kunnen boeren subsidie krijgen als ze slootkanten later maaien en onbemest laten. Zo hier en daar rond de Reeuwijkse Plassen zie je daar aardige kleurige resultaten van. 


In het agrarische landschap is hier en daar plaats voor bloemrijke slootkanten met o.a. gele lissen. Foto is genomen vanaf de Steinse Dijk met een 300 mm. telelens in de polder Stein ten zuiden van de spoorlijn Utrecht-Rotterdam/Den Haag. Op de achtergrond rechts een nieuwbouw villa langs de Twaalfmorgen in Reeuwijk. 


Op deze foto is mooi te zien dat aan weerszijden van een sloot stroken vegetatie van twee meter breed ongemaaid zijn gebleven. Dit is gedaan om kuikens van weidevogels een kans te geven weg te kruipen bij gevaar. Het later maaien geeft aan bloemen de kans dat het zaad kan rijpen. De aanwezigheid van bloemen is ook weer gunstig voor insecten. De boer krijgt voor dit aangepaste beheer een vergoeding. Foto genomen vanaf de Prinsendijk langs de Enkele Wiericke.
Deze boer heeft inderdaad de voorgeschreven breedte van twee meter laten staan. Maar ik heb ook heel wat percelen gezien waar men de vereiste twee meter aan de laars heeft gelapt. 


In deze bloemrijke agrarische graslanden in de Tempelpolder in Reeuwijk hebben dit voorjaar flink wat 
grutto's en andere weidevogelsoorten gebroed. Op 1 juni 2010 waren de percelen nog niet gemaaid. 
Diverse grutto's, kieviten en tureluurs alarmeerden toen de pachter een rondje maakte.

Gruttovrouwtje op zoek naar insecten tussen de grassoort geknikte vossenstaart. Ze bleef wel opmerkzaam 
want haar kuikens zaten in de buurt.

 


Maakbare bloemrijke natuur

Soms vraag ik me af: hoe zit de natuur nu precies in elkaar. Ik hoor berichten dat de Nederlandse natuur er niet goed voorstaat. 35% van de inheemse plantensoorten heeft het loodje gelegd. Tegelijkertijd zie ik op een aantal plaatsen steeds meer bloemen verschijnen. Hoe komt dat dan? Dat heeft te maken met het uitstrooien van zaden van wilde planten. Herintroductie heet dat. Wilde plantenzaden uitgezaaid met zaad dat in de buurt in natuurgebieden is geoogst en dus ook thuishoort in de omgeving waar het wordt uitgestrooid. Maar dat moet niet zo maar lukraak gebeuren. Dus pas daar mee op. Het uitzetten van plantmateriaal kan ook een vertekend beeld geven over hoe de natuur er voor staat. Het voorkomen van soorten in een ongestoord milieu zegt iets over de staat waarin de natuur verkeert. Het heeft een soort thermometerfunctie dus. Als inmiddels verdwenen plantensoorten opnieuw worden geÔntroduceerd kunnen mensen op het verkeerde been worden gezet en denken dat het weer goed gaat met het milieu. Daarom is het bij herintroductie belangrijk aan te geven en vast te leggen dat het ook daadwerkelijk gaat om het kunstmatig aanbrengen van zaad van bedreigde plantensoorten.


De bermen naast de op- en afritten van de RW N11 bij Bodegraven zijn bloemrijk met o.a. margrieten en groot streepzaad. 
Ze zijn ingezaaid met een kruidenrijk (natuur)zadenmengsel. Op die manier zijn versneld bloemrijke bermen te ontwikkelen.

    
Allemaal op naar het tuincentrum terwijl de berm ernaast vol met bloemen staat, grote ratelaar groeit er massaal en 
zelfs een paar orchideeŽn. Op veel plaatsen in Gouda heeft de Gemeente Plantsoenendienst bermen ingezaaid met 
bloemrijke (natuur)zadenmengsels. Het is een lust voor het oog. 

  
Grote ratelaar wat beter bekeken. Grote ratelaar parasiteert op grassoorten en is familie van de bremrapen.

 

Gele lissen landschap

Geelgekleurde oevers met een lint van gele lis in de voormalige boezem in de polder Stein. De boezem is in eigendom en 
beheer bij Gemeente Gouda. Rechts op de foto is te zien hoe rijk aan bloemen het grasland is met o.a. veldzuring 
en scherpe boterbloem.


       
Gele lissen met op de achtergrond bloemrijke graslanden in het natuurreservaat  polder Stein langs de Twaalfmorgen

 

Over koekoeksbloemen en een ganzensociŽteit

Een bloemrijk hooilandperceel vol met echte koekoeksbloem


Het lijken waarachtig de bollenvelden wel. Dertig vierkante meters overwegend begroeid met echte koekoeksbloem.

Een groepje grauwe ganzen sluipend tussen de echte koekoeksbloemen op weg naar de lokale ganzensociŽteit.


De ganzensociŽteit in de polder Sluipwijk in Reeuwijk werd druk bezocht door een flink aantal grauwe (zomer)ganzen 
met hun kuikens. De andere helft van de groep kon jammer genoeg niet worden vereeuwigd op de foto.


Vliegende nijlgans met op de achtergrond echte koekoeksbloemen.

          
Links echte koekoeksbloem en rechts dagkoekoeksbloem. Echte koekoeksbloem is een plant die groeit in vochtige graslanden. 
Rechts een andere soort koekoeksbloem, de dagkoekoeksbloem groeit meer in bossen en andere beschaduwde plekken.

homepage

nieuwste vertellingen fotoboek landschappen zoeken foto's zoeken op trefwoorden auteur
natuur & landschap Reeuwijkse Plassen weidevogels cultuurhistorie jeugdverhalen